Өфө ҡалаһы көнө

Өфө ҡалаһы көнө Ленин майҙанында, 2025 йыл

Өфөнөң 450 йыллығын байрам итеү символы ҡыҙғылт һары һыуһар майҙан өҫтөнән осоп үтте.

Өфөгә нигеҙ һалыныуҙың рәсми датаһы — 1574 йыл. Иван Грозныйҙың бойороғо буйынса воевода Иван Нагой (рус.)баш. бейек убала ағас кремль төҙөтә. Тәүҙә Өфө яңы ерҙәрҙе һаҡлау өсөн ҡәлғә ролен үтәй. 1586 йылда ауыл ҡала статусын ала һәм өйәҙҙең административ үҙәгенә әйләнә.

Оҙаҡ ваҡыт Өфөнөң тыуған көнө тип нәҡ 1586 йыл иҫәпләнә, шуға күрә 1886 йылда ҡаланың 300 йыллығы тантаналы рәүештә билдәләнә. Яңы этап совет осоронда башлана: 1974 йылда, ҡалаға нигеҙ һалыныуҙың 400 йыллығына ҡарата, байрам датаһы итеп 1574 йыл нығытыла. Шул ваҡыттан алып нәҡ ошо дата төп иҫәпләү нөктәһе булып тора.

Ҡала көнөн йыл һайын байрам итеү традицияһы 1990-сы йылдар башында барлыҡҡа килә. Ул ваҡытта Өфө, Рәсәйҙең башҡа эре ҡалалары кеүек үк, киң күләмле халыҡ байрамдарын үткәрә башлай. Тантананың ҡалыплашыуында крайҙы өйрәнеүселәр, тарихсылар һәм ҡала администрацияһының инициативалары ҙур роль уйнай^[1]. Ул саҡтағы мэр Михаил Зайцев мәҙәниәт идаралығы начальнигы Борис Ларионовҡа ҡала тарихын өйрәнергә һәм яңы ҡала байрамы өсөн дата һайларға ҡуша. Һөҙөмтәлә 12 июнь датаһы туҡталырға ҡарар ителә, сөнки ул бөтә ил буйынса ял көнө (Рәсәй көнө) булып тора.

Крайҙы өйрәнеүселәр асыҡлауынса, Өфөгә нигеҙ һалыныуҙың тарихи датаһы Пасхаға тура килгән, йәғни «күсмә» булған. Шуға күрә байрам итеү өсөн уңайлы һәм бөтә Рәсәй ял көнө — 12 июнде һайларға ҡарар итәләр.

Тәүге Ҡала көнө сағыу һәм ғәҙәти булмаған рәүештә үтә. Сценарийҙы мәҙәниәт идаралығында үҙҙәре уйлап сығара. Башҡорт илселәренең рус батшаһынан ҡәлғә — буласаҡ Өфөнө төҙөүҙе һорауы тураһындағы театрлаштырылған тамаша төп ваҡиға була. Майҙанда бер нисә сәхнә эшләй, халыҡ өсөн конкурстар, күргәҙмәләр, балалар уйындары ойошторола. Төп йондоҙҙар — урындағы артистар һәм коллективтар.

Өфөләрҙең хәтерендә тәүге киң күләмле конкурстар («Үҙ ҡулдарың менән», кулинария ярыштары, иң яҡшы ихаталар һәм балкондар), ҙур концерт, тынлы оркестрҙар парады һәм Силәбе белгестәре ойошторған фейерверк айырыуса уйылып ҡала^[2].

Рәсәй көнө менән тап килеүе

12 июнь датаһын һайлау шулай уҡ был көндөң Рәсәйҙә Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул ителгән көн (хәҙер — Рәсәй көнө) булараҡ билдәләнеүе менән бәйле. Шулай итеп, өфөләр бер юлы бер нисә мөһим ваҡиғаны: Рәсәй көнөн, Ҡала көнөн һәм Салауат Юлаевтың тыуған көнөн байрам итеү мөмкинлегенә эйә. Ошоға оҡшаш традицияны башҡа ҡалалар ҙа, мәҫәлән, Түбәнге Новгород, Ижевск, Красноярск һәм Пермь ҡабул итте^[3].

Өфөләге заманса тантаналар төрлө сараларҙы үҙ эсенә ала:

• Салауат Юлаев һәйкәленә, Дуҫлыҡ монументына һәм ҡаланың башҡа иҫтәлекле урындарына сәскәләр һалыу;
• үҙәк майҙандарҙа байрам концерттары;
• ҡала ресторандары һәм кафелары ҡатнашлығындағы «Есть фест» гастрономия фестивале;
• Ленин майҙанында балалар байрамдары һәм һөнәрселәр йәрминкәләре;
• спорт ярыштары, шул иҫәптән стритбол буйынса турнирҙар һәм киң күләмле йүгереүҙәр;
• этнографик күргәҙмәләр һәм һөнәрселәрҙең оҫталыҡ дәрестәре;
• урындағы һәм саҡырылған артистар ҡатнашлығында театрлаштырылған тамашалар һәм концерттар.

Байрам, ғәҙәттә, концерттар һәм мәҙәни программалар менән тамамлана. Ҡайһы бер йылдарҙа салют ойошторолһа ла, һуңғы ваҡытта хәүефһеҙлек һәм бюджетты сарыф итмәү өсөн солют үткәрелмәй.

Ҡала көнө өфөләр өсөн — тантана ғына түгел, ә ҡала халҡының берҙәмлеге, тарихҡа һәм мәҙәни традицияларға хөрмәт символы ла. Ул Өфөнөң күп милләтле Башҡортостан баш ҡалаһы һәм Рәсәйҙең эре үҙәге булараҡ әһәмиәтен һыҙыҡ өҫтөнә ала. Байрам, бай үткәнебеҙҙе һәм киләсәккә ынтылышыбыҙҙы иҫкә төшөрөп, төрлө быуын кешеләрен берләштерә^[3].