Томск
Томск — Томск өлкәһенең административ үҙәге. Томь ярында ята. 574 002 кеше йәшәй (2018).
Тарихы
XVII—XIX
160 йылда Мәскәүгә Борис Годунов һарайына Урыҫ дәүләтенә инеү тураһындағы ғариза менән кенәз Тоян етәкселегендә Себер татарҙары вәкилдәре бара[2].
Совет осоро
2006 йылда Томскиҙа Ангела Меркель һәм Владимир Путин осраша[3][4].
Фән һәм мәғариф
- Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһы(РАНХиГС) филиалы.
- Томск политехник университеты
- Томск медицина университеты
Билдәле шәхестәре
- Готман Альфред Леонидович (2.10.1947), ғалим-инженер-төҙөүсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәре докторы (1995), профессор (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы төҙөүсеһе (2007). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2008).
- Жеравина Әнисә Нурылғаян ҡыҙы (22.05.1932), ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. 1965 йылдан Томск дәүләт университеты уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2011) һәм почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2002).
- Камалетдинов Морат Абдулхаҡ улы (18.07.1928—1.07.2013), нефтсе геолог, геология-минералогия фәндәре докторы (1972), Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы (1991), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1976), Рәсәй тәбиғәт фәндәре академияһының почётлы ағзаһы, Рәсәй Экология академияһы һәм Урал Геология академияһы академигы.
- Мельников Борис Васильевич (8.08.1923—6.12.1951), 1939 йылда Өфө аэроклубын тамамлаған һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, эскадрилья командиры урынбаҫары, гвардия өлкән лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1945)[5].
- Степанов Лев Борисович (26.12.1908—25.06.1971), композитор. 1939 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Беренсе башҡорт балеты «Сыңрау торна» авторҙарының береһе. Сталин премияһы лауреаты (1951)[6].
Климат
| Ҡала климаты | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 3,7 | 7,1 | 17,7 | 26,5 | 34,4 | 34,7 | 35,9 | 33,8 | 31,7 | 25,1 | 11,6 | 6,5 | 35,1 |
| Уртаса максимум, °C | −13 | −9,6 | −1,1 | 7,0 | 17,5 | 22,3 | 24,8 | 21,7 | 14,4 | 6,0 | −4,8 | −11,1 | 6,2 |
| Уртаса температура, °C | −17,1 | −14,7 | −7 | 1,3 | 10,4 | 15,8 | 18,7 | 15,7 | 9,0 | 1,7 | −8,3 | −15,1 | 0,9 |
| Уртаса минимум, °C | −20,9 | −18,9 | −11,9 | −3,3 | 4,7 | 10,5 | 13,7 | 11,1 | 5,1 | −1,3 | −11,4 | −18,9 | −3,5 |
| Абсолют минимум, °C | −55 | −51,3 | −42,4 | −31,1 | −17,5 | −3,5 | 1,5 | −1,6 | −8,1 | −29,1 | −48,3 | −50 | −55 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 35 | 24 | 25 | 34 | 41 | 61 | 75 | 67 | 50 | 55 | 52 | 49 | 568 |
| Сығанаҡ: [7] | |||||||||||||
| Ҡояш уты, айға сәғәт[8]. | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Месяц | Янв | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Год |
| Солнечное сияние, ч | 56 | 105 | 171 | 225 | 257 | 315 | 316 | 254 | 171 | 87 | 51 | 40 | 2048 |
Халҡы
