Әбдиев Нәзир Закир улы
Әбдиев Нәзир Закир улы (рус. Абдеев Назир Закирович; 1934 йылдың 10 июле, Бүләкәй, Башҡорт АССР-ы — 2009 йылдың 16 июне) — совет һәм Рәсәй опера йырсыһы (лирик-драматик тенор), педагог. Башҡорт АССР-ының халыҡ (1990) һәм атҡаҙанған (1974) артисы[1]. 1965 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы[2].
Биографияһы
1934 йылдың 10 июлендә Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Бүләкәй ауылында тыуған[1].
Башта ул ауыл хужалығы буйынса белем ала: 1961 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай[3]. Вокаль сәнғәт менән ҡыҙыҡһыныу уны яңы юлға алып сыға. 1956—1958 йылдарҙа Башҡортостан радиоһы хоры артисы булып эшләй[2]. Артабан музыкаль белемен камиллаштырыу маҡсатында Урал дәүләт консерваторияһына уҡырға инә һәм уны 1965 йылда тамамлай (И. П. Семёнов класы)[2].
1965 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының солисы булып эшләй башлай һәм үҙенең төп ижади ғүмерен ошо театрға арнай[1].
2009 йылдың 16 июнендә Өфө ҡалаһында вафат була, тыуған ауылында ерләнә[1].
Ижады
Нәзир Әбдиев көслө һәм сағыу лирик-драматик тенор тауышына эйә була. Уның репертуарында урыҫ, сит ил һәм милли (башҡорт) операларынан күп һанлы төп партиялар урын ала[2]. Театр труппаһы составында төрлө гастролдәрҙә, шул иҫәптән Ленинградта сығыш яһай[4].
Йырсы милли опера сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. Ул бер нисә башҡорт операһындағы партияларҙың тәүге башҡарыусыһы була. Улар араһында: Зәйнулла («Ағиҙел тулҡындары», Заһир Исмәғилев, 1967 йыл), Айбулат («Дауыл», Рәүеф Мортазин, 1969 йыл), Ильяс («Замандаштар», Хөсәйен Әхмәтов, 1970 йыл)[2]. Шулай уҡ ул күп йылдар дауамында Заһир Исмәғилевтең «Салауат Юлаев» операһында төп Салауат партияһын, ә «Шәүрә» операһында Аҡмырҙа партияһын ҙур оҫталыҡ менән башҡара[1].
Донъя һәм урыҫ классикаһынан йырсы башҡарған төп партиялар: Хозе («Кармен», Жорж Бизе), Дон Карлос («Дон Карлос», Джузеппе Верди), Кенәз («Һыуһылыу», Александр Даргомыжский)[2]. Бынан тыш, ул Мөҡән Түлебаевтың «Биржан һәм Сара» операһында Биржан ролен башҡара[2].
1988 йылдың 27 апрелендә һуңғы тапҡыр Салауат ролен башҡара[5].
Уҡытыу эшмәкәрлеге
Театрҙағы эшенән тыш, Нәзир Әбдиев педагогик эшмәкәрлек менән дә шөғөлләнә. Ул буласаҡ вокалсыларға үҙенең бай тәжрибәһен тапшыра. 1993—2002 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһында уҡыта. 2001 йылдан алып Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында (хәҙерге институт) уҡытыусы булып эшләй[3].
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1974);
- Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1990)[2].
- Драма, музыкаль һәм балалар театрҙарының Бөтә Рәсәй смотры дипломанты (Өфө, 1967);
- Музыкаль театрҙар спектаклдәренең Бөтә Рәсәй фестивале дипломанты (Өфө, 1970).
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 Әбдиев Нәзир Закир улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Назир Абдеев. kino-teatr.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 август 2026.
- ↑ 1 2 Заслуженные работники культуры. Отдел культуры администрации муниципального района Кармаскалинский район (28 октябрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 август 2026.
- ↑ Опера. Исполнители. Абдеев Назир. ФотоГалерея. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 август 2026.
- ↑ С. Григорьев. Песнь о Салавате // Ленинец, 1977, 28 мая
Әҙәбиәт
- Әбдиев Нәзир Закир улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
Сығанаҡтар
- Б. Михайлов. Вторая премьера «Салавата» // Ленинец, 1968, 25 январь.
- С. Григорьев. Песнь о Салавате // Ленинец, 1977, 28 мая.
