Бикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы
Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы Бикташева (рус. Талига Миннивалеевна Бикташева; 1911 йылдың 28 июле, Өфө өйәҙе, Өфө губернаһы, Арыҫлан — 1995 йылдың 14 октябре, Мәскәү) — совет башҡорт театр актрисаһы, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры артисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1940), Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1955)[1]. 1938 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы[1]. 1942 йылдан КПСС ағзаһы[2].
Биографияһы
1911 йылдың 28 июлендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙенең Арыҫлан ауылында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Шишмә районының Арыҫлан ауылы) тыуған[1].
1932 йылда Башҡорт сәнғәт техникумының театр бүлеген тамамлай, унда В. Мортазин-Иманский һәм М. Ә. Мәһәҙиев класында уҡый[1][3]. 1930 йылда, әле уҡып йөрөгән сағында, Башҡорт драма театры сәхнәһендә Мирхәйҙәр Фәйзиҙең «Ғәлиәбаныу» пьесаһындағы төп ролдә тәүге тапҡыр сығыш яһай[1][3]. Сәхнә эшмәкәрлегенең тәүге йылдарында шулай уҡ М. Буранғоловтың «Башҡорт туйы», Д. Юлтыйҙың «Ҡарағол» һәм Х. Ибраһимовтың «Башмаҡтар» спектаклдәрендә ҡатнаша[3].
1930—1971 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актрисаһы була[4]. Сәхнә эшмәкәрлеген тамамлағандан һуң 1991 йылға тиклем сәхнә ветерандары советын етәкләй һәм оло йәштәге театр эшмәкәрҙәренә ярҙам күрһәтеү менән шөғөлләнә[3].
1995 йылдың 14 октябрендә Мәскәүҙә вафат булған[1].
Ижады
Театрҙа дүрт тиҫтә йыл эшләү дәүерендә Бикташева йөҙҙән ашыу сәхнә образы тыуҙыра[5]. «Башҡорт энциклопедияһы» баһалауынса, уның башҡарыу оҫталығы драматизм менән лиризмдың берләшеүе менән айырылып тора[1]; «Театр энциклопедияһы» актрисаның сағыу характерлы һәм музыкаль ролдәрҙе башҡарыу оҫталығын билдәләй[2].
Уның ролдәре араһында[1]:
- Ғәлиәбаныу — М. Фәйзиҙең «Ғәлиәбаныу» пьесаһында;
- Ғәлимә — Мәжит Ғафуриҙың повесы буйынса Ғ. Әмири һәм В. Ғ. Ғәлимов сәхнәләштергән «Ҡара йөҙҙәр» спектаклендә;
- Ҡарлуғас — Баязит Бикбайҙың «Ҡарлуғас» пьесаһында, Айһылыу — Сәғит Мифтаховтың «Һаҡмар» («Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт») пьесаһында, Ғәйнәвал — Таҗи Ғиззәттең «Ташҡындар» пьесаһында[5];
- Ксения — А. С. Пушкиндың «Борис Годунов» трагедияһында;
- Полина һәм Вышневская — А. Н. Островскийҙың «Төшөмлө урын» пьесаһында, Глафира — М. Горькийҙың «Егор Булычов һәм башҡалар» пьесаһында[2];
- Көнбикә — Арыҫлан Мөбәрәковтың «Бисәкәй» пьесаһында;
- Ульяна Громова һәм Елена Кошевая — А. А. Фадеевтың «Йәш гвардия» романы буйынса В. Ғ. Ғәлимовтың «Геройҙар» спектаклендә;
- Мәрзиә — «Ул ҡайтты», Илбикә — Әнғәм Атнабаевтың «Әсә хөкөмө» пьесаларында, Мастура — Мостай Кәримдең «Йырланмаған йыр» пьесаһында.
«Башҡорт энциклопедияһы» Бикташеваның иң әһәмиәтле эше тип «Ҡара йөҙҙәр» спектаклендәге Ғәлимә образын атай. Бикташева был ролде тәүге башҡарыусы була; спектакль 1955 йылда Мәскәүҙә үткән Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында күрһәтелә, унда актрисаның эше юғары баһа ала[3].
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1940);
- Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1955);
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955);
- «Почёт Билдәһе» ордены (1969)[1].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Саитов С. С. Бикташева Талига Миннивалеевна. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
- ↑ 1 2 3 Байтерякова Д. Н. Бикташева Талига Миннивалеевна. Театральная энциклопедия / под ред. С. С. Мокульского. М.: Советская энциклопедия (1961). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Романов В. Она была истинной звездой башкирской театральной сцены (К 105-летию со дня рождения актрисы Талиги Бикташевой). ИА «Башинформ» (28 июль 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
- ↑ Бикташева Талига Миннивалеевна (1911—1995). Башкирский государственный академический театр драмы имени Мажита Гафури. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
- ↑ 1 2 Бикташева Талига. Культурный мир Башкортостана. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.
- ↑ Янгиров Р. От конструктивизма к неоклассике. Бельские просторы (1 февраль 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 сентябрь 2026.