Өфө географияһы
Өфө — миллиондан ашыу халҡы булған иң иркен ҡала, ә майҙаны һәм оҙонлоғо буйынса Рәсәйҙә бишенсе урында тора[1][2]. Ағиҙел йылғаһы ярында, Уға Ҡариҙел һәм Дим йылғалары ҡойған ерҙә, Ағиҙел буйындағы убалы тигеҙлектә, Көньяҡ Урал һырттарынан көнбайышҡа табан 100 км алыҫлыҡта урынлашҡан[3]. Башлыса Ағиҙел һәм Ҡариҙел йылғалары араһында, Өфө ярымутрауында ята. Майҙаны — 707,9 км²[4], ҡала сиктәренең оҙонлоғо — 232 км[5].
Географик урыны
Өфө координатаһы — 55° с. ш.[5], төньяҡтан көньяҡҡа оҙонлоғо — 53,5 км, көнбайыштан көнсығышҡа — 29,8 км[4]. Иҫке Өфө үҙәгенең координаталары — 54°42′ с. ш. 55°57′ в. д.GЯO, Яңы Өфөнөң — 54°43′ с. ш. 55°56′ в. д.GЯO, Черниковканың — 54°48′ с. ш. 56°05′ в. д.GЯO, Димдең — 54°41′ с. ш. 55°50′ в. д.GЯO.
Диңгеҙ кимәленән абсолют нөктәһе — 212 м[6].
 Уфы ҡалаһынан ҙур ҡалаларға тиклем алыҫлыҡ (автомобиль юлдары буйлап)[7]
| ||||
|---|---|---|---|---|
| Төньяҡ-көнбайыш | Ижевск 390 км Киров 780 км |
Пермь ~ 522 км Сыктывкар ~ 1204 км |
Екатеринбург 550 км Төмән 810 км |
Төньяҡ-көнсығыш |
| Көнбайыш | Мәскәү 1315 км Ҡазан 529 км Һамар 460 км Нижнекамск 331 км |
 |
Челябинск 420 км Омск 1350 км |
Көнсығыш |
| Көньяҡ-көнбайыш | Саратов 928 км Волгоград 1310 км |
Ырымбур 370 км Аҡтүбә ~ 630 км Ташкент ~ 2226 км
|
Магнитогорск 350 кмҠостанай 656 кмКүксәтау 1144 кмНур-Султан 1420 км
|
Көньяҡ-көнсығыш |
Өфө МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт[8]. Ҡулланылған ваҡыт һәм географик оҙонлоҡ буйынса[9] Өфөлә уртаса төш ваҡыты 13:16 сәғәттә була
Геологияһы һәм рельефы
Шулай уҡ ҡарағыҙ: Өфө тауҙары
Ҡаланың ландшафты күп йәһәттән Өфөнөң үҫешен, төҙөлөшөн, планлаштырылыуын һәм заманса йөҙөн билдәләгән. Соҡалаҡ йылғаһы Өфө ярымутрауын Ағиҙел-Соҡалаҡ һәм Соҡалаҡ-Ҡариҙел өлөштәренә (ландшафттарына) Соҡалаҡ тарлауығы менән бүлә[10].
Ҡала аҫтында 20 тәбиғи мәмерйә һәм асбест һәм гипс етештереү өсөн штольня системаһы урынлашҡан. Иң оҙон штольняның оҙонлоғо 2,5 километрҙан ашыу. Ҡалғандарының оҙонлоғо 800 м-ҙан артмай[11]. Өфө уртаса климатлы төньяҡ урман-дала зонаһында урынлашҡан[6].
Гидрографияһы
Ҡала янында Ағиҙел йылғаһының киңлеге — 400 м, ә уртаса тәрәнлеге — 1,5-5 м, ташҡын ваҡытында һыу кимәле 6-9 м күтәрелә. Ҡариҙел йылғаһының киңлеге — 300 м, уртаса тәрәнлеге — 2 — 2, 5 м[5].
Климаты
Климаты — уртаса континенталь, әммә Екатеринбург йәки Пермь менән сағыштырғанда бер аҙ йомшағыраҡ.
