Арыҫланова Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы
Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы Арыҫланова (рус. Закия Шайдулловна Арсланова, 1919 йылдың 31 ғинуары, Күҙәй ауылы, Бәләбәй өйәҙе, Өфө губернаһы, Совет Рәсәйе — 2012 йылдың 27 декабре, Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — совет һәм Рәсәй театр һәм эстрада актрисаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1974), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1969).
Биографияһы
1919 йылдың 31 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Иҫке-Күҙәй ауылында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Күҙәй ауылы) тыуған[1].
1940 йылда Өфө театр-художество училищеһын (Б. Имашев, Ғ. Саттаров курсы) тамамлай һәм Яңауыл колхоз-совхоз театрына ебәрелә[1][2].
1941—1942 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһының эстрада бригадаларында эшләй. Коллегалары менән госпиталдәрҙә яралылар алдында концерттар бирә, көнөнә ҡайһа саҡта 12-гә тиклем сығыш яһай[3].
1949—1987 йылдарҙа — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актрисаһы[1].
1951 йылдан Рәсәй Федерацияһы Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы[3].
Актерлыҡ карьераһын тамамлағандан һуң, режиссёр-ҡуйыусы булараҡ таныла. Учалы районында Н. Асанбаевтың «Шишмә» спектаклен, Нуриман районында М. Кәримдең «Ай тотолған төндә» пьесаһын һәм М. Ғафуриҙың "Ҡара йөҙҙәр"ен ҡуя[3].
2012 йылдың 27 декабрендә Өфөлә 94-се йәшендә вафат була. Өфөлә ерләнгән[4].
Ижады
Репертуары - диапазонының киңлеге, ул тыуҙырған сәхнә образдары юғары профессионаллизм, сағыу характерлылыҡ һәм психологик тәрәнлек менән айырыла[1].
Актриса М. Кәрим, Н. Нәжми, Ә. Бикчәнтәев, С. Мифтахов, К. Мәргән, Я. Вәлиев әҫәрҙәре буйынса күп радио- һәм телеспектаклдәрҙә ҡатнаша. М. Ғафури һәм М. Горький әҫәрҙәре буйынса әҙәби программалар менән сығыш яһай[1].
Башҡорт профессиональ эстрадаһын үҫтереүҙә әүҙем ҡатнаша, эстрада репертуарын байытыуға булышлыҡ итә[1]. Өфө дәүләт сәнғәт институтында сәхнә телмәре буйынса дәрес бирә[3].
Театрҙағы ролдәре
- Сәғиҙә — «Сәғиҙә» (дебют, Башҡорт академия драма театры, 1949) (Ә. Бикчәнтәев һәм Р. Хәйруллин);
- Ғәлимә — «Ҡара йөҙҙәр» (Ғ. Әмири һәм В. Ғәлимов, М. Ғафуриҙың шул уҡ исемле повесы буйынса);
- Зөлфиә — «Бажалар» (И. Абдуллин);
- Мөнирә — «Үҙебеҙ һайлаған яҙмыш» (Т. Миңнуллин);
- Ксения — «Разлом» (Б. Лавренёв);
- Анисья — «Ҡараңғылыҡ көсө» (Л. Толстой);
- Курицына — «Гонаһлы кешегә бәхет юҡ» (А. Островский);
- Капулетти ханым — «Ромео менән Джульетта» (У. Шекспир);
- Зәмзәмбикә — «Шишмә» (Н. Асанбаев).
Шәхси тормошо
- Тормош иптәше — Ғата Арыҫланов. Өфө театр-художество училищеһында уҡыған саҡта танышалар, бергә 63 йыл йәшәйҙәр[3].
- 29 йәшендә атаһы фажиғәле үлә, ике ағаһының, шулай уҡ ике улының үлемен кисерә. Иренең үлеменән һуң алты йыл үткәс вафат була[3].
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1974);
- Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1969);
- Бөтә Рәсәй тасуири уҡыусы артистар конкурсы лауреаты (Мәскәү, 1968);
- Бөтә Рәсәй эстрада артистары конкурсы дипломанты (Мәскәү, 1960)[1].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Саитов С.С. Арсланова Закия Шайдулловна. Башкирская энциклопедия (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
- ↑ Арсланова Закия Шайдулловна (1919 – 2012). Башкирский академический театр драмы им. М. Гафури. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Романов Владимир. Закия Арсланова. Кугарчинская централизованная клубная система. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
- ↑ Ушла из жизни народная артистка Башкортостана Закия Арсланова. ИА «Башинформ» (27 декабрь 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июль 2026.
Һылтанмалар
- Арыҫланова Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Закия Арсланова: «Режиссером я стала на старости лет»
- Ушла из жизни народная артистка Башкирии Закия Арсланова 2013 йылдың 10 март көнөндә архивланған.
Тема буйынса өҫтәмә
 |
|---|
