Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Артамонов Владимир Иванович

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Артамонов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Влади́мир Ива́нович Артамо́нов (рус. Влади́мир Ива́нович Артамо́нов; 1906 йылдың 7 [20] ноябре, Нуғайбәк (Требиятский), Ырымбур губернаһы — 1944 йылдың 29 сентябре, Чита өлкәһе) — СССР-ҙың хәрби лётчигы, Советтар Союзы Геройы (1939), полковник (1943). Халхин-Голдағы һуғыштарҙа һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, бомбаға тотоу авиацияһы полктары командиры, Ҡыҙыл армия Хәрби-һауа көстәре инспекцияһы хеҙмәткәре[1][2].

Биографияһы

1906 йылдың 7 (20) ноябрендә Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙенең Требиятский ҡасабаһында, хәҙерге Силәбе өлкәһенең Ноғайбәк районында тыуған. 1908 йылдан Башҡортостанда: Үрге Әүжән ауылында, аҙаҡ Үҙән ауылында, 1924 йылдан Белорет ҡалаһында йәшәй. Милләте буйынса рус. 1924–1928 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Тамъян-Ҡатай кантон комитетында эшләй[2].

1928 йылдың ноябрендә Ҡыҙыл армияла хеҙмәт итә башлай. Ҡарауыл ротаһында хеҙмәт итә, аҙаҡ авиамотористар мәктәбен тамамлай. 1930 йылда Ленинград хәрби-һауа көстәренең хәрби-теоретик мәктәбен, 1931 йылда Борисоглебск хәрби осоусылар мәктәбен тамамлай һәм шунда осоусы-инструктор булып эшләй. 1933 йылдан бомбаға тотоу авиацияһында хеҙмәт итә: ТБ-3 самолёты, авиация отряды һәм эскадрилья командиры була; Воронеж ҡалаһында һәм Байкал аръяғы хәрби округында хеҙмәт итә[2].

Халхин-Голдағы һуғыштар

1939 йылдың май–сентябрендә Монголияла Халхин-Гол йылғаһы буйындағы һуғыштарҙа ҡатнаша. 1-се армия төркөмөнөң Хәрби-һауа көстәре составындағы 100-сө юғары тиҙлекле бомбаға тотоу авиацияһы бригадаһының 38-се юғары тиҙлекле бомбаға тотоу авиацияһы полкында эскадрилья командиры була. СБ бомбардировщигында оса[2].

1939 йылдың 17 ноябрендә капитан В. И. Артамоновҡа Ленин ордены һәм 160-сы һанлы «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә[2].

1940 йылда команда составының белемен камиллаштырыу курстарын тамамлай. Шул уҡ йылда Ҡыҙыл армия Хәрби-һауа көстәренең инспекция органдарында эшләй башлай[2].

Бөйөк Ватан һуғышы

1941 йылдың сентябрь–декабрендә 288-се бомбаға тотоу авиацияһы полкы, 1941 йылдың декабренән 1942 йылдың майына тиклем 209-сы бомбаға тотоу авиацияһы полкы командиры була. Көньяҡ, Көньяҡ-Көнбайыш һәм Брянск фронттарында һуғыша. Артабан Ҡыҙыл армия Хәрби-һауа көстәре инспекцияһында хеҙмәт итә, бомбаға тотоу авиацияһы буйынса генерал-инспекторҙың ярҙамсыһы һәм өлкән ярҙамсыһы була[2].

1944 йылдың 29 сентябрендә Артамонов Алыҫ Көнсығышҡа хеҙмәт командировкаһынан ҡайтҡан B-25C самолёты Чита өлкәһенең Хилок ҡасабаһы янында һәләкәткә осрай. Биографик белешмәләрҙә ошо көн уның һәләк булыу датаһы итеп күрһәтелә[2][1].

1946 йылда һәләк булған авиаторҙарҙың кәүҙә ҡалдыҡтары Читалағы Ленин майҙанында ерләнә, 1986 йылда 15-се мәктәп эргәһендәге скверға, ә 1994 йылда Мәскәүҙәге Дон зыяратына күсереп ерләнә[3].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Советтар Союзы Геройы (1939 йылдың 17 ноябре), 160-сы һанлы «Алтын Йондоҙ» миҙалы[2].
  • Ленин ордены (1939 йылдың 17 ноябре)[2].
  • Ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1939 йылдың 29 авгусы; 1944 йылдың 31 июле)[2].
  • II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943 йылдың 7 авгусы)[2].
  • Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944 йылдың 3 ноябре, үлгәндән һуң)[2].
  • Монголияның Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1939)[2].

Хәтер

undefined
  • Белорет ҡалаһында, Үрге Әүжән һәм Үҙән ауылдарында урамдарға В. И. Артамонов исеме бирелгән[2].
  • Белоретта һәм Белорет районының Үрге Әүжән ауылында Артамоновҡа бюстар, Үрге Әүжән мәктәбе бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған[1].
  • Читалағы 15-се мәктәп эргәһендә һәләк булған авиаторҙарҙың кенотафы һаҡланған[2].
  • Артамонов һәләк булған урында һәйкәл ҡуйылған[1].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 И. Г. Каримова. Артамонов Владимир Иванович. Башкирская энциклопедия (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 октябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 А. А. Симонов. Артамонов Владимир Иванович. Герои страны. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 октябрь 2026.
  3. ↑ «Ушедший из зоопарка» тренер ФК «Чита» и Условно Вечный огонь — в обзоре краевой прессы за 2–9 сентября. Чита.ру (3 сентябрь 2009). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 октябрь 2026.

Әҙәбиәт

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
  • Куликов В. Орлиный полёт // Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1966. — Кн. 2.

Һылтанмалар

Категориялар