Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Харисов Әхнәф Ибраһим улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Харисов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Харисов Әхнәф Ибраһим улы (рус. Ахнаф Ибрагимович Харисов; 1914 йылдың 15 июне йәки 1914 йылдың, Имән, Өфө губернаһы — 1977 йылдың 15 майы, 1977 йылдың 11 майы йәки 1977 йылдың, Өфө) — башҡорт совет филологы, әҙәбиәт белгесе, фольклорсы һәм яҙыусы. Филология фәндәре докторы, профессор (1972), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1957). Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1987, үлгәндән һуң)[3].

Биографияһы

1914 йылдың 2 (15) июнендә Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе Имән ауылында тыуған. Башланғыс белемде тыуған ауылында алған, артабан Иҫке Балтас мәктәбендә уҡыған. 1935 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлаған һәм унда башҡорт теле менән әҙәбиәтен уҡытҡан[4].

1937–1941 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Тел ғилеме институты аспирантураһында Н. К. Дмитриев етәкселегендә уҡыған. 1941 йылда филология фәндәре кандидаты дәрәжәһен алған. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Хәрби хеҙмәттән һуң Башҡортостан дәүләт нәшриәтендә һәм Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләгән[4][3].

1948–1951 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе булған. 1954–1963 йылдарҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры, артабан директор урынбаҫары булып эшләгән[5]. 1977 йылдың 15 майында Өфөлә вафат булған; Өфө мосолман зыяратында ерләнгән[4].

Ғилми һәм әҙәби эшмәкәрлеге

Әхнәф Харисов тәүҙә башҡорт теле грамматикаһын өйрәнгән, һуңынан башҡорт әҙәбиәте тарихы һәм фольклор менән шөғөлләнгән. 1944 йылда уның «Категория глагольных видов в башкирском языке» һәм «Әҙәбиәт теорияһы» тигән хеҙмәттәре баҫылған[5][3].

«Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы (XVIII–XIX быуаттар)» монографияһында (1965; русса тәржемәһе — 1973) ул ҡулъяҙма һәм иҫке баҫма китаптарҙы, башҡорт әҙәбиәтенең үҫешен тикшергән. Башҡорт халыҡ ижады йыйынтыҡтарын әҙерләүҙә ҡатнашҡан, Урал батыр эпосының бер вариантын яҙып алған. Хикәйәләр, очерктар, фельетондар һәм мәктәп дәреслектәре яҙған[3].

undefined

Күп томлы «Башҡорт халыҡ ижады» йыйынтығын әҙерләүҙә ҡатнашҡаны өсөн 1987 йылда уға үлгәндән һуң Салауат Юлаев исемендәге премия бирелгән[5].

Һайланма хеҙмәттәре

  • «Әҙәбиәт теорияһы». — 1944.
  • «Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы (XVIII–XIX быуаттар)». — 1965; русса тәржемәһе — 1973.
  • «Әҙәби күренештәр». — 1963.
  • «Рухи тамырҙар». — 1984[3].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

Хәтер

Өфөлә Әхнәф Харисов исемендәге урам бар, ул йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Имән ауылындағы мәктәп эргәһендә ғалимдың музейы асылған[4]. 2024 йылдың сентябрендә Өфөлә уның тыуыуына 110 йыл тулыуға арналған «Научное наследие Ахнафа Харисова и актуальные проблемы гуманитарного знания» Бөтә Рәсәй фәнни-ғәмәли конференцияһы үткән[6].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Faceted Application of Subject Terminology
  2. ↑ Ahnaf Ibragimovič Harisov // MAK (пол.)
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Харисов Ахнаф Ибрагимович. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 Ахнаф Харисов — основоположник башкирского литературоведения (к 100-летию со дня рождения учёного и писателя). Башинформ (2 июнь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Харисов Ахнаф Ибрагимович (1914–1977). Национальная библиотека имени Ахмет-Заки Валиди Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  6. ↑ Романов Я. В Уфе прошла конференция, посвящённая научному наследию Ахнафа Харисова. Bash.News (26 сентябрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.

Һылтанмалар

Категориялар