Әхәтов Искәндәр Шәүкәт улы

Искәндәр Шәүкәт улы Әхәтов^[1] 1956 йылдың 18 авгусында Өфөлә СССР-ҙың почётлы нефтсеһе Әхәтов Шәүкәт Нурлығаян улы^[2] һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы Рауза (Роза) Абдулла ҡыҙы Сәйҙәшеваның ғаиләһендә тыуа.

1979 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының физика факультетын, 1983 йылда механика-математика факультетының аспирантураһын тамамлай.

Башҡорт дәүләт университетында ассистент (1983—1985), доцент (1985—1990), профессор һәм кафедра мөдире (1991—2001); Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Механика институтында лаборатория мөдире (1994—2000) һәм директор (2000—2003); бер үк ваҡытта 1993—2000 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге рәйесе урынбаҫары була. Геттинген университетында (Германия, 1993—2000), Бостон университетында (АҠШ, 1999), Ренсселер университетында (АҠШ, 2001—2002), Прованс университетында (Франция, 2008) саҡырылған профессор булып эшләй. Төньяҡ Дакота штаты университеты профессоры (АҠШ, 2003—2014). 2014 йылдан — Сколково фән һәм технологиялар институтының Проектлау, етештереү технологиялары һәм материалдары үҙәге профессоры һәм директоры.

1990-сы йылдарҙан сит ил ғилми үҙәктәре менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә: геттинген университетында (Германия, 19932000), Бостон университетында (АҠШ, 1999), Ренсселаер политехник институтында (АҠШ, 20012002), Прованс университетында (Франция, 2008), Шулай уҡ Төньяҡ Дакота Штаты Университеты профессоры (АҠШ, 20032014), унда фәнни һәм педагогик эшмәкәрлек менән шөғөлләнә, шул иҫәптән лекциялар уҡый һәм Тикшеренеү Проекттарына етәкселек итә.

2010 йылда, РФ Хөкүмәте мегагранттары конкурсында еңеүсе булып, Башҡорт дәүләт университеты ҡарамағындағы дисперслы системаларҙың микронаномасштаблы динамикаһы ғилми үҙәген булдырыуҙы етәкләй, АҠШ-та эшләгәндә Өфөлә даими сәфәрҙәр менән була. 2014 йылда сколков фән һәм технологиялар институтына (Сколтех) даими эшкә күсә, унда 2022 йылға тиклем профессор һәм материалдар технологиялары Үҙәге директоры була, шулай уҡ углеводородтар Сығарыу Үҙәгенә нигеҙ һала һәм уны етәкләй[3].

2022 йылда Өфөгә ҡайта, Башҡорт дәүләт медицина университетының (БДМУ) фәнни һәм халыҡ-ара эшмәкәрлек буйынса проректоры вазифаһына саҡырыу ҡабул итә. Артабанғы йылдарҙа яйлап административ функцияларын ҡыҫҡарта, Евразия ғилми-белем биреү үҙәге (НОЦ), Өфөләге юғары уҡыу йорттары араһындағы кампус һәм БДМУ, Сколтех һәм Рәсәй фәндәр академияһы институттары менән берлектәге проекттар сиктәрендә ғилми эшмәкәрлеккә иғтибар бүләref^[3].

Күп фазалы системалар һәм Ньютонса булмаған шыйыҡлыҡтар гидродинамикаһы, һыҙыҡһыҙ динамика һәм акустика, уларҙың производство технологиялары һәм энергетика мәсьәләләрен хәл итеү өсөн тәғәйенләнгән ҡушымталары буйынса белгес. Онтаҡ рәүешендәге яғыулыҡтарҙың конвектив яныу һәм детонациялау; ҡатмарлы шыйыҡлыҡтар гидродинамикаһы дифференциаль тигеҙләмәләренең локаль булмаған симметриялары; акустик яландарҙа кавитацион ҡыуыҡсаларҙың үҙойошоуы һәм сонолюминесценцияһы; ҡыуыҡлы системаларҙа акустик тулҡындарҙың һыҙыҡһыҙ тәьҫир итешеүе; газ ҡыуыҡсаларының һәм ҡыуыҡса кластерҙарының үтә юғары ҡыҫылыуы; микрокапиллярҙарҙа аэрозоль шәлкемдәренең фокуслашыуы һәм уларҙы микроэлектроникала ҡулланыу мәсьәләләрен хәл итеүгә өлөш индерә.

Шулай уҡ ҡыуыҡлы термоядро синтезы^[4] менән шөғөлләнә; әлеге ваҡытта был тема буйынса тикшеренеүҙәр бөтә донъяла ялған фәнгә ҡарай тип һанала, әммә ҡайһы бер Рәсәй тикшеренеүселәре, шул иҫәптән И. Ш. Әхәтов та, бындай процестың булыу ихтималлығына ышана^[5].

150 ғилми публикация авторы (Web of Science буйынса, 2017 йылдың 29 мартына 98 публикация, цитаталаныуы 1035, Хирш индексы 17). Уҡыусылары араһында 14 фән кандидаты бар, улар Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә эшләй. Америка акустика йәмғиәте, Америка физика йәмғиәте, Америка механик инженерҙар йәмғиәте ағзаһы. ВЛКСМ-дың Башҡортостан Өлкә комитетының Фән, техника һәм етештереү өлкәһендәге премияһы лауреаты (1985); Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001); Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең гранттарын (мегагранттарын) алыуға халыҡ-ара конкурс еңеүсеһе (2010—2014), уның сиктәрендә Башҡорт дәүләт университетында дисперслы системаларҙың микро- һәм наномасштаблы динамикаһы буйынса фәнни үҙәк ойошторола.

Ҡатыны Әхәтова (Йәнбәкова) Гүзәл Рамазан ҡыҙы, специальносы — биолог. Ҡыҙы Әхәтова Әҙилә Искәндәр ҡыҙы Корнелл университетын (АҠШ) тамамлаған, АҠШ-та йәшәй һәм эшләй. Улы Әхәтов Рауль Искәндәр улы, 2005 йылғы.

Искәндәр Әхәтов шулай уҡ үҙешмәкәр йырсы, музыкант һәм композитор булараҡ та танылыу алған^[6][7].