Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Имашева Ғәлиә Шакир ҡыҙы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Имашев фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Ғәлиә Шакир ҡыҙы Имашева (рус. Галия Шакировна Имашева; 1915 йылдың 4 [17] майы, Камень-на-Оби[d], Барнаульский уезд[d], Томск губернаһы[d], Рәсәй империяһы — 1995 йылдың 5 ғинуары, Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — СССР һәм Рәсәй театр рәссамы, сценограф, рәссам-һынлы сәнғәт оҫтаһы, Башҡортостандың профессиональ театр-декорация сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Башҡорт дәүләт академия драма театрының баш рәссамы (1946—1988), Башҡорт АССР-ы Рәссамдар союзы идараһы рәйесе (1965—1971)[1]. РСФСР-ҙың халыҡ рәссамы (1973), Башҡорт АССР-ының халыҡ рәссамы (1970), РСФСР-ҙың К. С. Станиславский исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1968)[2].

Биографияһы

1915 йылдың 17 майында Томск губернаһы Барнаул өйәҙенең Камень ауылында (хәҙерге Алтай крайының Обтағы Камень ҡалаһы) тыуған[1].

1934 йылда Өфө ҡалаһында Башҡорт сәнғәт техникумының художество бүлеген тамамлай, остаздары — башҡорт һынлы сәнғәтенә нигеҙ һалыусылар Александр Эрастович Тюлькин һәм Ҡасим Сәлиғәскәр улы Дәүләткилдеев[2].

1995 йылдың 5 ғинуарында Өфө ҡалаһында 80-се йәшендә вафат була[2].

Хеҙмәт эшмәкәрлеге

1934—1936 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз театрында рәссам булып эшләй (Баймаҡ ҡалаһы)[3].

1936—1988 йылдарҙа — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының сәхнәләштереүсе рәссамы, ә 1946 йылдан 1988 йылға тиклем — баш рәссамы[1].

1944—1946 йылдарҙа Учалы колхоз-совхоз театрында эшләй (Учалы ауылы)[1][3].

Ижады

Ижади эшмәкәрлеге осоронда Башҡортостан һәм СССР-ҙың башҡа ҡалалары сәхнәләрендә ике йөҙҙән ашыу драма, опера һәм балет спектаклен биҙәй[4]. Рәссамдың сценография эштәрендә этнографик хәҡиҡәт, милли колориттың байлығы һәм спектаклдең образлы сығарылышының тәрән психологизмы үрелеп бара[1].

Өфө, Горький, Брест, Златоуст һәм Салауат драма театрҙары өсөн Кәрим Мостайдең «Ай тотолған төндә» трагедияһының сәхнә биҙәлеше варианттарын яһай, ә 1982 йылда ошо уҡ исемдәге театр триптихын ижад итә[4].

Төп сценография эштәре: Х. Ҡ. Ибраһимовтың «Башмағым» (1936), В. Ғ. Ғәлимовтың «Изге дуҫлыҡ» (1939), У. Шекспирҙың «Отелло» (1942), Л. Б. Степановтың «Сыңрау торна» (1944, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры), М. Кәримдең «Яңғыҙ ҡайын» (1951), Б. Бикбайҙың «Салауат Юлаев» (1952), А. Н. Арбузовтың «Таня» (1954), Д. И. Фонвизиндың «Ғәмһеҙ йәш үҫмер» («Недоросль», 1955), А. Парнистың «Афродита утрауы» (1960), С. Т. Айтматовтың «Әсә яланы» (1961), Д. Лоусендың «Ҡунаҡ бүлмәһендәге мөғжизәләр» (1963), М. Кәримдең «Ай тотолған төндә» (1964), Вольтерҙың «Мөхәммәт» (1965), У. Шекспирҙың «Ромео һәм Джульетта» (1970), Ю. П. Чепуриндың «Йөрәгем һинең менән» (1971), М. Фәйзиҙең «Ғәлиәбаныу» (1972), М. Кәримдең «Салауат. Тауыш ҡатыш ете төш» (1972), А. Н. Островскийҙың «Яҙыҡ менән бәлә кемгә килмәй» («Грех да беда на кого не живут», 1973), В. Гюгоның «Мария Тюдор» (1974), Н. Нәжмиҙең «Күршеләргә ҡунаҡ килгән» (1976), Н. Асанбаевтың «Ҡуңыр сирень» (1976), А. П. Чеховтың «Иванов» (1978), Т. Бикмаевтың «Һуңғы бәрелеш» (1979), Н. Ғ. Сабитов һәм Х. Ф. Әхмәтовтың «Салауат» балеты (1979), И. Х. Йомағоловтың «Нәркәс», К. Ғ. Тинчуриндың «Зәңгәр шәл» (1981), Ғ. Ғ. Шафиҡовтың «Операция» (1982), А. Карнайҙың «Беҙ ҡайтырбыҙ», Ә. М. Мирзаһитовтың «Әсәләр улдарын көтә» спектаклдәре[1][4].

Фәйзи Ғәскәров исемендәге Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле һәм «Мосфильм» киностудияһының «Алтын атлы һыбайлы» нәфис фильмы (1979—1980 йылдар) өсөн костюмдар эскиздарын эшләй[1][4].

