Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Баязит Бикбай

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Бикбаев фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Баязит Бикбай (тулы исеме Баязит Ғаяз улы Бикбаев; рус. Баязи́т Бикба́й; Баязи́т Гая́зович Бикба́ев; 1909 йылдың 9 ғинуары, Яңы Ҡалта, Мораптал ауыл советы — 1968 йылдың 2 сентябре, Өфө, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР) — башҡорт журналисы, шағир, прозаик, драматург. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1970). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Почёт Билдәһе» (1939) ордендары кавалеры.

Биографияһы

Бикбаев Баязит Ғаяз улы (әҙәби псевдонимы Баязит Бикбай) 1909 йылдың 9 ғинуарында (ҡәбер ташында — 10 ғинуар) Рәсәй империяһының Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Ҡалта (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районы Яңы Ҡалта) ауылында тыуған[1].

1929 йылда Ырымбур башҡорт педагогия техникумын тамамлай. Унан һуң Туймазы районының «Ленинский путь» гәзитендә яуаплы секретарь булып эшләй. Артабан Өфөлә: «Башҡортостан» гәзитендә бүлек мөдире. «Октябрь» журналында яуаплы сәркәтиб, китап нәшриәтендә, Башҡорт дәүләт академия драма театрында, Яҙыусылар союзында вазифалы эштәр башҡара.

1968 йылдың 2 сентябрендә Өфөлә вафат була[1], мосолман зыяратында ерләнә.

Ижады

1932 йылда беренсе шиғырҙар йыйынтығы сыға. Унан һуң бер бер артлы «Урман артында», «Яҡты ер» тигән китаптары донъя күрә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, сәләмәтлеге насар булыу сәбәпле, фронтҡа алынмай. 1941—1942 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзына етәкселек итә.

1937 йылдан драматургия өлкәһендә эшләй. Беренсе драма әҫәре — «Ҡарлуғас» 1939 йылда яҙылып бөтә. Унан һуң «Ватан саҡыра», «Бер ғаилә балалары» бер шаршаулы пьесаларын ижад итә. Музыка театрҙары өсөн яҙылған либреттолары бар. «Салауат Юлаев» исемле беренсе башҡорт милли операһының либретто авторы.

Әҙиптең 40-тан ашыу китабы баҫылған. Лев Толстой, Иван Тургенев, Максим Горький әҫәрҙәрен башҡортсаға тәржемә итә.

Башҡорт әҙәбиәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе» ордендары менән бүләкләнгән. 1970 йылда (үлгәндән һуң) Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.

2024 йылдың ғинуарында Өфөләге М. Төхвәтшин исемендәге һуҡырҙар өсөн махсус китапханала Баязит Бикбайҙың «Аҡсәскә» повесы башҡорт телендә рельефлы-нөктәле Брайль шрифты менән нәшер ителә[2].

undefined
undefined
undefined

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

  • Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955)
  • «Почёт Билдәһе» ордены (1939)
  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957)
  • Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1969)

