Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Абыҙгилдин Абрек Әмир улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Абыҙгилдин фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Абрек Әмир улы Абыҙгилдин (рус. Абрек Амирович Абзгильдин; 1937 йылдың 1 марты, Баймаҡ, Башҡорт АССР-ы — 2013 йылдың 24 декабре, Ҡазан ҡалаһы) — СССР һәм Рәсәй рәссамы, монументаль сәнғәт оҫтаһы һәм скульптор. Рәсәй Художество академияһының мөхбир ағзаһы (2007), Татарстан Республикаһының халыҡ рәссамы (1995), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы (2002), Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1986)[1].

Биографияһы

1937 йылдың 1 мартында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Баймаҡ эшселәр ҡасабаһында тыуған. Әсәһе — актриса Абитаева Йәмилә Зөлҡәфил ҡыҙы[2].

Баймаҡта тау техникумын тамамлаған, Уралда шахтала эшләгән, Совет Армияһында хеҙмәт иткән[3]. 1965 йылда Ҡазан художество училищеһын, 1970 йылда В. И. Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт художество институтын тамамлаған. Институтта К. А. Тутеволь оҫтаханаһында уҡыған[4].

1970 йылдан Ҡазанда йәшәгән һәм эшләгән. 1974 йылда Татарстан Рәссамдар союзына ингән. 1993–2008 йылдарҙа Татарстан Республикаһының Рәссамдар союзы идараһы рәйесе булған, 2008–2013 йылдарҙа Ҡазанда Рәсәй Художество академияһының ижади оҫтаханаһына етәкселек иткән[4].

2013 йылдың 24 декабрендә Ҡазанда вафат булған. Самосырово зыяратында ерләнгән[5][4].

Ижады

Станок һәм монументаль һынлы сәнғәт, графика, скульптура һәм керамика өлкәләрендә эшләгән. Аллегориялар һәм символик образдар ҡулланған; халыҡ байрамдарына, антик мифологияға, дингә һәм милли мәҙәни йолаларға мөрәжәғәт иткән[2][6].

Төп әҫәрҙәре

«Һабантуй» (1970–2001), «Сәскәләр һәм ҡатын-ҡыҙҙар» (1981–1985), «Шәрәләр» (1994), «Кентаврҙар» (1974–1995) циклдарын, «Дәүерҙәр һәм кешеләр» триптихын, «Аҡыл хакимдары» монументаль композицияһын ижад иткән. М. В. Алпатов, Герберт фон Караян, И. И. Дилмөхәмәтов, Баки Урманче, Дәрдмәнд һәм София Ғөбәйҙуллинаның портреттарын яҙған[2]. Һуңғы осор әҫәрҙәре араһында — «Ғашиҡлыҡ» (2004), «Һабантуй, Ҡазан» (2005), Алһыу (2000) һәм Мирҡасим Усмановтың (2001) портреттары[1].

Ҡазандың йәмәғәт биналары өсөн «Революция» (1972–1973, Йәштәр үҙәге) һәм «Мода тарихы» (1975, Мода йорто) стена биҙәктәрен башҡарған[2]. Ҡазан дәүләт мәҙәниәт институты өсөн «Китап — белем сығанағы» мозаикаһын (1971), В. И. Охотин менән бергә Бөгөлмә Техника йорто өсөн «Фән һәм хеҙмәт», «Сәнғәт һәм спорт» мозаикаларын (1972) ижад иткән. Ҡазандың (1979) һәм Яр Саллының (1981) йәмәғәт биналары интерьеры өсөн глазурь менән биҙәлгән шамот табаҡтар эшләгән[5].

Музей тупланмалары

Әҫәрҙәре М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында, Татарстан Республикаһының Һынлы сәнғәт дәүләт музейында, Татарстан Республикаһының Милли музейында, «Ҡазан» милли мәҙәниәт үҙәгенең Милли мәҙәниәт музейында, Ҡарағалпаҡстан Һынлы сәнғәт музейында һәм шәхси тупланмаларҙа һаҡлана[5].

2026 йылдың мартында рәссамдың ғаиләһе Татарстан Республикаһының Һынлы сәнғәт дәүләт музейына 11 картина бүләк иткән[7].

Күргәҙмәләре

1968 йылдан күргәҙмәләрҙә, 1992 йылдан халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡатнашҡан. Шәхси күргәҙмәләре Ҡазанда (1994, 1995, 1997, 2000, 2007, 2009) һәм Өфөлә (2000, 2009) үткән[2].

2022 йылда Ҡазандың «Хазинэ» милли художество галереяһында рәссамдың тыуыуына 85 йыл тулыуға арналған «Диалог с традицией» ретроспектив күргәҙмәһе ойошторолған[8]. 2026 йылдың 14 мартынан 12 апреленә тиклем шул уҡ галереяла «Дар мастера» күргәҙмәһе эшләгән. Унда Һабантуй темаһына арналған әҫәрҙәр һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренең портреттары күрһәтелгән[6][7].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1986), Татарстан Республикаһының халыҡ рәссамы (1995), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы (2002)[1].
  • Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы (1997) — «Г. Тукай», «Дэрдмэнд» әҫәрҙәре серияһы һәм «Б. Урманче» триптихы өсөн[4].
  • Рәсәй Художество академияһының көмөш миҙалы (2003)[9].
  • Татарстан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының Баки Урманче исемендәге премияһы (2005)[9].
  • Рәсәй Художество академияһының алтын миҙалы (2012)[3].
  • Татарстан Республикаһының «За доблестный труд» миҙалы[4].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Абзгильдин Абрек Амирович (1937–2013). Российская академия художеств. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 К. А. Аралбаев. Абзгильдин Абрек Амирович. Башкирская энциклопедия (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 Татьяна Сидорова. Абрек Абзгильдин. Жизнь коротка, искусство — вечно! Аргументы и факты — Казань (26 март 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Пресс-служба Министерства культуры Республики Татарстан. Сегодня общественность республики простилась с выдающимся художником Абреком Абзгильдиным. Министерство культуры Республики Татарстан (26 декабрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 3 М. Е. Ильина. Абзгильдин Абрек Амирович. Татарская энциклопедия Tatarica. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  6. ↑ 1 2 Выставка Абрека Абзгильдина «Дар мастера». Государственный музей изобразительных искусств Республики Татарстан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  7. ↑ 1 2 Оксана Романова. Музей ИЗО Татарстана получил 11 картин в дар от семьи художника Абрека Абзгильдина. Татар-информ (13 март 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  8. ↑ Анна Тарлецкая. О чем вел диалог с традицией Абрек Абзгильдин. Реальное время (4 март 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  9. ↑ 1 2 Абзгильдин Абрек Амирович. Галерея «Ак Барс». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.

Әҙәбиәт

  • Мостафин С. Атай ҡушҡан мәғәнәле исем // Башҡортостан. — 2017. — 2 май.

Һылтанмалар

Категориялар