Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Чапаевка (йылға)

Чапаевка (иҫк. Мо́ча[1][2]) — Һамар һәм Ырымбур өлкәләрендәге йылға, Волганың һул ҡушылдығы.

Физик һәм географик үҙенсәлектәре

Йылға оҙонлоғо — 298 км, бассейны майҙаны — 4310 км²[3]. Сыҡҡан урыны өлкәләр сигендә Дөйөм һырт армыттары Урта Һырт Һәм Зәңгәр Һырт тоташҡан ерҙә, Шәрип ҡасабаһынан (Һамар өлкәһе) көньяҡ-көнсығышҡа табан 8 км һәм Покровка ауылынан (Ырымбур өлкәһе) көнбайышҡа табан 7 км алыҫлыҡта урынлашҡан[4]. Тәүҙә төньяҡ-көнбайышҡа табан Чапаевскиға тиклем аға[5], унан һуң төньяҡ-көнсығышҡа борола[6]. Түбәндә, Новокуйбышевск янында, көнбайышҡа борола. Йылға тамағы Маяҡ ҡасабаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 9 км алыҫлыҡта урынлашҡан[7].

Гидрографияһы

Башлыса ҡар һыуҙары менән туҡланған аҙ һыулы йылға. Даими ағым түбәнге өлөшөндә генә күҙәтелә. Урта һәм өҫкө өлөшөндә, һыу аҙ булғанда, йылға ҡорой, йылға ағымында күлдәр сылбыры барлыҡҡа килә[8]. Түбәнге ағымында киңлеге 50 м, тәрәнлеге 11 м тиклем етә. Ярҙары башлыса эшкәртелгән баҫыуҙар менән ҡапланған, тамағында болон үҫемлектәре осрай[8].

Йылға көслө антропоген һәм техноген йоғонтоға дусар; Чапаевскиҙан түбәндә ағымдың яртыһы тиерлек ағынты һыуҙарҙан тора[9].

Төп ҡушылдыҡтары

(тамағынан, йәйәләрҙә оҙонлоғо күрһәтелгән (км))

Административ сиктәре һәм тораҡ пунктар

Ҡорманай районы (Ырымбур өлкәһе) сиге буйлап аға, Алексеевка, Нефтегорск, Волга, Красноармейскү, Безенчук райондары, Чапаевск һәм Новокуйбышевск ҡала округтары (бөтәһе лә — Һамар өлкәһе) территорияһы аша аға.

Йылға буйындағы иң эре тораҡ пункттар — Чапаевск, Маяк, Подъем-Михайловка, Яблоновский Овраг, Богдановка, Дмитриевка, Сухая Вязовка; бассейнына шулай уҡ: Новокуйбышевск (өлөшләтә), Красноармейское, Осинки һ.б.

Хужалыҡ әһәмиәте

Чапаевскиҙың төньяҡ өлөшөнә тиклем[10] (артабан быуа менән ябылған) суднолар йөрөү мөмкинлеге бар. Түбәнге ағымға ағып төшкән Кривуша (Волганан сыҡҡан канал) шулай уҡ суднолар йөрөүгә яраҡлы.

Һул түбәнге ҡушылдыҡтары үҙҙәренең үрге ағымында Куйбышев һуғарыу каналы[11] аша Чагры, Оло Ырғыҙ һәм Безенчук бассейндары йылғалары менән тоташа.

Этимологияһы

Хәҙерге атамаһы Чапаевск ҡалаһы исеменән килеп сыҡҡан. Боронғо атамаһы Моча — түбән ятҡан, һаҙлы урындар аша аҡҡан йылғаларҙың киң таралған атамаһы[1].

Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса ул Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай.

Дәүләт һыу реестрында объект коды — 11010001212112100008718[3].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Самарская топонимика. toponimika.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 август 2025.
  2. ↑ Моча, реки // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
  3. ↑ 1 2 «Криуша (Чапаевка)» — информация об объекте в Государственном водном реестре
  4. ↑ Карта бите N-39-34 — ФГУП «ГОСГИСЦЕНТР»
  5. ↑ Лист карты N-39-127 Алексеевка. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1990 год. Издание 1993 г.
  6. ↑ Лист карты N-39-112 Чапаевск. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1981 г.
  7. ↑ Лист карты N-39-100 Новокуйбышевск. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1981 г.
  8. ↑ 1 2 Чапаевка. Энциклопедия природы Самарской области.
  9. ↑ Голубая книга Самарской области. ООПТ России. РАН (2007).
  10. ↑ Правительство Российской Федерации. Перечень внутренних водных путей. Техэксперт (изм. 2018).
  11. ↑ Карта бите N-39-33 — ФГУП «ГОСГИСЦЕНТР»

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар