Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Екатеринбург агломерацияһы

Екатеринбург агломерацияһы (рус. Екатеринбу́ргская агломера́ция) — Екатеринбург һәм уның ҡала яны зонаһын үҙ эсенә алған агломерация; Рәсәйҙең иң эре агломерацияларының береһе (Мәскәү, Санкт-Петербург һәм Һамар-Тольятти агломерацияларынан һуң ҙурлығы буйынса 4-се) һәм Рәсәйҙең Европа һәм Көнбайыш Себер өлөшөн һәм Төньяҡ Ҡаҙағстандың көнсығышын социаль-иҡтисади үҫтереү һәм йәлеп итеү төбәк-ара үҙәге. Екатеринбург агломерацияһы күп ҡырлы, уның тышҡы күренеше ҙур транспорт үҙәктәре тирәләй барлыҡҡа килгән агломерациялар өсөн типик күренеш, был Екатеринбург өсөн хас, сөнки уның ете тимер юл йүнәлеше бар. Екатеринбургтың өҫтөнлөгө уның иҡтисади ҡоролошонда фән, юғары белем һәм мәҙәниәттең юғары өлөшө менән дә билдәләнә[1].

Екатеринбург агломерацияның үҙәге булып тора, унда халыҡтың яҡынса 60 % тупланған. Агломерацияның 30 км майҙанлы беренсе билбауына юлдаш ҡалалар Березовский, Үрге Пышма, Среднеуральск, Арамиль инә (уларҙа агломерация халҡының 8 % йәшәй). Агломерацияның үҙәктән 30 — 60 км майҙанлы икенсе билбауына 6 ҡала инә: Заречный, Первоуральск, Рәүҙе, Полевской, Сысерть, Дегтярск (бөтә халыҡтың 17 % самаһы). Агломерацияның үҙәгенән 60 — 90 км алыҫлыҡтағы өсөнсө бүлкәткә Асбест, Кировград, Реж, Невьянск, Богданович, Новоуральск һәм Үрге Тагил инә (бөтә халыҡтың 14 % самаһы)[2].

Ғәмәлдәге агломерация биләмәһен административ берләштереү буйынса «Ҙур Екатеринбург» тип аталған проект бар, уны Свердловск өлкәһе хөкүмәте тәҡдим итә[3]. Проект Екатеринбургҡа Среднеуральск, Үрге Пышма, Березовский һәм Арамилде ҡушыуҙы күҙ уңында тота.

Структураһы һәм составы

70-се йылдарҙа Свердловск өлкәһе өсөн төбәк планлаштырыу проектына ярашлы, уның планлаштырыу ҡоролошоноң «крест формаһындағы» үҫеше күҙ уңында тотола: меридиональ, Урал тауҙары буйлап, һәм киңлек, Европа — Азия транспорт линияһы буйлап. Агломерацияның үҙәге Екатеринбург ҡулса автомобиль юлы рәүешендәге ҡулса системаһын булдырыу менән үҫешә.

Екатеринбург агломерацияһы территорияһында туғыҙ тармағы айырыла:

  • Невьянск,
  • Үрге Пышма,
  • Режев,
  • Богдановичи,
  • Каменск-Уральск,
  • Сысерт,
  • Полевской,
  • Рәүҙе,
  • Первоуральск

Улар ун дүрт төп транспорт йүнәлеше һәм бер нисә концентрик зона (яҡын, урта, алыҫ) буйлап формалаша. Улар ҡалалар араһында бәйләнештең көсөргәнешлелеге һәм агломерация үҙәге менән транспорт бәйләнеше, тораҡ пункттарҙың тығыҙлығы һәм халыҡ тығыҙлығы, ғәмәлдәге етештереү характеры һ. б. менән айырылып тора.

Агломерацияның ҡайһы бер ҡалалары, атап әйткәндә, Первоуральск, Рәүҙе, Полевской һәм Үрге Пышма, Рәсәй Федерацияһының махсуслаштырылған ҡалалары булып тора[4].

2016 йылдың октябрендә «Екатеринбург агломерацияһының формалашыу принциптары» тип аталған ғилми-тикшеренеү эше башлана, уның нигеҙендә Свердловск өлкәһен территориаль планлаштырыу схемаһына «Екатеринбург агломерацияһы» төшөнсәһе индерелә[5].

2018 йылдың июлендә Свердловск өлкәһен территориаль планлаштырыу схемаһы Пермь һәм Ырымбур йүнәлешендә ике тармағы булған Екатеринбург — Серов — Силәбе — Магнитогорск — Орск күсәре буйлап ике тармаҡлы меридиональ таралыу һыҙатын «суперагломерация», «Урал мегалополисы», ә Екатеринбург агломерацияһын уның үҙәге итеп ҡарай[6].

