Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ай, былбылым

Ай, былбылым (рус. Ай, былбылым) — башҡорт һәм татар халыҡ йыры[1]. Йыр лирик-психологик жанрға ҡарай. Унда кешенең иртәнге һандуғаслы таңда уянып, тәбиғәт менән эске диалогы сағылдырыла. Был йыр — ике туғандаш халыҡтың да иң популяр йырҙарының береһе.

Тарихы

Тәүге яҙмалар

Йыр тәүге тапҡыр 1913 йылда Ҡазан университетының этнографик экспедицияһы барышында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе башҡорто Солтанғәлиевтан (исеме билдәһеҙ) фонографҡа яҙып алына.

Фонографик яҙмалар нигеҙендә 1923 йылда М. И. Бергтың «Һигеҙ татар-башҡорт йыры» хеҙмәтендә баҫыла. Йырҙың тағы бер варианты билдәле, уның һүҙҙәрен татар шағиры Нәҡи Иҫәнбәт 1956 йылда композитор Александр Ключарев заказы буйынса яҙа[2].

Сәхнәлә

Бөтә Рәсәй буйынса йырҙы беренсе тапҡыр татар йырсыһы Камил Мөтөғый XX быуат башында (1909—1917, 1925—1929 йылдар) концерттарында башҡара[3].

Заманса башҡарыуҙа йырҙы бигерәк тә СССР һәм Рәсәй эстрада йырсыһы Ренат Ибраһимов популярлаштыра.

Төрлө ваҡытта йыр барлыҡ билдәле татар башҡарыусылары репертуарына инә. «Ай, былбылым» Татар АССР-ының, КПСС-тың Татарстан өлкә комитеты пленумдарын да индереп, бөтә рәсми дәүләт концерттарында башҡарыла.

Башҡортостан башҡарыусылары араһында әллә ни киң таралмаған[4].

XXI быуатта

Рәсәй опера йырсыһы Илдар Абдразаҡов йырҙы 2018 йылдың 24 апрелендә Өфөлә Илдар Абдразаҡов исемендәге I халыҡ-ара музыка фестивалендә башҡара[5].

Йыр ҡайһы бер постсовет киңлегендә славян башҡарыусылары тарафынан да йырлана (мәҫәлән, «Премьер-министр» Рәсәй поп-төркөмө). Беларусь йырсыһы Алёна Ланская уны Гродно ҡалаһында XI Республика милли мәҙәниәттәр фестиваленең гала-концертында башҡара.

Динә Гарипова башҡарыуында йыр «Зөләйхә күҙҙәрен аса» сериалының саундтрекы сифатында ҡулланыла[6]. Сериалдың 2020 йылдың 13 апрелендә «Рәсәй-1» телеканалындағы премьераһынан һуң йыр элекке совет республикаларында яңы популярлыҡ яулай[7].

2021 йылдың майында йырҙың Гарик Сукачёв башҡарыуындағы версияһы барлыҡҡа килә.

Йырҙың төп мәғәнәһе

«Ай, былбылым» йыры — тәбиғәттең яңырыуы, яҙҙың килеүе, һандуғас һайрауы фонында кешенең эске кисерештәрен, өмөттәрен, мөхәббәтен сағылдырған лирик әҫәр. «Былбылым» — һандуғастың башҡортса атамаһы, ул йырҙа яҙғы тәбиғәттең, матурлыҡтың, һайрауҙың символы булып тора.

Йырҙың тексы

Башҡорт телендә

Ай, былбылым, вай, былбылым,
Ағиҙелдең ҡамышы;
Таң алдынан сут-сут килә
Һандуғастар тауышы.

Ай, былбылым, вай, былбылым,
Ағиҙелдә таң ата;
Таңдар ата, өҙөлә үҙәк,
Йырлата ла илата.

Ай, былбылым, вай, былбылым,
Ҡунып һайрай талдарға.
Һинең хаҡта серҙәремде
Асам һандуғастарға.

Татар телендә

Ай былбылым, вай былбылым
Агыйделнең камышы
Таң алдыннан чут-чут килә
Сандугачлар тавышы

Ай былбылым, вай былбылым
Агыйделдә таң ата
Таңнар ата, өзелә үзәк
Җырлата да елата

Ай былбылым, вай былбылым
Кунып сайрый талларга
Синең хакта серләремне
Сөйлим сандугачларга

Урыҫ телендә

Ай, соловей мой, вай, соловей мой.
Камыши реки Агидель.
Перед рассветом немного звучит
Соловьиное пение.
 
Ай, соловей мой, вай, соловей мой.
Над рекой Агидель встаёт заря.
Расцветают зори, томится душа,
Побуждает петь и плакать.
 
Ай, соловей мой, вай, соловей мой.
Поёт, опустившись на ветки ивы.
Свои тайны о тебе
Я рассказываю соловьям.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Ай, былбылым. Башҡорт халыҡ йырҙары. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 июнь 2026.
  2. ↑ Исәнбәт Н. Әсәрләр 4 т. — Казан: Тат. кит. нәшр., 1989. — Б. 128—129.
  3. ↑ Музей Тукая отмечает 125-летие Камиля Мутыги 2019 йылдың 20 июль көнөндә архивланған.
  4. ↑ Эстрадные мелодии Башкирии 1975 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 июнь 2026. Архивировано 26 июнь 2021 года.
  5. ↑ В Уфе открылся I Международный музыкальный фестиваль Ильдара Абдразакова. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 июнь 2026. Архивировано 26 июнь 2021 года.
  6. ↑ Бизнес Online. Дина Гарипова выпустила полную версию песни, ставшей саундтреком сериала «Зулейха открывает глаза». Бизнес Online. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 июнь 2026.
  7. ↑ «Зулейха открывает глаза»: актёры рассказали, как создавался сериал // Вести.ру, 20 марта 2020

Әҙәбиәт

  • Атанова Л. П. Собиратели и исследователи башкирского музыкального фольклора, под редакцией А. М. Идельбаева, Издание республиканской молодёжной газеты «Йэшлек», Уфа, 1992 год.
  • Берг М. И. Восемь татаро-башкирских песен. (под редакцией проф. В. А. Богородицкого), Казань, 1923 год.
  • З. Н. Сайдашева «Татарская эстрадно-бытовая песня: история и развитие»
  • Каркина С. В. Значение работы М. И. Берг «Восемь татарско-башкирских песен (под редакцией проф. В. А. Богородицкого)» в истории лингвистической и музыкальной этнографии Республики Татарстан // В. А. Богородицкий и современные проблемы исследования и преподавания языков: Материалы Всероссийской н.-пр. конф. — Казань: РИЦ «Школа», 2007. — С. 161—165.

Һылтанмалар

Категориялар