Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ҡамәт

Ҡамәт, иҡамәт (рус. Икамат; ғәр. إِقَامَة‎ — һүҙмә-һүҙ «урынлаштырыу», «ғәмәлгә индереү») — исламда фарыз намаҙға икенсе саҡырыу, ул намаҙ башланыр алдынан, ғәҙәттә мәсеттә йәки йәмәғәт менән уҡыласаҡ урында әйтелә. Азандан айырмалы рәүештә, ул намаҙ ваҡытының етеүен хәбәр итмәй, ә намаҙҙы шунда уҡ башлау кәрәклеген белдерә[1]. Ислам хоҡуғында ҡамәт әйтеү хупланған (мотлаҡҡа яҡын) ғәмәл тип баһалана: уны ҡалдырыу гонаһ һаналмай, әммә уны үтәү тәҡдим ителә[2].

Этимология һәм терминология

Термин ғәрәп телендәге ق و م (q-w-m) тамырынан килеп сыҡҡан, ул «тороу», «ҡуйыу», «тәртипкә килтереү» тигәнде аңлата. Ислам терминологияһында иҡамәт — намаҙҙың башланыуын белдергән саҡырыу. Шиғый традицияһында «иҡа́ма» формаһы ҡулланыла, ә төрки телле төбәктәрҙә тарихи яҡтан «иҡамәт» варианты ла осрай[2].

Ҡамәт тексы

ҡамәт тексы азанға яҡын, әммә ул тиҙерәк әйтелә һәм ҡабатлауҙар һаны әҙерәк була. Унда өҫтәмә рәүештә «قَدْ قَامَتِ ٱلصَّلَاةُ» (ҡад ҡамәти-с-саләт — «Намаҙ башланды») тигән һүҙҙәр ике тапҡыр ҡабатлана.

Төп формулалар (мәҙһәбтәр буйынса айырмалар менән):

Ғәрәп тексы Транскрипция Тәржемә Ҡабатлау һаны
шафиғиҙәр хәнәфиҙәр шиғыйҙар
ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ Аллаһу әкбәр Аллаһ Бөйөк 2 тапҡыр 4 тапҡыр 2 тапҡыр
أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّٰهُ Әшһәдү әл-лә иләһә иллә-Ллаһ Мин Аллаһтан башҡа илаһ юҡлығына шаһитлыҡ ҡылам 1 тапҡыр 2 тапҡыр 2 тапҡыр
أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ ٱللَّٰهِ Әшһәдү әннә Мөхәммәдән рәсүлү-Ллаһ Мин Мөхәммәттең Аллаһтың илсеһе икәненә шаһитлыҡ ҡылам 1 тапҡыр 2 тапҡыр 2 тапҡыр
حَيَّ عَلَىٰ ٱلصَّلَاةِ Хәййә ‘әләс-саләт Намаҙға ашығығыҙ 1 тапҡыр 2 тапҡыр 2 тапҡыр
حَيَّ عَلَىٰ ٱلْفَلَاحِ Хәййә ‘әләл-фәләх Ҡотолоуға (уңышҡа) ашығығыҙ 1 тапҡыр 2 тапҡыр 2 тапҡыр
قَدْ قَامَتِ ٱلصَّلَاةُ Ҡад ҡамәти-с-саләт Намаҙ башланды 2 тапҡыр 2 тапҡыр 2 тапҡыр
ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ Аллаһу әкбәр Аллаһ Бөйөк! 2 тапҡыр 2 тапҡыр 2 тапҡыр
لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّٰهُ Лә иләһә иллә-Ллаһ Аллаһтан башҡа илаһ юҡ 1 тапҡыр 1 тапҡыр[3] 1 тапҡыр

Барлыҡ варианттар ҙа ҡануни яҡтан дөрөҫ һәм Пәйғәмбәр Мөхәммәттең (уға тыныслыҡ һәм бәрәкәт булһын) сөннәһенә тура килә[1].

Азан менән ҡамәт айырмаһы

Параметр Азан Ҡамәт
Маҡсаты намаҙ ваҡыты етеүен хәбәр итә намаҙҙы башлау өсөн хәбәр итеү сараһы
Әйтелеү ваҡыты намаҙ ваҡыты башында намаҙ башлар алдынан
Темп һәм тауыш әкрен темпта, көслө тауыш менән етеҙ темпта, уртаса тауыш менән бина эсендә
Хоҡуҡи статусы Сунна мөәҡҡәҙә / мәҙһәб Сунна мөәҡҡәҙә / сунна
Өҫтәмә һүҙҙәр юҡ Ҡад ҡамәти-с-саләт (2 тапҡыр)

Ҡамәт өҫтәмә (нәфел) намаҙҙар алдынан әйтелмәй, ҡайһы бер традицияларҙа иртәнге (фәджер) намаҙы өсөн генә иҫкәрмә рәүешендә ҡулланылыуы мөмкин[4].