2020 йылдың ноябрендә Екатеринбург агломерацияһын үҫтереүҙә урындағы үҙидара органдарының үҙ-ара эш итеүе тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Килешеүҙә Екатеринбург, Үрге Пышма, Березовка, Дегтярск, Үрге Дуброво, Первоуральск, Рәүҙе, Среднеуральск, Заречный, Уральский ҡасабаһы, шулай уҡ Арамиль, Белояр, Сысерт һәм Полевской ҡала округтары ҡатнаша[7].

Агломерация муниципалитеттарының үҙ-ара эш итеүе Координация советы тарафынан башҡарыла, шул уҡ ваҡытта агломерация берләшмәһенең үҙаллы хоҡуҡи мөмкинлеге юҡ[8].

2022 йылдың 29 ноябрендә Сысерт ҡала округы «Екатеринбург ҡала агломерацияһы муниципаль берәмектәр ассоциацияһы» коммерцияға ҡарамаған корпоратив ойошмаһына нигеҙ һала[9].

2023 йылдың февралендә Екатеринбург ҡалаһы хакимиәте муниципаль-ара хеҙмәттәшлекте ойоштора[10].

Үҫешенең төп йүнәлештәре

Екатеринбург агломерацияһы — төбәктең иҡтисади системаһының үҙәге. Бында социаль йүнәлешле тармаҡтарҙың (еңел һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте), машиналар эшләү, тау сәнәғәте, химия комплексы, урман сәнәғәте, медицина сәнәғәте, кредит-финанс институттары, страховка компаниялары һәм башҡа баҙар инфраструктураһы субъекттарының төп ҡеүәттәре урынлашҡанан. Агломерацияла халыҡтың 50 проценты һәм дөйөм алғанда төбәктәге инвестицияларҙың яҡынса 60 проценты тупланған[11].

Рәсәй Федерацияһы иҡтисадына индергән өлөшө йыл һайын бер проценттан ашыу тәшкил итә[12].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Крупные городские агломерации России. geographyofrussia.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 ноябрь 2019. Архивировано 30 июнь 2017 года.
  2. ↑ Пышминцева О.А., Макарова М.Н. К вопросу пространственного воздействия агломераций на миграционный поток населения // V Уральский демографический форум : сборник. — Екатеринбург: Уральский федеральный университет, 2014. — С. 139—146. Архивировано 18 сентябрь 2016 года.
  3. ↑ Проектом Высокинского «Большой Екатеринбург» займутся москвичи. Уралинформбюро (24 август 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 июль 2016. Архивировано 13 ғинуар 2017 года.
  4. ↑ Распоряжение Правительства Российской Федерации от 29.07.2014 г. № 1398-р. government.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 июль 2022.
  5. ↑ http://www.pravo.gov66.ru/media/pravo/р722.pdf
  6. ↑ О ВНЕСЕНИИ ИЗМЕНЕНИЙ В ПОСТАНОВЛЕНИЕ ПРАВИТЕЛЬСТВА СВЕРДЛОВСКОЙ ОБЛАСТИ ОТ 31.08.2009 N 1000-ПП «ОБ УТВЕРЖДЕНИИ СХЕМЫ ТЕРРИТОРИАЛЬНОГО ПЛАНИРОВАНИЯ СВЕРДЛОВСКОЙ ОБЛАСТИ» от 19…
  7. ↑ 14 мэров подписали соглашение о развитии Екатеринбургской городской агломерации. Областная газета. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 декабрь 2020. Архивировано 11 ноябрь 2020 года.
  8. ↑ Екатеринбургская городская агломерация — Лента новостей — Новости — Главная — Официальный сайт Ассоциация «Совет муниципальных образований Свердловской области». smo.midural.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 июль 2022.
  9. ↑ http://dumasysert.ru/wp-content/uploads/2022/11/40-Агломерация.pdf
  10. ↑ https://екатеринбург.рф/официально/документы/проекты-решений-егд/%7B%7B.%7D%7D/37844
  11. ↑ Об утверждении Стратегии промышленного и инновационного развития Свердловской области на период до 2035 года от 28 июня 2019 — docs.cntd.ru
  12. ↑ I. Перспективные крупные центры экономического роста Российской Федерации - города, образующие крупные городские агломерации и крупнейшие городские агломерации, которые обеспечат вклад в экономический рост Российской Федерации более 1 процента ежегодно [СТРАТЕГИЯ ПРОСТРАНСТВЕННОГО РАЗВИТИЯ РФ НА ПЕРИОД ДО 2025 ГОДА] - последняя редакция | База НПА. bazanpa.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 июль 2022.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар