Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Татаринов Дмитрий Иванович

Дмитрий Иванович Татаринов (1877 йылдың 18 октябре, Белорет, Ырымбур губернаһы — 1956 йылдың 25 июле, Өфө) — СССР табип-терапевы, ғалим-клиницист, педагог һәм дәүләт эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1905), профессор (1934), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1940). Башҡортостан Республикаһының терапия фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусы, Башҡорт дәүләт медицина институтының эске ауырыуҙар пропедевтикаһы, факультет һәм госпиталь терапияһы кафедраларын ойоштороусы, I һәм II саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаты[2].

Биографияһы

1877 йылдың 18 октябрендә Ырымбур губернаһының Үрге Урал өйәҙе Белорет Заводы ҡасабаһында тыуған. Бала сағы Ҡағы ауылында үткән[3].

1901 йылда Император Мәскәү университетының медицина факультетын тамамлай һәм 1911 йылдың декабренә тиклем университеттың медицина факультеты клиникаһында клиник ординатор һәм ассистент булып эшләй, 1905 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай[4].

1911 йылдың декабренән алып Өфө ҡалаһына даими табип эшенә күсә, 1920 йылдан Өфөнөң 2-се ҡала клиник дауаханаһының терапия бүлеге мөдире, ә 1922 йылдан бер үк ваҡытта Өфөнөң 3-сө дауаханаһының фәнни етәксеһе була.

1956 йылдың 25 июлендә Өфө ҡалаһында вафат була, Өфөнөң Сергиев зыяратында ерләнгән[2].

Уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге

1934 йылдың декабрендә Башҡорт дәүләт медицина институтында клиник терапия белемен ойоштора. Юғары уҡыу йортоноң барлыҡ терапия йүнәлешендәге кафедраларына нигеҙ һала: 1934—1936 йылдарҙа эске ауырыуҙар пропедевтикаһы кафедраһы мөдире, 1936—1937 йылдарҙа — факультет терапияһы кафедраһы мөдире, ә 1937 йылдан 1956 йылға тиклем институттың госпиталь терапияһы кафедраһына етәкселек итә[5].

Фәнни эшмәкәрлеге

Башҡорт АССР-ында эске ауырыуҙар буйынса клиник тикшеренеүҙәрҙе үҫтереүгә һәм терапия хеҙмәтен яйға һалыуға ҙур өлөш индерә, ашҡаҙан-эсәк юлы ауырыуҙарын, ревматизмды, йөрәк кәмселектәрен һәм сепсисты өйрәнеүгә арналған 50-нән ашыу фәнни хеҙмәт баҫтырып сығара[2].

Библиографияһы

  • Татаринов Д. И. Воспоминания о детстве и жизни на заводах Южного Урала. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1956[6].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

ВКП(б) сафында тора, Башҡорт АССР-ынан I һәм II саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаты итеп һайлана һәм оҙаҡ йылдар дауамында Башҡорт АССР-ы Терапевтарының фәнни медицина йәмғиәтен етәкләй[7].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944)[2];
  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1940; Башҡорт АССР-ында 1-се һанлы таныҡлыҡ)[8];
  • «Һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһе (1944)[2].

Ғаиләһе

  • Атаһы — Иван Асафович Татаринов, тау инженеры, Белорет һәм Ҡағы металлургия заводтарының идарасыһы, Ҡаға ауылындағы Изге Николай сиркәүен төҙөүсе[6].

Хәтер

  • Өфө ҡалаһының Гоголь урамындағы 26-сы торлаҡ йортта, профессор 1920—1956 йылдарҙа йәшәгән һәм эшләгән урында, ғалимдың тоҡомдары тарафынан терапевтың төп нөсхәләге өй йыһаздары, китапханаһы, ҡулъяҙмалары һәм шәхси әйберҙәре һаҡланып ҡалған[9];
  • Өфө ҡалаһының Туҡай урамы, 48 адресы буйынса урынлашҡан бинала терапия мәктәбенә нигеҙ һалыусы профессор Д. И. Татаринов хөрмәтенә иҫтәлекле мемориал таҡтаташ ҡуйылған[10].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Башкирская энциклопедия (урыҫ) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Татаринов Дмитрий Иванович. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (21 ноябрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
  3. ↑ Долгая дорога к храму: история села Кага и воспоминания профессора Д. И. Татаринова. Газета «Республика Башкортостан» (14 февраль 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
  4. ↑ Наши ветераны: Татаринов Дмитрий Иванович. Медицинская палата Республики Башкортостан (26 июнь 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
  5. ↑ Научно-педагогическая школа кафедры пропедевтики внутренних болезней БГМУ. ФГБОУ ВО «Башкирский государственный медицинский университет» Минздрава России (1 ғинуар 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
  6. ↑ 1 2 Долгая дорога к храму. Селу Кага исполняется 250 лет. Центральная библиотека МБУК «Белорецкая ЦБС» (14 март 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
  7. ↑ История кафедры факультетской терапии. ФГБОУ ВО «Башкирский государственный медицинский университет» (1 ғинуар 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
  8. ↑ Хроника развития терапевтической службы и кафедр БГМУ. Научная библиотека БГМУ (1 ғинуар 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
  9. ↑ В Уфе под угрозой сноса оказался исторический квартал. «Комсомольская правда — Уфа» (11 ғинуар 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.
  10. ↑ Кафедра госпитальной терапии № 1 — история и руководство. ФГБОУ ВО «Башкирский государственный медицинский университет» (14 ғинуар 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Башкирская энциклопедия. В 7 т. Т. 6: Советы — У / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2010. — Т. 6. — 544 с. — ISBN 978-5-88185-071-5.
  • Гумаров В. З. Врачи Башкортостана: биобиблиографический справочник. — Уфа: Башкортостан, 1998. — 240 с.
  • Белорецкая энциклопедия / гл. ред. Ф. А. Фаизова. — Белорецк: Аббико, 2007. — 260 с. — ISBN 978-5-8258-0248-0.

Һылтанмалар

Категориялар