Күргәҙмәләре

Рәссамдың әҫәрҙәре һәм эскиздары М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында һәм А. А. Бахрушин исемендәге Үҙәк дәүләт театр музейында (Мәскәү ҡалаһы) һаҡлана[1][2].

Ижадына баһа

Башҡортостандың халыҡ шағиры Кәрим Мостай рәссамдың ижади алымын ошолай баһалай:

«Ғ. Ш. Имашеваны мин әҫәрҙең асылына төшөнә белгән театр рәссамдары иҫәбенә индерәм. Миңә уның эш алымы үҙенең ихласлығы, ысынлығы менән яҡын. Имашева үҙенең сәнғәте менән драматургияны инҡар итмәй, ә уның позицияларын, фекерҙәрен раҫлау хаҡына драматург менән пластика телендә ярыша кеүек»[4].

Сәнғәт белгесе В. М. Сорокина билдәләүенсә, Ғәлиә Имашева ижадында режиссёр ҡарашы, актёрлыҡ тойғоһо һәм һынлы сәнғәт оҫтаһының колористик таланты бергә тупланған, был башҡорт сценографияһының милли мәктәбенә нигеҙ һалған[4]. Сәнғәт фәндәре кандидаты П. Романов «Зәңгәр шәл» спектаклен биҙәүгә баһа биреп, сәхнә киңлеген өс планға — халыҡ шиғриәтенең орнаменталь донъяһына, реаль көнкүрештең ярым түңәрәгенә һәм иркен уйын авансценаһына бүлеүҙең яңыса булыуын айырып күрһәтә[4].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1938 йылдан СССР Рәссамдар союзы (Рәсәй Рәссамдар союзы) ағзаһы[2]. 1965 йылдан 1971 йылға тиклем Башҡорт АССР-ы Рәссамдар союзы идараһы рәйесе[1][3]. 1966—1972 — йылдарҙа РСФСР һәм СССР Рәссамдар союзы идараһы секретар итеп һайлана[3].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • «Почёт Билдәһе» ордены (1949);
  • «Почёт Билдәһе» ордены (1971)[2];
  • СССР ВДНХ-һының Алтын миҙалы[3];
  • РСФСР-ҙың К. С. Станиславский исемендәге Дәүләт премияһы (1968) — М. Кәримдең «Ай тотолған төндә» һәм С. Айтматовтың «Әсә яланы» спектаклдәрен биҙәгән өсөн[2];
  • РСФСР Мәҙәниәт министрлығының I дәрәжә дипломы (1957) — Н. Иҫәнбәттең «Муса Йәлил» спектакленең сценографияһы өсөн;
  • СССР Рәссамдар союзының I дәрәжә дипломы (1959) — Н. Иҫәнбәттең «Муса Йәлил» спектакленең сценографияһы өсөн[3];
  • СССР халыҡтары милли драматургияһының Бөтә Союз фестивалдәренең ике I дәрәжә дипломы;
  • Халыҡ бейеүҙәре ансамблдәренең Бөтә Союз смотрының I дәрәжә дипломы — Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле өсөн костюмдар эскиздары өсөн[4];
  • «РСФСР-ҙың халыҡ рәссамы» (1973);
  • «Башҡорт АССР-ының халыҡ рәссамы» (1970);
  • «РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» (1955);
  • «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» (1943)[1].

Ғаиләһе

  • Ире — Булат Ғөбәйҙулла улы Имашев (Тимербулат Ғөбәйҙулла улы Имашев, 1908—1946), башҡорт актёры, театр режиссёры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре;
  • Улы — Урал Булат улы Имашев (1945—2018), ғалим-химик, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы, химия фәндәре докторы, профессор[5];
  • Улы — Рафаэль[6].

Хәтер

Өфө ҡалаһында Ғәлиә Имашева йәшәгән йорттоң фасадына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған[1].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Имашева Галия Шакировна. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (18 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Имашева Галия Шакировна (1915—1995). Региональное отделение ВТОО «Союз художников России» Республики Башкортостан (14 май 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Имашева Галия Шакировна. Онлайн-энциклопедия Tatarica (10 апрель 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 сентябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Сорокина В. М. Театрально-декорационное искусство Галии Имашевой // Бельские просторы. — 2006. — № 1.
  5. ↑ Имашев Урал Булатович. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (13 сентябрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 сентябрь 2026.
  6. ↑ К 110-летию со дня рождения знаменитой театральной художницы, народного художника РСФСР Имашевой Галии Шакировны. СТД Республики Башкортостан // Дом Актёра (17 май 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 сентябрь 2026.

Әҙәбиәт

  • Пикунова Г. Р. Галия Имашева. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1968. — 48 с.;
  • Николаева Г. В. Галия Имашева. — Л.: Художник РСФСР, 1983. — 91 с.;
  • Башҡорт энциклопедияһы. 7 томда / баш мөхәр. М. Ә. Илһамов. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы, 2007. — Т. 3: З — К. — 672 с. — ISBN 978-5-88185-064-7..

Һылтанмалар

Категориялар