Китаптары

  • Үтеп барған көндәр. Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1932. — 40 бит.
  • Урман артында. Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте,
  • Яҡты ер. Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте,
  • Һаумы, тормош! Шиғырҙар. — Өфө: Башгосиздат, 1939, 80 бит (башҡорт телендә); 1942, 31 бит (рус телендә)
  • Жиргә дан! Шигырьләр. — Казань; Татгосиздат, 1941. 42 бит (татар телендә)
  • Утлы юлдар. Шиғырҙар. — Өфө: Башгосиздат, 1943.32 бит
  • Беҙҙең ҡала. Балалар өсөн шиғырҙар. — Өфө: Башгосиздат, 1944. 16 бит
  • Самолет бүләк иткән Хәбирйән. — Өфө: Башгосидат, 1944. 20 бит
  • Ҡулъяулыҡ. Шиғырҙар. — Өфө: Башгосиздат, 1945. 39 бит
  • Күгәрсендәр. Комедия. — Өфө: Башгосиздат, 1946. 20 бит
  • Советтар Союзы Геройы Ғәфиәт Арыҫланов. — Өфө: Башгосидат, 1946, 40 бит.
  • Стихотворения. — Уфа: Башгосиздат, 1949. 77 с (на русском языке)
  • Яңы шиғырҙар. — Өфө: Башгосиздат, 1951. 60 бит
  • Һайланма әҫәрҙәр. Шиғырҙар һәм драмалар. «Салауат Юлаев» поэмаһы. — Өфө: Башгосиздат, 1952. 216 бит
  • Аҡселән ташҡанда. Роман. — Өфө: Башкнигоиздат, 1958. 319 бит
  • Дорога. Лирика, драма («Салават»). Уфа. Башкнигоиздат, 1955. 226 с (на русском языке)
  • Һайланма әҫәрҙәр. — Өфө: Башкнигоиздат, 1959. 492 бит
  • Алтын тамсы. Әкиәт. — Өфө: Башкнигоиздат, 1960. 40 бит
  • Сатҡылар. Поэма һәм шиғырҙар. — Өфө: Башкнигоизат. 1961. 102 бит (на башкирском языке); Искорки. 1961, 102 с (на русском языке)
  • Память. Стихи и поэмы. — Уфа: Башкнигоиздат. 1962. 114 с (на русском языке)
  • Ленинды күргән малай. — Өфө: Башкнигоиздат, 1962 .12 бит
  • Аҡсәскә. Повесть, хикәйәләр, очерктар. — Өфө: Башкнигоиздат, 1963. 12 бит
  • Пьесалар. — Өфө: Башкнигоиздат, 1964. 157 бит
  • Халыҡ йырсыһы Хәбир Ғәлимов. — Өфө: Башкнигоиздат, 1965. 20 бит
  • Иртәнге нур.Шиғырҙар һәм поэмалар. — Өфө: Башкнигоиздат, 1967. 127 бит
  • Тере шишмәләр. Автобиографик повесть. — Өфө: Башкнигоиздат, 1968. 103 бит
  • Ҡош юлы. Шиғырҙар. — Өфө: Башкнигоиздат, 1972. 63 бит
  • Ҡарлуғас. Музыкаль драма өс актта. — Өфө: Башгосиздат, 1939. 47 бит

Хәтер

  • 2009 йылда Көйөргәҙе районы хакимиәте Баязит Бикбай исемендәге премия булдыра.
  • Көйөргәҙе районы Мораптал урта мәктәбенә Баязит Бикбай исеме бирелгән, бында яҙыусының музейы эшләй, ихатаһында әҙипкә бюст ҡуйылған.
  • Өфө ҡалаһының Һупайлы биҫтәһендәге[3], шағирҙың тыуған ауылындағы һәм республиканың башҡа тораҡ пункттарындағы урамдар Б. Бикбай исемен йөрөтә.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Р. З. Шәкүров. Бикбай Баязит Ғаяз улы (башҡ.). «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 декабрь 2025.
  2. ↑ Повесть Баязита Бикбая «Аксэскэ» издана на башкирском шрифтом Брайля. Интернет-портал «Культурный мир Башкортостана» (18 ғинуар 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 декабрь 2025. (рус.)
  3. ↑ Бикбай Баязит. Интернет-портал «Культурный мир Башкортостана». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 декабрь 2025. (рус.)

Әҙәбиәт

  • Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1 (рус.)  (Тикшерелеү көнө: 17 декабрь 2025)
  • Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. (рус.)  (Тикшерелеү көнө: 17 декабрь 2025)
  • Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ. Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит  (Тикшерелеү көнө: 17 декабрь 2025)
  • Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.  (рус.)  (Тикшерелеү көнө: 17 декабрь 2025)
  • Юрий Узиков. Исторические памятники Уфы. «Китап», 1999, 155-156 с. ISBN 5-295-02294-3. Ленина улица, 47. Дом, где жил Баязит Бикбай  (рус.)  (Тикшерелеү көнө: 17 декабрь 2025)
  • Баязит Бикбай тураһында иҫтәлектәр. Өфө, 1978.
  • Хәмиҙуллина М.Ғ. Баязит Бикбай ижады. Өфө, 1987;
  • Бикбаев Р. Т. Шағир һүҙе — шағир намыҫы. Өфө, 1997.

Һылтанмалар

Категориялар