Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Ғәзизова фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Зәйтүнә Сабир ҡыҙы Ғәзизова (рус. Зайтуна Сабировна Газизова; 1937 йылдың 26 феврале, Хәйбулла районы, Башҡорт АССР-ы) — совет башҡорт опера йырсыһы (меццо-сопрано)[1][2]. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1986). Рәсәй Федерацияһы Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1982 йылдан).

Биографияһы

1937 йылдың 26 февралендә Башҡорт АССР‑ының Хәйбулла районы Айыулы ауылында тыуған[3]. Ауыл 1960 йылдарҙа киләсәге юҡ тип табылып, бөтөрөлә[1].

1944 йылда Башҡортостан комсомолы Өлкә комитетының беренсе секретары Фатима Мостафина ярҙамында Өфө ҡалаһының 9‑сы урта мәктәбе ҡарамағында яңы асылған интернатҡа (артабан 1‑се интернат-мәктәп, хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты) уҡырға инә. Был интернат Бөйөк Ватан һуғышы фронтовиктарының һәм һәләк булған яугирҙарҙың балалары өсөн асылған була[4]. Буш ваҡытында мандолинала уйнай, өлкән синыфтарҙа халыҡ инструменттары оркестрында шөғөлләнә[4].

1954 йылда Өфө ҡалаһының 1‑се интернат-мәктәбен тамамлай[3]. Шул уҡ йылда Өфө сәнғәт училищеһының вокал бүлегенә уҡырға инә, опера йырсыһы Александр Матвеев класында шөғөлләнә[4]. 1955 йылда, икенсе курс студенты сағында, Бөтә Союз художество үҙешмәкәрлеге күҙәтеүенең һайлап алыу турында дипломант була[4]. 1962 йылда Өфө музыка училищеһын тамамлай[5].

1962—1963 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһында Бәхти Ғайсин һәм Хәбир Ғәлимов менән бергә солист булып эшләй[3]. Хәбир Ғәлимов йәш йырсының тауышын ишетеп, уны филармонияла эшләгән ансамбленә саҡыра[4].

1963 йылда Урал дәүләт консерваторияһына (хәҙер Урал дәүләт музыка академияһы) Нина Уткина класына уҡырға инә[4][3]. Консерваторияны 1969 йылда тамамлай[5]. Ҡазан, Свердловск, Ташкент, Самарҡанд театрҙарынан саҡырыуҙар ала, әммә Өфөгә ҡайтырға ҡарар итә[4].

1968 йылдан 1996 йылға тиклем (27 йылдан ашыу) Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының төп солисы булып эшләй[1][3]. Оҙаҡ ижади ғүмерендә классик һәм милли спектаклдәрҙә иллеләп опера партияһын башҡара[5].

Сәхнәнән киткәндән һуң Өфө ҡалаһының 2‑се музыка‑педагогия колледжында уҡыта[5].

2015 йылда уның «Мои стихи — мелодии души» («Шиғырҙарым — йәнем көйҙәре») тип аталған шиғырҙар йыйынтығы донъя күрә[3].

Ижади эшмәкәрлеге

Зәйтүнә Ғәзизова матур тембрлы (меццо-сопрано) тауышҡа эйә була[1][6]. Тауыш диапазонының киңлеге уға юғары, түбән партияларҙы ла башҡарырға мөмкинлек бирә[1]. Замандаштары йырсының сағыу сәхнә йөҙөн һәм драматик талантын да билдәләй[6].

Коллегалары — Мәғәфүр Хисмәтуллин, Зәки Мәхмүтов, Нәзир Әбдиев, Сажиҙә Ғәлимова, Флүрә Килдейәрова һәм башҡалар менән бергә башҡорт операһының үҫешенә һәм Өфө вокал мәктәбенең формалашыуына ҙур өлөш индерә[6].

