Латфуллин Наил Сәйет улы

Наил Сәйет улы Латфуллин 1952 йылдың 9 ғинуарында Өфө ҡалаһында Башҡорт АССР-ы тыуған.

1975 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай (педагог Л. Ф. Мөғтәбәров курсы).

1974 йылдан күргәҙмәләрҙә ҡатнаша башлай.

1989 йылда «Инйәр» ижади төркөмөнә һәм «Һары бейә» художество төркөмөнә инә^[1].

1990 йылда «Сыңғыҙхан» ижади берекмәһен булдырыуҙың инициаторы һәм тәүге етәксеһе була. Берекмәнең тәүге составына Наил Латфуллин, Илдар һәм Рәсих Әхмәтвалиевтар, Вәсил Ханнанов, Ринат Харисов, Илдар Бикбулатов инә; һуңыраҡ Наил Байбурын, Рим Валиәхмәтов, Радик Ғарифуллин, Рафаил Моратшин ҡушыла. 1992 йылдан берекмәнең рәйесе итеп Васил Ханнанов һайлана^[1].

«Ҙыңғыҙхан» төркөмөнөң тәүге күргәҙмәһе Санкт-Петербург ҡалаһында И. И. Газ исемендәге һарайҙа үтә^[2].

1991 йылда Наил Латфуллин «ТатАрт» күргәҙмәһенең — татар сәнғәтенең тәүге Төбәк-ара күргәҙмәһенең — инициаторҙарының һәм ойоштороусыларының береһе була; күргәҙмә Санкт-Петербургтағы Этнология музейының Мәрмәр залында һәм Ҡазанда Татарстан Рәссамдар союзының күргәҙмәләр залында үтә^[2].

Уны ул заманда Башҡортостандың иң оппозицион рәссамы тип атайҙар: ул рәсми булмаған күргәҙмәләргә башланғыс һала, республикала европа галереялары хужалары контракттар тәҡдим иткән тәүге рәссам була^[3].

1992 йылдың 19 ноябрендә Н. Латфуллин Өфөлә 41-се йәшендә вафат була^[1].

Н. Латфуллин төрки халыҡтары тарихын, мосолман мәҙәниәтен, уның символдарын киң ҡарау яҡлы була. Үҙ ижадында ул милли әҙәбиәткә, фольклорға һәм донъя художество мәҙәниәтенә таяна: «Мәжит Ғафури» (1983), «Шағир-пәйғәмбәр» (1984), «Сыңғыҙхан», «Сөйөмбикә» (икәүһе лә — 1992)^[1].

Латфуллиндың живописенә портрет образдарының һүҙһеҙ һоҡландырғыс һәм үҙенсәлекле булыуы, эмоциональ тулылығы, донъяны драматик аңлау хас: «Шамун Фиҙаи» (1980), «Икар» (1982), «Шағир» (1975), «Ҡала» (1988), «Фәйләсүф» (1988), «Тәҙрә янындағы ҡыҙ» (1986), «Әсә һәм ҡыҙ» (1989)^[1]. Бөтә ижады дауамында рәссам реализм стилистикаһына мөрәжәғәт итә. «Кәбир», «Ҡояш улы» (икәүһе лә — 1989), «Айырылған юлдар баҡсаһы» (1991), «Асыҡлау» (1991, Мәскәүҙәге Дәүләт Третьяков галереяһы), «Манара» (1991), «Башня» (1991), «Кәмә» (1992), «Дүрт апа-һеңле» (1992)^[1][4].

