Ялсы (Иртөбәк ауыл советы, Күгәрсен районы)

Беренсе Мрәүешле йылғаһы Иртөбәккә ҡойған урында урынлашҡан^[2].

• Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 24 км;
• Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Семен-Петровский): 4 км;
• Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 65 км^[3].

Ялсы ауылына XVIII быуат уртаһында Нуғай даруғаһы Бошман-Ҡыпсаҡ улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Халыҡтың ауыҙ-тел риүәйәттәренә ярашлы, ауылға 1768 йылда кешеләр күсеп ултыра. Тәүге сығанаҡтарҙа шулай уҡ 1-се Ялсы исеме менән теркәлгән.

XVIII быуат аҙағында ауыл ҙур булмаған ауыл була: 1795 йылғы ревизия мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 19 йортта 248 кеше иҫәпкә алынған. 1816 йылда Ялсыла тәүге төпләнеүсе Ялсының улдары Дәүләтбирҙе һәм Хөсәйен йәшәгән. XIX быуатта ауыл административ яҡтан 24-се йорт һәм Бикҡужа ауыл йәмғиәтенә ҡарай.

Малсылыҡ һәм игенселек — ауылда йәшәүселәрҙең төп шөғөлдәре. Шулай уҡ һөнәрселек һәм ылаусылыҡ үҫешкән була, урындағы халыҡ мәғдән, ағас һәм башҡа тауарҙарҙы, Ырымбурға һәм башҡа төбәктәргә ташый. Ауылда мәсет һәм һыу тирмәне булған. Ауылдың 1-се Ялсы, 2-се Ялсы (Таҡыбаш) тигән бүлендектәре булған.

XX быуат башында ауылда яҡынса 368 кеше йәшәй, 1920 йылда ауыл Стәрлетамаҡ кантоны Арыҫлан волосы составына инә.

1930-сы йылдарҙа Ялсыла «Алға» ауыл хужалығы кооперативы ойошторола. Һуғыштан һуң, 1951 йылда, бер нисә ауыл «Сеятель» колхозына берләшә.

Совет осоронда мәсет ябыла (30-сы йылдар аҙағында манараһы емерелә) һәм клуб булараҡ файҙаланыла^[4].

Һуғыш ваҡытында клубта төҫһөҙ (тауышһыҙ) фильмдар бушлай күрһәтелә^[4].

Күпселеге — башҡорттар.

Ауылда ФАП (рус.)баш., ауыл клубы, башланғыс мәктәп, ауыл хужалығы етештереү объекттары бар. Ауылға газ һәм электр уты тоташтырылған, ә район үҙәге менән автомобиль юлдары менән тоташтырылған^[4].

Клуб 1978 йылда төҙөлгән; майҙаны 98 квадрат метр, 60 урынлыҡ тамаша залы.

Клубта төрлө түңәрәктәр, берләшмәләр эшләй. «Карусель» балалар һәм үҫмерҙәр клубында һүрәт төшөрөү, моделләштереү, тегеү, бәйләм бәйләү дәрестәре үткәрелә. Түшелдеректәр тегеү, сигеү буйынса махсуслашҡан «Гөлемеш» ҡатын-ҡыҙҙар клубы эшләй.

Семен-Петровский мәҙәниәт йорто һәм Түләбай китапханаһы менән берлектә ойошторолған «Умырзая» фольклор ансамбле мәҙәни сараларҙа ҡатнаша. Йәштәр өсөн киске дискотекалар үткәрелә.

Клуб шулай уҡ йәмәғәт тормошо үҙәге булып тора: даими йәмәғәт йыйылыштары үтә, концерттар ойошторола, көндәлек мәсьәләләр тикшерелә^[7].