Төп партиялары

  • Эболи — «Дон Карлос», Дж. Верди[1][2];
  • Ольга — «Евгений Онегин», П. И. Чайковский;
  • Кончаковна — «Князь Игорь», А. П. Бородин;
  • Лаура — «Иоланта», П. И. Чайковский;
  • Княгиня — «Русалка», А. С. Даргомыжский;
  • Полина — «Пиковая дама», П. И. Чайковский;
  • Сузуки — «Чио-Чио-сан», Дж. Пуччини;
  • Зибель — «Фауст», Ш. Гуно;
  • Рихард Зоргеның әсәһе — «Зорге», Ю. Мейтус;
  • Варвара — «Куба ҡыҙы», К. Листов;
  • Көнбикә — «Салауат Юлаев», З. Исмәғилев;
  • Яубикә — «Шәүрә», З. Исмәғилев;
  • Ҡуйһылыу — «Урал илселәре», З. Исмәғилев;
  • Шәмсиә — «Ҡоҙаса», З. Исмәғилев;
  • Биржан әсәһе — «Биржан и Сара», М. Түлебаев;
  • Зөһрә — «Замандаштар», Х. Әхмәтов;
  • Хаят һәм Яланбикә — «Дауыл», Р. Мортазин — Хаят роле өсөн Өфөләге опера спектаклдәре фестивалендә диплом ала[1][6].

Гастролдәре һәм хеҙмәттәшлеге

Йырсы театр менән Омск, Ҡурған, Ульяновск, Орел, Владимир, Ленинград һәм башҡа ҡалаларҙа гастролдәрҙә була[1]. Омск опера театры сәхнәһендә «Пиковая дама» операһында Полина партияһын башҡара[1]. Волгоградта уны «Дон Карлос» операһында принцесса Эболи партияһын башҡарыу өсөн ашығыс саҡыралар; спектакль урындағы телевидение өсөн яҙып алына, репетицияһыҙ, таныш булмаған дирижёр менән йырсы был бик ҡатмарлы партияны уңышлы башҡарып сыға[1][6].

Я. Вощак, Л. Морозовский, Р. Мартынов, В. Руттер, И. Лапиньш кеүек дирижёрҙар менән хеҙмәттәшлек итә[3][1]. Тамара Милашкина, Борис Штоколов, Булат Минжилкиев, Александр Ведерников, Галина Калинина кеүек билдәле йырсылар менән бергә сығыш яһай[3][1].

Зәйтүнә Ғәзизованың ижады тураһында режиссёр Әмир Абдразаҡов документаль фильм төшөрә[1].

Ғаиләһе

  • Атаһы — Сабир Таулыҡаев, үҙ заманының белемле кешеләренең береһе, мәктәптәр асыу һәм халыҡ мәғарифын үҫтереү өсөн күп көс һала[1].
  • Әсәһе — Ситдиҡа Исмәғил ҡыҙы, дини ғаиләнән, ире һәләк булғандан һуң алты бала менән яңғыҙ ҡала. Ул саҡтағы йола буйынса Сабирҙың энеһенә кейәүгә сыға, икенсе никахтан тағы ике ҡыҙ тыуа. Зәйтүнәнең үгәй атаһы фронтта һәләк була[1][6].
  • Апалары — Сажиҙә, Фирҙәүес, Сүриә, Әлфиә[1].
  • Улы — Марат, Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе урынбаҫары[7][8].
  • Ейәне — Айбулат[1], тағы ике ейәне һәм ейәнсәре бар.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1986);
  • Хеҙмәт ветераны (1997);
  • Бөтә Рәсәй музыка театрҙары спектаклдәре фестивале дипломанты (1970)[1][2].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Зайтуна Газизова. Районный дом культуры Хайбуллинского района. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июль 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Она была истинной царицей оперной сцены. Башинформ (26 февраль 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июль 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Сегодня свой юбилей отмечает оперная певица Зайтуна Газизова. Культурный мир Башкортостана (26 февраль 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июль 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 26 февраля – день рождения певицы Зайтуны Газизовой. Культурный мир Башкортостана (26 февраль 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июль 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 «Евгений Онегин» в честь 75-летия заслуженной артистки Башкортостана Зайтуны Газизовой. Башкирский государственный театр оперы и балета (24 февраль 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июль 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 26 февраля – день рождения певицы Зайтуны Газизовой. ClassicalMusicNews.Ru (26 февраль 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июль 2026.
  7. ↑ "Человек с большой буквы": Марат Газизов поздравил Зайтуну Газизову с юбилеем. ufaved.info. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 июль 2026.
  8. ↑ Газизов Марат Асхатович. pressarb.bashkortostan.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 июль 2026.

Һылтанмалар

Категориялар