Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Фенина Эвелина Павловна

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Фенин фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Эвелина Павловна Фенина (1929 йылдың 10 ноябре, Троицк, Троицк округы[d], Урал өлкәһе (РСФСР), РСФСР, СССР — 2014 йылдың 28 июне, Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — совет һәм Рәсәй сәнғәт белгесе, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979), Башҡорт дәүләт педагогия университетының художество-графика факультеты доценты, Башҡортостан Республикаһының һынлы сәнғәте буйынса күп һанлы хеҙмәттәр авторы.

Биографияһы

Бала сағы һәм белем алыуы

Эвелина Павловна Фенина 1929 йылдың 10 ноябрендә Троицк ҡалаһында (Силәбе өлкәһе) тыуған. Урал казактары ғаиләһенән. Ғаиләһе Ленинградҡа күскәндән һуң, мәктәп йылдарында уҡ әҙәби ижад менән ҡыҙыҡһына башлай. Буласаҡ ире Лев Николаевич Фениндың кәңәше буйынса А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетына уҡырға инә, унда тарих факультетының сәнғәт тарихы һәм теорияһы бүлегендә белем ала[1].

М. В. Нестеров исемендәге Художество музейындағы эше

1953 йылда университетты тамамлағандан һуң, иренең тыуған яғына — Өфөгә килә һәм ғүмерен мәңгелеккә Башҡортостан менән бәйләй. М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында эшләй (1957 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр), ғилми-методик һәм ағартыу эштәре менән шөғөлләнә[2].

Фенина тәүгеләрҙән булып рус фарфоры, боронғо рус иконаһы, XVIII–XIX быуаттарҙағы рус һынлы сәнғәте коллекцияларын, М. В. Нестеровтың әҫәрҙәрен ғилми эшкәртеүҙе һәм каталогтар төҙөүҙе тормошҡа ашыра. Был күп йыллыҡ тикшеренеү эше ике мөһим баҫма менән тамамлана: 1962 йылда М. В. Нестеровтың тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан уның юбилей күргәҙмәһе каталогы, ә 1974 йылда М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы буйынса юл күрһәткес донъя күрә. 1981 йылда каталог ҡабаттан баҫылып сыға[2].

1953 йылдан башлап Фенина Башҡортостан рәссамдарының ижады тураһында каталогтар һәм буклеттар әҙерләү менән әүҙем шөғөлләнә. 1953 йылда уҡ М. Н. Елғаштинаның шәхси күргәҙмәһе каталогы, 1961 йылда В. С. Сыромятниковтың шәхси күргәҙмәһе каталогы сыға. 1958 йылдан 1974 йылға тиклем Б. Домашников, Т. Нечаева, А. Тюлькин, А. Бурзянцев, Н. Русских, А. Пантелеев, Ан. Платонов, П. Салмасов, В. Пустарнаков һәм башҡалар тураһында буклеттар нәшер ителә.

Тикшеренеү эше менән бер рәттән күргәҙмәләр, лекциялар, экскурсиялар, рәссамдар менән ижади осрашыуҙар ойоштора, методик эшкәртмәләр әҙерләй. Классик, рус һәм башҡорт һынлы сәнғәте тарихына арналған 120-нән ашыу теле- һәм радиотапшырыуҙар авторы һәм алып барыусыһы була[3].

Лекторлыҡ һәм ағартыу эшмәкәрлеге

Партия ҡала комитеты эргәһендәге «Белем» йәмғиәте лекторы булараҡ, Фенина Өфө предприятиеларында, уҡыу йорттарында, Салауат Юлаевтың тыуған яғында — Малаяҙ ауылында, Шишмәлә, Шаҡшала, Абдуллинда, Юматау һәм Шафран курорттарында асыҡ лекциялар менән сығыш яһай. Йыл һайын 120–130 лекция уҡый[3].

Педагогик эшмәкәрлеге

Педагогик эшмәкәрлеген 1954 йылдан башлай (КПСС-тың Өфө ҡала комитеты эргәһендәге Марксизм университеты, Башҡорт дәүләт университеты, Өфө сәнғәт училищеһы, Өфө сәнғәт институты һ.б.). 1976 йылдан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының художество-графика факультетында уҡыта. БДПУ-ның сәнғәт кафедраһы доценты. Сит ил сәнғәте тарихы һәм Башҡортостандың һөнәри һынлы сәнғәте тарихы курстарын уҡый. 2011 йылға тиклем уҡыта[2].

Уның уҡыусылары араһында һуңынан билдәле музыкант һәм «ДДТ» төркөмө етәксеһе булған Юрий Юлианович Шевчук та була[3].

