Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Килдейәрова Флүрә Әхмәтша ҡыҙы

Флүрә Әхмәтша ҡыҙы Килдийәрова (рус. Кильдиярова Флюра Ахметшеевна; 1952 йылдың 15 ғинуары, Учалы, Башҡорт АССР-ы) — совет һәм Рәсәй опера йырсыһы (сопрано), педагог. 1981 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, 1989—2014 йылдарҙа хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, бер үк ваҡытта 1992—1997 йылдарҙа һәм 2000 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Профессор (2013), Пётр сәнғәт академияһының мөхбир ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) халыҡ артисы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1985). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2022).

Биографияһы

Ф. Ә. Килдейәрова 1952 йылдың 15 ғинуарында Учалы районының Илсеғол ауылында тыуа.

1973 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (хор дирижёры бүлеге, А. Л. Легкота класы), 1979 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (М. А. Букатованың хор менән дирижёрлыҡ итеү класы), 1981 йылда шул уҡ институттың яңғыҙ йырлау кафедраһын (Р. А. Мусина класы) тамамлай.

1981—1989 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. 1989—2014 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы. 1992—1997 йылдарҙа һәм 2000 йылдан башлап Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта. Профессор (2013), вокал сәнғәте кафедраһы мөдире.

Башҡорт халыҡ йырҙарын (оҙон көй) башҡарыусы булараҡ киң танылыу ала. «Буранбай» көйөн башҡарыуы айырыуса билдәле (традицияла был көй ир-аттар башҡара). Үҙенең «Халҡым йыры» (1995) китабында йырсы былай тип яҙа:

Һәр кәсепкә лә озон-кюйҙы башҡарыу ҡөҙрәте бирелмәй… «Буранбай» йырын йәки был көйҙө ҡурайҙа уйнаған кеше иң юғары башҡарыу оҫталығына өлгәшкән тип һаналған.

— Килдейәрова Ф. Ә. Халҡым йыры. Өфө: Йыр, 1995

Йырсы «Урал-батыр» ҡобайырының йыр варианттарын — «Иҫке „Урал“» һәм «Ҡыҫҡа „Урал“» — киң халыҡҡа аса. Петербург фәндәр һәм сәнғәт академияһының ағза-корреспонденты.

2025 йылдың октябрендә Мәскәүҙең Милләттәр йортонда йырсының ижад кисәһе уҙа, унда ул вокал буйынса оҫталыҡ дәресе үткәрә һәм үҙ репертуарынан бер нисә йыр башҡара.

Төп опера партиялары

  • Әминә — «Салауат Юлаев» (дебют, 1981, З. Ғ. Исмәғилев)
  • Марфа — «Царская невеста» (Н. А. Римский-Корсаков)
  • Аҡсәскә — «Аҡмулла» (З. Ғ. Исмәғилев)
  • Һарыласәс — «Урал илселәре» (З. Ғ. Исмәғилев)
  • Ҡатын — «Ҡара һыуҙар» (1989, С. Ә. Низаметдинов)
  • Кодаса — «Кодаса» (З. Ғ. Исмәғилев)
  • Ләйлә — «Бизе: „Энсе эҙләгәндә“»
  • Мюзет — «Пуччини Джакомо: „Богема“»
  • Нәркәс — «Нәркәс» (Х. Ф. Әхмәтов)
  • Микаэла — «Бизе: „Кармен“»
  • Люси — «Менотти: „Телефон“»

Ижады

Концерт репертуарында сит ил (И. С. Бах, Дж. Верди, В. А. Моцарт, Ф. Шуберт), урыҫ (С. В. Рахманинов, П. И. Чайковский), башҡорт (З. Ғ. Исмәғилев, Ш. З. Ҡолбарисов, Р. Ә. Мортазин, Р. В. Сәлмәнов, Р. Х. Сәхәүетдинова, Х. Ф. Әхмәтов) һәм татар (М. Ә. Мозафаров, Р. М. Яхин) композиторҙарының вокаль әҫәрҙәре, шулай уҡ донъя халыҡтары йырҙары урын алған. «Ашҡаҙар», «Буранбай», «Ғилмияза», «Томан», «Урал», «Һаҡмар», «Шәүрә», «Ямантау» һәм башҡа башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарғанда классик һәм милли башҡарыу алымдарын табиғи яраштыра.

Сәхнәләре: Союздар йортоноң Колонналар залы, Кремлдең Съездар һарайы (икеһе лә — Мәскәү), «Вигадо» концерт залы (Будапешт). Ҡатнашыуы: «Башҡортостан — Галле» Дуҫлыҡ аҙналығы (ГДР, 1979); Яҡут АССР‑ында (1978) һәм Татар АССР‑ында (1989) БАССР әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәре; Сыуаш АССР‑ында (1981), ГДР‑ҙа (1984, 1986) БАССР мәҙәниәте көндәре; Санкт-Петербургта (2001), Мәскәүҙә һәм Ырымбурҙа (икеһе лә — 2007) Башҡортостан көндәре; Әзербайжанда (Баҡы, 2000), Австрияла (Баден, 2005) Рәсәй көндәре. Рәсәй һәм донъяның 17 иле буйлап гастролдәрҙә була. «Халҡым йыры» (1995) музыкаль‑әҙәби‑видео йыйынтығын төҙөүсе.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • 1974 — Ғ. Әлмөхәмәтов исемендәге призға Республика йәш йырсылар конкурсы лауреаты.
  • 1979 — Бөтә Рәсәй халыҡ йырҙарын башҡарыусылар конкурсы лауреаты (Ленинград).
  • 1985 — Салауат Юлаев исемендәге Башҡорт АССР‑ының дәүләт премияһы.
  • 1989 — Башҡорт АССР‑ының халыҡ артисы.
  • 1995 — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы.
  • 2002 — Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы.
  • 2022 — Салауат Юлаев ордены[1].

Иҫкәрмәләр

Әҙәбиәт

  • Килдейәрова Ф. Ә. Халҡым йыры. Өфө: Йыр, 1995.
  • Шәкүр Р. Флүрә Килдейәрова // Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаттары (ижади портреттар). — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1987. — 254 бит.
  • Баһуманов Ә. И., Фаизова Ф. Ә. Флүрә Килдейәрова // Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаттары. — Өфө: Китап, 1999. — 272 бит. — 130—132‑се биттәр.
  • Айыпова В. Х. Килдейәрова Флүрә // Башҡортостан: ҡыҫҡаса энциклопедия. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте, 1996. — 334‑се бит.
  • Ғәлимова Г. Көткәнем килде // Рампа. — 2001. — № 4. — 6—7‑се биттәр.
  • Давыдова Эльмира. Халыҡ артисы // Бельские просторы. — 2005. — № 10. — 131—137‑се биттәр.
  • Легкота Анатолий. Музыкаға ғашиҡ // Истоки. — 2005. — 6 июль. — 4‑се бит.
  • Көйөмдө бүләк итәм…: [Ф. Килдейәрова менән әңгәмә] / Әңгәмәне Д. Инякина алып барған // Рампа. — 1995. — № 8. — 8‑се бит.

Һылтанмалар

Категориялар