Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ищериков Пётр Фёдорович

Пётр Фёдорович Ищериков (рус. Ищериков Пётр Фёдорович; 1892 йылдың 15 июне — 1961 йылдың 5 сентябре, Ленинград) — совет археологы, крайҙы өйрәнеүсе һәм яҙыусы. Беренсе донъя, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

Биографияһы

Бала сағы һәм революцияға тиклемге осор

Түбәнге Новгород губернаһы Яново ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Сиркәү-приход училищеһын тамамлаған[1].

1909 йылдан алып Өфө губернаһы учреждениеларында, шул иҫәптән Өфө ҡаҙна палатаһында эшләй[2]. Башҡортостан Республикаһы Милли музейында тәҡдим ителгән (2017) шәхси архивындағы документтарға ярашлы, 1917 йылғы революцияға тиклемге легаль булмаған агитация эшмәкәрлегендә ҡатнаша[2].

Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштары

1915–1918 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, яраланған[1].

Граждандар һуғышында ҡатнаша. Шәхси архивындағы документтар мәғлүмәттәре буйынса, РКП(б) Үҙәк Комитеты секретары А. Н. Поскрёбышев етәкселегендә хеҙмәт итә, Владивостокта разведка операцияларын үткәрә, унда 1920 йылда Алыҫ Көнсығыштың ҡоро ер һәм диңгеҙ көстәре штабы коменданты вазифаһын биләй.[2][3].

Һуғыштар араһындағы осор

1923 йылдан башлап Өфөләге М. Горький исемендәге Республика китапханаһында, һуңынан Китап палатаһында эшләй. 1930 йылдан — «Башгиз»дың өлкә китапхана коллекторы директоры. 1938 йылдан — Башҡорт АССР-ы Мәғариф халыҡ комиссариаты хеҙмәткәре. 1940–1941 йылдарҙа Башҡортостан геология идаралығында эшләй[1][2].

Бөйөк Ватан һуғышы һәм һуғыштан һуңғы йылдар

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фронтта була. 1945 йылда ВКП(б) Башҡортостан өлкә комитеты тарафынан М. Ғафури исемендәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләү өсөн Өфөгә саҡыртып алына. 1945–1958 йылдарҙа Тел һәм әҙәбиәт институтында һәм Тау-геология институтында эшләгән[1].

Ленинградта вафат булған.

Фәнни һәм крайҙы өйрәнеү эшмәкәрлеге

П. Ф. Ищериковтың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе — Башҡортостан халыҡтарының археологияһы, тарихы һәм әҙәбиәте. Ул «Өфө-II» ҡаласығын һәм Стәрлетамаҡ ҡәберлеген тикшереүҙә ҡатнаша[1].

Ищериков Салауат Юлаевтың Рогервикта (хәҙерге Палдиски, Эстония) каторғала булыу фактын асыҡлай[1][2].

Өфөнөң тарихи-архитектура һәйкәлдәрен һаҡлап ҡалыу яҡлы була. Атап әйткәндә, Смоленск соборын (Троица сиркәүе) һаҡлап ҡалыу өсөн көс һала, әммә бина һүтелә. Собор емерелгәндән һуң Ищериков уның менән бәйле архив документтарын йыған һәм һаҡлап ҡалған[2][3].

150-гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән «Салауат Юлаев — башҡорт халҡының юлбашсыһы һәм Пугачёвтың көрәштәше» (1951) хеҙмәте[1].

Хәтер

2017 йылдың 15 июнендә П. Ф. Ищериковтың тыуыуына 125 йыл тулыу уңайынан Башҡортостан Республикаһы Милли музейында «Пётр Ищериковтың билдәһеҙ яҡтары» күргәҙмәһе асыла. Күргәҙмә Башҡортостан Республикаһында «Берҙәм Рәсәй»ҙең «Тарихи хәтер» федераль партия проекты сиктәрендә әҙерләнә[2].

Күргәҙмәлә беренсе тапҡыр Ищериковтың шәхси архивынан документтар, тарих, археология һәм крайҙы өйрәнеү буйынса баҫылып сыҡмаған хеҙмәттәр, Башҡортостан Республикаһы Милли музейы фондтарынан археология коллекциялары (шул иҫәптән алтын һәм көмөш изделиелар), шулай уҡ Смоленск соборы менән бәйле архив материалдары тәҡдим ителә[2][3].

Күргәҙмә асыу тантанаһында Өфө һәм Стәрлетамаҡ митрополиты Никон, республиканың крайҙы өйрәнеү һәм археология ойошмалары вәкилдәре, шулай уҡ П. Ф. Ищериковтың вариҫтары ҡатнаша[3].

Төп хеҙмәттәре

  • Ищериков П. Ф. Седая старина. Башкирия 1000 лет назад // Краеведческий сборник. — 1927. — № 2.
  • Ищериков П. Ф. Салават Юлаев — вождь башкирского народа и сподвижник Пугачёва // Преподавание истории в школе. — 1951. — № 1.
  • Ищериков П. Ф. Городище «Уфа-II» // Башкирский археологический сборник. — Уфа, 1959.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Ищериков Пётр Фёдорович (башҡ.). Башҡорт энциклопедияһы: 7 томда. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 июнь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 «Пётр Ищериковтың билдәһеҙ яҡтары»: тарихсы, археолог, публицистың тыуыуына 125 йыл. Берҙәм Рәсәй. Башҡортостан (16 июнь 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 июнь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Башҡортостан Милли музейы «Пётр Ищериковтың билдәһеҙ яҡтары» күргәҙмәһенә саҡыра. Урыҫ Православие Сиркәүенең Өфө епархияһы (7 август 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 июнь 2026.

Әҙәбиәт

  • Хисматуллин А. А. О фонде Ищериков П. Ф. // История края и судьбы людей: тезисы докладов и сообщений Второй научно-краеведческой конференции. — Уфа, 1994.
  • Гиндуллина М. С. Коллекция документов краеведа П. Ф. Ищерикова в фонде Научного архива УНЦ РАН.

һылтанмалар

Категориялар