Реалистик портреттар менән бер рәттән рәссам образ-символдар, образ-метафоралар тыуҙырған. Бигерәк тә «Шағир-пәйғәмбәр» (1984), «Ҡала» һәм «Киске ҡала» (1983) картиналары айырым урын биләй. Был әҫәрҙәрҙең образдары тәүҙә бер үк темаға авторҙың үҙенсәлекле ҡарашы кеүек күренә, ә уйлап аңлағандан һуң — «гармоник структуралыҡ» донъяһы тураһындағы билдәле постулаттың нигеҙендә үҫкән фәлсәфәүи уйҙың логик быуындары булып тора. «Рух медитацияһы» (1990) һәм «Ҡара арауыҡтағы объекттар» (1990) композицияларында галәм ваҡиғаларының әйләнеш идеяһы һәм Рухтың бөтә еңеүсе көсө еңел уҡыла. Был композициялар бергә рәссамдың символик осоро — 1980-се йылдар уртаһы — 1990-сы йылдар башын тәшкил итә. Һәр композиция айырым алғанда, бер-береһен тулыландырып, берҙәғ мәғәнәле рәткә теҙелеп, ғәйәт ҙурҙың картинаһын кәүҙәләндерә: рәссамдың ҡәҙерле хыялы — ғаләм буйлап ағылып, сикһеҙ булып ҡушылыу — уның өсөн реальлеккә әүерелә. Латфуллиндың космосы — был ҡояштың ижади энергияһы менән тулған Ҡала, еңел генә Манараға ла, Киске ҡалаға ла әүерелә торған — был бар булғандың илаһи тиңләштереү закондары буйынса конструцияланған Донъя. Космик сикһеҙлек тураһындағы авторҙың күҙаллауы «Ҡара арауыҡтағы объекттар» (1990) картинаһында иң юғары нөктәһенә етә: аҡ геометрик формалар, фондың ҡараңғылығына ҡапма-ҡаршы ҡуйылып, космик арауыҡтың бөтмәҫлеген символлаштыра. Рәссам үҙенең ҡояш ҡалаһын тыуҙыра^[2][5].

Наил Сәйет улы замандар араһында йәшәне һәм ижад итте, элекке ҡиммәттәр онотолған ваҡытта. Ул йылдарҙа рәссамдарҙың оҫтаханаларында мәңгелек темаларға бәхәстәр барҙы: рәссамдың хәҙерге йәмғиәттә урыны тураһында, үткән, киләсәк һәм хәҙерге тураһында, тормоштоң һәм үлемдең мәғәнәһе тураһында.

Наил Латфуллин — 70-дән ашыу шиғыр авторы.

«Мин рәссам. Шуның менән ҡыҙыҡлы. Мин белгәнемде һәм яратҡанды, белгәнемде һәм яратмағанды, белгәнемде һәм белмәгәнде һүрәтләйем, һүрәтләйем һәм һүрәтләйем. Мин йәшәйем, яфалығам һәм яратҡам. Белгәнемде белеүҙәрен, яратҡанды яратыуҙарын, яратмағанды яратмауҙарын теләйем. Һәм белмәгән белемгә әйләнһен ине.» — Наил Латфуллин. «Мине донъя аҙ»^[6]

Латфуллиндың шәхси күргәҙмәләре Өфөлә (1992, 1993, 2000, 2002, 2003, 2004), Мәскәүҙә (2001, 2007), Санкт-Петербургта үткәрелде. Рәссамдың тыуыуына 65 йыл тулыуға арналған вафатынан һуңғы күргәҙмә 2017 йылдың апрелендә М. В. Нестеров музейында (Өфө) үтте^[2]. 2025 йылдың сентябрендә Башҡорт опера һәм балет театрында «Ҡояш улы» күргәҙмәһе асылды — «Ҙыңғыҙхан» ижади берекмәһенең 35 йыллығына арналған^[7].

Әҫәрҙәре М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында, Мәскәүҙәге Дәүләт Третьяков галереяһында, «Ҡазан» милли мәҙәниәт үҙәгенең Милли мәҙәниәт музейында, шулай уҡ Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙәге музейҙарҙа, галереяларҙа һәм шәхси йыйылыштарҙа һаҡлана^[1].

• «Туран» бойондороҡһоҙ мәҙәниәт фондының Беренсе Халыҡ-ара бойондороҡһоҙ мәҙәниәт премияһы лауреаты (Ҡазан, 1993 йыл) — «Ҙыңғыҙхан» ижади берекмәһе составында (вафатынан һуң)^[8].

2003 йылда Өфөлә Наил Латфуллин исемендәге Республика Башҡортостанының Хәҙерге заман сәнғәте музейы асылды, унда уның әҫәрҙәренең даими экспозицияһы асылды^[1][5][9].