Бөтә донъя тирә-яҡ мөхит көнө

БМО Генераль Ассамблеяһының 1972 йылдың 15 декабрендә үткән 27-се сессияһында иғлан ителә (№ A/RES/2994 (XXVII) резолюция).

Был көндө билдәләү датаһы 5 июнь — 1972 йылда Стокгольмда тирә-яҡ мөхит проблемалары буйынса БМО конференцияһы башланған көн алына.

Генераль Ассамблея резолюцияһында Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы системаһына ингән дәүләттәр һәм ойошмаларҙы йыл һайын был көндө тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға һәм яҡшыртыуға ынтылыштарын раҫлаған саралар үткәрергә саҡыра.

Генераль Ассамблеяның 27-се сессияһында шулай уҡ БМО системаһының яңы ойошмаһы — БМО-ның Тирә-яҡ мөхит программаһы (ЮНЕП) булдырыла. Тап ЮНЕП ҡанаты аҫтында йыл һайын Бөтә донъя тирә-яҡ мөхит көнө билдәләнә.

Һәр йылдың тематикаһы һәм девизы билдәләнә, төп халыҡ-ара саралар үткәреү урыны һайлана.

• 2021 год — «Ҡайтанан аңларға. Ҡайтанан булдырырға. Тергеҙергә»
• 2020 год — «Тәбиғәт ваҡыты»
• 2019 год — «Һауаны бысратыу менән көрәш»
• 2018 йыл — «Пластик менән бысратыуға ҡаршы көрәш»
• 2017 йыл — «Мин тәбиғәт менән»
• 2016 йыл — «Ҡырағай хайуандарҙы законһыҙ рәүештә һатыуға ҡаршы һис түҙеп тормаусылыҡ сәйәсәте»
• 2015 йыл — «Ете миллиард төш. Бер Планета. Һаҡлыҡ менән файҙалан»
• 2014 йыл — «Тауышыңды күтәр, әммә диңгеҙ кимәлен түгел!» (ингл. Raise Your Voice Not The Sea Level)^[1]
• 2013 йыл — «Уйла. Аша. Һаҡла» (ингл. Think.Eat.Save)^[2]
• 2012 йыл — «Йәшел иҡтисад: ә һин уның өлөшөмө?»
• 2011 йыл — «Урмандар: тәбиғәт биргәнде файҙаланып»
• 2010 йыл — «Төрҙәр күплеге. Бер планета. Бер киләсәк»
• 2009 йыл — «Һеҙҙең планетағыҙ һеҙгә мохтаж»
• 2008 йыл — «Бәйлелектән ҡотол! Иҡтисадҡа юлда углерод бүлеп сығарыуҙы кәметеп!»
• 2007 йыл — «Боҙ иреүе — Ҡыҙыу тема!»
• 2006 йыл — «Сүлдәр һәм сүлләнеү — Ҡоролоҡло ерҙәрҙең сүлгә әйләнеүенә — юҡ!»
• 2005 йыл — «„Йәшел ҡалалар“: Планета өсөн план!»
• 2004 йыл — «Диңгеҙҙәр һәм океандар кәрәк! Үле түгел, тере килеш»
• 2003 йыл — «Һыу — ике миллиард кеше уға ныҡ мохтажлыҡ кисерә!»
• 2002 йыл — «Ергә мөмкинлек бирергә»
• 2001 йыл — «Бөтә донъя тормош селтәренә инергә»
• 2000 йыл — «Тирә-яҡ мөхиттең мең йыллығы — эшкә күсергә ваҡыт»
• 1999 йыл — «Беҙҙең Ер — беҙҙең киләсәк. Ҡотҡарайыҡ уны!»
• 1998 йыл — «Ерҙәге тормош хаҡына — диңгеҙҙәребеҙҙе ҡотҡарайыҡ»
• 1997 йыл — «Ерҙәге тормош хаҡына»
• 1996 йыл — «Беҙҙең Ер, беҙҙең көнкүреш мөхите, беҙҙең йорт»
• 1995 йыл — «Беҙ, халыҡтар: глобаль тирә-яҡ мөхит хаҡына берләшеү»
• 1994 йыл — «Бер Ер — бер ғаилә»
• 1993 йыл — «Ярлылыҡ һәм тирә-яҡ мөхит — ҡулсаны өҙөргә»
• 1992 йыл — «Ер барыбыҙға берәү — уның тураһында бергә хәстәрлек күрәйек»
• 1991 йыл — «Климат үҙгәреүе. Глобаль партнерлыҡ зарурлығы»
• 1990 йыл — «Балалар һәм тирә-яҡ мөхит»
• 1989 йыл — «Глобаль йылыныу, глобаль иҫкәртеү»
• 1988 йыл — «Кеше тирә-яҡ мөхитте беренсе урынға ҡуйғанда, үҫеш туҡтамаҫ»
• 1987 йыл — «Тирә-яҡ мөхит һәм йәшәр урын: ҡыйыҡ ҡына түгел»
• 1986 йыл — «Донъя өсөн ағас»
• 1985 йыл — «Йәштәр: халыҡ һәм тирә-яҡ мөхит»
• 1984 йыл — «Сүлгә әйләнеү»
• 1983 йыл — «Хәүефле ҡалдыҡтарҙы йыйыуҙы, юҡ итеү һәм күмеүҙе ойоштороу: кислоталы ямғырҙар һәм энергия»
• 1982 йыл — «Стокгольмдан һуң ун йыл (тәбиғәтте һаҡлау проблемаларына күҙәтеү)»
• 1981 йыл — «Ер аҫты һыуҙары; кеше сынйырында токсик химик матдәләр»
• 1980 йыл — «Яңы ун йыллыҡҡа яңы оран: ҡыйралыштарһыҙ үҫеш»
• 1979 йыл — «Балаларыбыҙ өсөн бер генә киләсәк — ҡыйралыштарһыҙ үҫеш»
• 1978 йыл — «Ҡыйралыштарһыҙ үҫеш»
• 1977 йыл — «Тәбиғәттә озон ҡатламын һаҡлау проблемаһы; ерҙәрҙе юғалтыу һәм тупраҡ деградацияһы»
• 1976 йыл — «Һыу — тормоштоң төп ресурсы»
• 1975 йыл — «Кеше йәшәгән пункттар»
• 1974 йыл — «Ер берәү генә»

Был көндә Рәсәйҙә Тирә-яҡ мөхит көнө менән бер рәттән 2008 йылдан башлап Экологтар көнө лә билдәләнә.

2018 йылдан башлап «Экология» милли проектына ярашлы дүрт: «Таҙа ил», «Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеүҙең комплекслы системаһы», « Үҙенсәлекле һыу объекттарын һаҡлау», «Урмандарҙы һаҡлау» федераль проекттары тормошҡа ашырыла. 2019 йылдан алып рөхсәтһеҙ сүп түгеү урындары бөтөрөлә. 2023 йылдың мартына ҡарата барлығы 2675 шундай сүп түгеү урыны ябылған^[3]

Италияла Тирә-яҡ мөхит көнө уңайынан 2010 йылдан OIKOS компанияһы тирә- яҡ мөхитте яҡшыртыу буйынса акциялар серияһы үткәрә.