Садиҡова Зида Рәшит ҡыҙы
Садиҡова Зида Рәшит ҡыҙы (рус. Садыкова Зида Рашитовна; 1935 йылдың 10 апреле, Нәсибаш, Башҡорт АССР-ы — 2015 йылдың 3 майы, Ҡазан ҡалаһы) — тел белгесе-ғалим. 1960 йылдан СССР Фәндәр академияһының Ҡазан филиалы, 1992—2008 йылдарҙа — Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһының Ғ. Ибраһимов исемендәге Тел, әҙәбиәт һәм тарих институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1990 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр. Филология фәндәре кандидаты (1986)[2].
Биографияһы
Зида Рәшит ҡыҙы Садиҡова (ҡыҙ фамилияһы Ғайнанова) 1935 йылдың 10 апрелендә Башҡорт АССР-ының[3] Салауат районы Нәсибаш ауылында тыуған[4].
1955 йылда Ҡазан дәүләт университетының[5] тарих-филология факультетына уҡырға инә, уны 1960 йылда уңышлы тамамлай[2].
Юғары һөнәри белем алғас, үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген шул уҡ 1960 йылда СССР Фәндәр академияһының Ҡазан филиалы Ғ. Ибраһимов исемендәге Тел, әҙәбиәт һәм тарих институтының тел ғилеме бүлегендә өлкән лаборант булып башлай[2].
1982 йылдан — кесе ғилми хеҙмәткәр. 1989 йылдың мартынан — ғилми хеҙмәткәр. 1990 йылдың феврале — 2008 йыл — өлкән ғилми хеҙмәткәр[2].
1986 йылда, «филология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә дәғәүә итеп, «Говоры оренбургских татар» тигән темаға диссертация яҡлай[2].
Ғалим 2015 йылдың 3 майында Ҡазан ҡалаһында вафат була[2].
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғалимдың ғилми тикшеренеүҙәренең төп йүнәлештәре:
• татар диалектологияһы;
• тарихи диалектология;
• лексикология — татар теленең таралыу территорияһы.
Төп ғилми хеҙмәттәре
- «Говоры оренбургских татар», – 1985 г. 10 а.л.
В монографии описываются фонетические, морфологические и лексические особенности татарских говоров Оренбургской области в сравнении с другими диалектами и говорами татарского языка и некоторыми тюркскими языками;
- «Зоонимическая лексика татарского языка», 1994 г. 9 а.л.
В монографии впервые делается попытка исследовать в совокупности зоонимическую лексику и терминов пчеловодства в татарских говорах. Определяется ареал распространения того или иного названия;
- «Названия хозяйственных построек и инвентаря в татарском языке», 2003 г. 14 а.л.
В монографии впервые исследуются в совокупности тематические группы лексики татарского языка, а именно: названия жилища, хозяйственных построек, экипажа, инвентаря запряжки, принадлежностей верховой езды; анализируется большой фактический материал с привлечением данных родственных и неродственных языков.
- Татар теленең диалектологик сүзлеге (Диалектологический словарь татарского языка), I (Казань, 1969); коллектив авторов; мой раздел – 9 букв;
- Татар теленең диалектологик сүзлеге (Диалектологический словарь татарского языка), II (Казань, 1993); коллектив авторов; мой раздел – 9 букв;
- Атлас татарских народных говоров Поволжья и Приуралья и Комментарии к Атласу (Казань, 1989); коллектив; мой раздел – 61 а.л.;
- Статья «Названия родника, колодца и пруда в татарских говорах» («Татар теле һәм этносы тарихы мәсьәләләре». – Казан, 2000. – С.67-74;
- Понятия «улица» и «двор» в татарских говорах //Актуальные вопросы татарского языкознания. – Казань, 2002. – С. 123-128.
- Ареальное употребление некоторых названий домашних животных в татарских говорах //Языки, духовная культура и история тюрков: традиции и современность (Труды международной конференции в 3-х томах, июнь 9-13, 1992). – Казань. – С.83-85.
Иҫкәрмәләр
- ↑ http://www.tataroved.ru/nauka/centers/ijali/otdel1/7/
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Некоммерческий, научно-образовательный, культурно-просветительский проект «Tatarica. Татарская энциклопедия». Садыкова Зида Рашитовна (рус.) (Тикшерелеү көнө: 26 июнь 2025)
- ↑ Хәҙер Башҡортостан Республикаһы.
- ↑ Энциклопедия Салаватского района Республики Башкортостан. — Уфа: АКИРУС—АНО ЦЭКИТ, 2024. — 800 с., ил. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 26 июнь 2025)
- ↑ Хәҙер Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты.
Һылтанмалар
• Энциклопедия Салаватского района Республики Башкортостан. — Уфа: АКИРУС—АНО ЦЭКИТ, 2024. — 800 с., ил. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 26 июнь 2025);
• Некоммерческий, научно-образовательный, культурно-просветительский проект «Tatarica. Татарская энциклопедия». Садыкова Зида Рашитовна (рус.) (Тикшерелеү көнө: 26 июнь 2025);