Юлбирҙин Арыҫланбәк Харис улы
Арыҫланбәк Харис улы Юлбирҙин (рус. Арсланбек Харисович Юлбердин; 1925 йылдың 10 октябре, Ишембай — 1996 йылдың 3 марты, Өфө) — совет партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, инженер-төҙөүсе, уйлап табыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. БАССР Юғары Советының 9–11-се саҡырылыш депутаты. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985 йыл), БАССР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1985 йыл)[1].
Биографияһы
Арыҫланбәк Харис улы Юлбирҙин 1925 йылдың 10 октябрендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны Тирмәнйылға ауылында (артабан Ишембай ҡалаһы составына ингән) тыуған[1][2].
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша[1].
1949 йылда Мәскәү химия машиналар эшләү институтын тамамлап, инженер квалификацияһын ала[1].
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1949 йылда Үзбәк ССР-ының Чирчик ҡалаһындағы Урта Азия химия машиналары эшләү заводында инженер-конструктор булып башлай[1].
1952 йылдан Салауат ҡалаһындағы «Двигательмонтаж» тресының Салауат монтажлау идаралығында эшләй: өлкән мастер, 1954 йылдан цех начальнигы, 1956 йылдан бүлек начальнигы, ә 1957 йылдан монтажлау идаралығының баш инженеры вазифаларын башҡара[1].
1968 йылда Өфө ҡалаһына күсерелә һәм «Востокнефтезаводмонтаж» тресының етештереү-технологик комплектлау идаралығының баш инженеры итеп тәғәйенләнә[1].
1969 йылда Өфөләге Башҡортостан етештереү-күрһәтмә идаралығы начальнигы урынбаҫары вазифаһына етәкселек итә башлай[1].
1970 йылдан партия эшендә: бүлек мөдире урынбаҫары, ә 1975–1987 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының төҙөлөш бүлеге мөдире була[1].
А. Х. Юлбирҙиндың туранан-тура етәкселегендә БАССР-ҙа нефть, химия, машиналар эшләү һәм оборона сәнәғәте тармаҡтарының төп производство ҡеүәттәре сафҡа индерелә, шулай уҡ Белорет металлургия комбинатында 150-се стандан торған прокат цехы комплексы төҙөлә[1].
1996 йылдың 3 мартында Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһында вафат була[1].
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
БАССР Юғары Советының 9-сы, 10-сы һәм 11-се саҡырылыш депутаты итеп һайлана[1]. Автономиялы республиканың юғары закондар сығарыу органы эшендә, төбәк ҡалаларының инфраструктураһын һәм сәнәғәт потенциалын үҫтереүҙә әүҙем ҡатнаша[1].
Фәнни-техник эшмәкәрлеге
«Газды шыйыҡландырыу ысулы һәм уны тормошҡа ашырыу ҡоролмаһы» тигән теркәлгән сәнәғәт уйлап табыуы авторы (Рәсәй Федерацияһы патенты № 2002176)[3].
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
- СССР Министрҙар Советы премияһы (1985 йыл)[1];
- Октябрь Революцияһы ордены (1981 йыл)[1];
- I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985 йыл)[1];
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1973 йыл)[1];
- Ике «Почёт Билдәһе» ордены (1963 йыл, 1971 йыл)[1];
- «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1987 йылдың 22 июлендә)[4];
- «БАССР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе» маҡтаулы исеме (1985 йыл)[1];
- Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (1995 йылдың 5 октябрендә)[5].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Редколлегия. Юлбердин Арсланбек Харисович. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
- ↑ Редколлегия. Термен-Елга. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (5 ноябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
- ↑ Редакция. Патенты автора Юлбердин Арсланбек Харисович. Полезная модель (30 октябрь 1993). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
- ↑ Президиум ВС Башкирской АССР. Указ Президиума Верховного Совета Башкирской АССР от 22 июля 1987 года «О награждении медалью „Ветеран труда“ трудящихся Кировского района города Уфы». Законодательство Республики Башкортостан (22 июль 1987). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
- ↑ Президент Республики Башкортостан. Указ Президента Республики Башкортостан от 5 октября 1995 года № УП-587 «О награждении Юлбердина А. Х. Почётной грамотой Республики Башкортостан». Законодательство Республики Башкортостан (5 октябрь 1995). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
Әҙәбиәт
- Башкирская энциклопедия. В 7 томах. Том 7: Ф — Я / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2011. — 624 с. — ISBN 978-5-88185-075-3.