Уртаса температура: ғинуарҙа — минус 15 °C; июлдә — 19,7 °С. Минималь температура 1979 йылдың 1 ғинуарында минус 48,5 °C, максимум 1952 йылда 38,6 °C тәшкил итә. Һауаның уртаса йыллыҡ температураһы — 3,8 °C. Яуым-төшөм уртаса 418 мм (һул яр өлөшөндә (Кооператив ялан, Затон) — 349 мм тиклем, ә уң яр өлөшөндә — йылына 550—600 мм тиклем[5][12].
| Ҡала климаты | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 5,8 | 9,2 | 16,2 | 31,1 | 36,2 | 38,3 | 38,6 | 38,5 | 33,4 | 26,8 | 15,4 | 5 | 38,6 |
| Уртаса максимум, °C | −8,2 | −6,8 | 0,2 | 10,9 | 19,9 | 24,6 | 25,9 | 23,5 | 17,2 | 8,7 | −1 | −6,9 | 9 |
| Уртаса температура, °C | −12,3 | −11,8 | −5,1 | 5,2 | 13,2 | 18,1 | 19,7 | 17,2 | 11,3 | 4,6 | −4,2 | −10,7 | 3,8 |
| Уртаса минимум, °C | −17 | −17 | −10,4 | −0,1 | 6,8 | 11,9 | 13,7 | 11,6 | 6,5 | 1,1 | −7,5 | −14,9 | −1,3 |
| Абсолют минимум, °C | −48,5 | −43,5 | −34,4 | −27,8 | −9,7 | −1,2 | 1,4 | −0,1 | −6,8 | −25,6 | −35,1 | −45 | −48,5 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 48 | 39 | 32 | 33 | 47 | 67 | 55 | 58 | 51 | 58 | 52 | 51 | 590 |
| Сығанаҡ: Погода и климат | |||||||||||||
| Ҡала климаты | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | −10 | −9 | 0,5 | 11,6 | 20,9 | 24,5 | 26,5 | 25,1 | 18,0 | 9,5 | −0,3 | −7,3 | 9,2 |
| Уртаса температура, °C | −13,8 | −14,7 | −4,4 | 6,4 | 14,2 | 18,3 | 20,2 | 18,7 | 12,6 | 5,5 | −2,7 | −10,5 | 4,1 |
| Уртаса минимум, °C | −17,9 | −20 | −9,3 | 0,9 | 7,3 | 12,0 | 13,8 | 12,2 | 7,2 | 1,2 | −5,3 | −14,2 | −1 |
| Сығанаҡ: www.weatheronline.co.uk | |||||||||||||
Экологияһы
.png)
Иҫкәрмәләр
- ↑ Самые длинные города России: список. Их описание и общая протяжённость. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2025. Архивировано 6 октябрь 2021 года.
- ↑ Состояние городов России (2008). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2025. Архивировано 23 сентябрь 2015 года.
- ↑ Уфа́ Архивная копия от 9 октябрь 2021 на Wayback Machine / председ. Ю. С. Осипов и др. — Большая Российская Энциклопедия (в 35 т.). — Москва: Научное издательство «Большая российская энциклопедия», 2017. — Т. 33. Уланд — Хватцев. — С. 142—144. — 798 с. — 35 000 экз. — ISBN 978-5-85270-370-5.
- ↑ 1 2 БРИКС. Информация о республике и Уфе. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2025. Архивировано 30 ғинуар 2020 года.
- ↑ 1 2 3 4 Географическое положение Уфы - Уфа от А до Я (билдәһеҙ). Посреди России (1 ғинуар 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2025. Архивировано 8 октябрь 2021 года.
- ↑ 1 2 Геологическое строение города Уфы. gossmi.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2025. Архивировано 6 октябрь 2021 года.
- ↑ Расчёт расстояний между городами. Транспортная компания «КСВ 911». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2025. Архивировано 12 август 2011 года.
- ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (3 июнь 2011).
- ↑ Время в Уфе, Республика Башкортостан, Россия. Сколько сейчас времени в Уфе. dateandtime.info. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2025. Архивировано 18 октябрь 2017 года.
- ↑ Ландшафты городские - Уфа от А до Я (билдәһеҙ). Посреди России (12 февраль 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2025. Архивировано 8 октябрь 2021 года.
- ↑ *Синенко С. Г. Уфа старая и новая. — Уфа: Государственное республиканское издательство «Башкортостан», 2007. — 272 с. — 3000 экз.
- ↑ Климат города Уфы - Уфа от А до Я (билдәһеҙ). Посреди России (8 ғинуар 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 октябрь 2021. Архивировано 8 октябрь 2021 года.