Ғилми һәм публицистик хеҙмәттәре

1961 йылда Фенина СССР Рәссамдар союзы ағзаһы була. Был статуста ул «Совет Башҡортостаны рәссамдары» (1979) белешмәһенең авторы була[2]. 2002 йылда уның 277 рәссам тураһындағы очерктарҙы үҙ эсенә алған «Башҡортостан рәссамдары. ХХ быуат» хеҙмәте нәшер ителә[3].

Фенина — 200-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән шәхси күргәҙмәләр каталогтары, «Социалистик Урал» зона күргәҙмәләре каталогтарына мәҡәләләр, уҡыу-методик хеҙмәттәр авторы[2]. «Бельские просторы» һәм «Рампа» журналдарында, республика гәзиттәрендә, «Башҡортостан» энциклопедияһында башҡорт рәссамдары тураһында аналитик мәҡәләләр баҫтыра. 1999 йылдан башлап йыл һайын «Бельские просторы» журналында 3–4 мәҡәләһе сыға. Рауил Ғүмәров, Владимир Пустарнаков, Әмир Арыҫланов, Ғабдулла Мостафин, Алексей Храмов, Рәхим Ишбулатов, Григорий Круглов, Константин Головченко, скульптор Николай Александрович Калинушкин һәм башҡалар тураһында яҙа.

Күп кенә ғилми-ғәмәли һәм ғилми-теоретик конференцияларҙа ҡатнаша, сәнғәт күргәҙмәләренең жюри ағзаһы була[3].

Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

  • СССР Рәссамдар союзы ағзаһы (1961 йылдан).
  • БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979).
  • Рәсәй Рәссамдар союзы Секретариатының «Рухилыҡ, традициялар, оҫталыҡ» алтын награда билдәһе.

2014 йылдың 28 июнендә Өфөлә вафат булған[3].

Күргәҙмәләре

1955 йылдан — республика, зона, төбәк һәм Бөтә Рәсәй күргәҙмәләрендә ҡатнашыусы («Сәнғәт ғилеме» бүлегендә)[2].

Төп хеҙмәттәре

Белешмәләр һәм юл күрһәткестәр

  • Художники Советской Башкирии: справочник / автор-составитель Э. П. Фенина. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1979.
  • Башкирский государственный художественный музей им. М. В. Нестерова: путеводитель. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1974 (переиздание — 1981).
  • Художники Башкортостана. ХХ век. — Уфа, 2002.

Күргәҙмә каталогтары

  • Каталоги отчётных и юбилейных выставок произведений художников БАССР (1953, 1955, 1957, 1961, 1962, 1963, 1969, 1977).
  • Каталог юбилейной выставки произведений М. В. Нестерова, хранящихся в Башкирском государственном художественном музее им. М. В. Нестерова. — Уфа, 1962.

Шәхси күргәҙмәләр каталогтары

  • М. Н. Елгаштина. — Уфа: изд. Башкирского СХ, 1953.
  • В. С. Сыромятников. — Уфа: изд. Башкирского художественного музея им. М. В. Нестерова, 1961.
  • Н. А. Русских. — Уфа: изд. Башкирского СХ, 1970, 1975.

БАССР рәссамдарының ижады тураһында буклеттар

  • Б. Домашников. — Ленинград: «Художник РСФСР», 1958.
  • Т. Нечаева. — Ленинград: «Художник РСФСР», 1958.
  • А. Тюлькин. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1969.
  • А. Пантелеев. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1969.
  • А. Бурзянцев. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1969.
  • Т. Нечаева. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1969.
  • В. Пустарнаков. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1974.
  • Ан. Платонов. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1974.
  • Н. Русских. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1974.
  • П. Салмасов. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1974.
  • Б. Палеха. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1974.

Ваҡытлы матбуғаттағы баҫмалары

  • Журнал «Художник», 1959, № 11.
  • Газета «Советская культура», 1969 йылдың 19 авгусы — «Башкирия юбилейная» мәҡәләһе.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Она была блестящим знатоком башкирской школы живописи (К 85-летию со дня рождения искусствоведа и педагога Эвелины Фениной). Башинформ (10 ноябрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 июнь 2025.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Фенина Эвелина Павловна. Башҡорт энциклопедияһы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 июнь 2025.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Она была блестящим знатоком башкирской школы живописи. Башинформ (10 ноябрь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 июнь 2025.

Әҙәбиәт

  • Игнатенко С. В. Научно-исследовательская работа в БГХМ им. М. В. Нестерова. История, реальность, перспективы // Сообщения Башкирского государственного художественного музея имени М. В. Нестерова: юбил. изд. — Уфа, 2001.

һылтанмалар

Категориялар