Хоҡуҡи статусы (фикһ)

  • Хәнәфи мәҙһәбендә ҡамәт мотлаҡҡа яҡын, «ҡад ҡамати-с-салат» һүҙҙәрен ике мәртәбә әйтеүҙән башҡа, аҙан кеүек үк уҡыла[4].
  • Шәфиғи һәм хәнбәли мәҙһәбтәрендә ҡамәт йәмәғәт һәм шәхси намаҙ өсөн сөннәт мөәҡҡәҙә тип һанала. Сәбәпһеҙ ҡалдырыу хупланмай, әммә намаҙ ғәмәлдә ҡала[2].
  • Мәлики мәҙһәбендә мөстәхәб (теләкле ғәмәл) тип һанала һәм уны ҡалдырыу намаҙҙы яңынан уҡыуҙы талап итмәй.
  • Шиғыйҙарҙа (ун ике имамсыларҙа): биш фарыз намаҙҙың һәр береһе алдынан ҡамәт сөннәт, бигерәк тә йәмәғәт менән уҡыу кәңәш ителә. Ҡамәтте ҡалдырыу намаҙҙың дөрөҫлөгөн боҙмай, ләкин өҫтәмә сауаптан мәхрүм итә[3].

Ҡатын-ҡыҙҙарҙың ҡамәт әйтеүе: хәнәфи мәҙһәбендә — хупланмай, шафиғи мәҙһәбендә — тауышһыҙ әйтеү сөннәт тип иҫәпләнә[2].

Әйтеү тәртибе һәм ғәмәле

Ҡамәтте, ғәҙәттә, мөәззин йәки йәмәғәттән бер кеше, имам намаҙ башларға әҙер булғанда һәм кешеләр сафта теҙелгәндән һуң әйтә[5]. Азан менән ҡамәт араһында тәһәрәт алырға, мәсеткә килергә һәм намаҙға әҙерләнергә етерлек ваҡыт булырға тейеш.

Ҡамәт әйткәндән һуң мосолмандар сафтарын тигеҙләй, башланғыс тәкбир әйтеп, намаҙға инә.

Хупланған ғәмәлдәр:

  • ҡамәтте аяғүрә баҫып әйтеү;
  • тәһәрәтле булыу;
  • азандан айырмалы рәүештә, тауышты көслө күтәрмәү;
  • «Хәййә ‘әләс-саләт» тигәндә уң яҡҡа боролорға, ә «Хәййә ‘әләл-фәләх» тигәндә һул яҡҡа боролорға (был ғәмәл азан өсөн сөннәт, ә ҡамәт өсөн тәҡдим ителмәй).

Ҡамәтте ҡиблаға ҡарап әйтеү кәрәк. Азандан айырмалы рәүештә, ҡамәтте көслө тауыш менән түгел, ә уртаса йәки баҫылҡыраҡ тауыш менән әйтәләр. Ҡамәтте азанды әйткән кеше әйтеүе хуплана[1].

Ҡамәткә яуап

Ҡамәтте ишеткән кешегә, «Хәййә ‘әлә…» һәм «Ҡад ҡамәти-с-саләт» һүҙҙәренән тыш, уны ҡабатлау кәңәш ителә. «Ҡад ҡамәти-с-саләт»кә яуап итеп: «Аҡәмә-һаллаһу вә әдәмәһә…» («Аллаһ был намаҙҙы урынлаштырһын һәм дауамлы итһен») тип әйтеү тәҡдим ителә[5].

Тарихи контекст

Азан һәм ҡамәт һижрәттең 1-се йылында Мәҙинәлә индерелә. Башта мосолмандар намаҙға борғо тауышы йәки «әс-саләтү джами‘а» тигән өндәү менән йыйылған. Риүәйәттәр буйынса, саҡырыу формулаһын төшөндә Әбдуллаһ ибн Зәйд әл-Ансари күрә, һәм Пәйғәмбәр Мөхәммәт уны раҫлап, Биләл ибн Рабахҡа әйтеүҙе йөкмәтә. Ҡамәт шул осорҙа, сәғәттәр булмаған ваҡытта, намаҙ башланыуын белдереүсе ғәмәли сигнал булып хеҙмәт иткән[3].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Шамиль Аляутдинов. Азан и икамат. Призыв на намаз (ингл.). Умма — достоверно. Религиозная практика. (03.02.17). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Азбука Ислама | Исламская энциклопедия. azbykaislama.com. Исламская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Аляутдинов Ш. Азан һәм ҡамат. umma.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 май 2026. Архивировано 23 сентябрь 2017 года.
  4. ↑ 1 2 Азан и все, что с ним связано. Ответы на актуальные вопросы по исламу. Аскимам (25 ғинуар 2010). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2026.
  5. ↑ 1 2 Раздел об азане и икамате (21 июнь 2014). 3 май 2026 тикшерелгән.

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар