Һарытау агломерацияһы
Һарытау йәки Һарытау-Э́нгельс агломерацияһында (рус. Саратовская агломерация) яҡынса 1,15 миллион кеше йәшәй һәм был Һарытау өлкәһе халҡының 40 процентын тәшкил итә. Агломерацияла икенсе ҡаланың (Энгельс) өлөшө ҙур булыуы менән айырылып тора. Волга буйында социаль-иҡтисади үҫеш һәм йәлеп итеү буйынса төбәк-ара үҙәктәренең береһе булып тора, ҙурлығы һәм үҫеше буйынса Волга буйының башҡа миллионер агломерацияларынан ҡалыша. Совет осоронда Һарытау халҡының миллионға етеүе планлаштырыла, әммә был әлегә тиклем тормошҡа ашмай.
Агломерация составына Һарытау ҡалаһы (↘887 365[1] кеше), Энгельс (↘225 428[2] кеше), Приволжский (↘33 096[2] кеше), Соколовый (↘4937[2] кеше), Красный Октябрь (↗3656[2] кеше), Красный Текстильщик (↗3431[2] кеше) ҡасабалары, шулай уҡ Пристанное, Усть-Курдюм ауылдары инә.
Һарытау һәм Энгельстың берләшеүе
Саратов менән Энгельсты берләштереү идеяһы 1980-се йылдар башында тәҡдим ителә. Ул саҡта уның бер нисә өҫтөнлөгө була: яңы барлыҡҡа килгән ҡаланың халҡы миллион кешенән артып китер һәм тауарҙар менән тәьмин итеү нормаларын арттырыуға һәм метрополитен төҙөүгә хоҡуҡ бирер ине. Әммә был идея тормошҡа ашырылмай.
Советтан һуңғы осорҙа планлы иҡтисадты бөтөрөү сәбәпле, был норматив льготалар формаль рәүештә юҡҡа сыға, ә күптәргә берләшеү өҫтөнлөктәре аныҡ булмай, әммә мәсьәлә ҡабаттан күтәрелә. Шул уҡ ваҡытта Энгельсты иҫәпкә алмайынса, Саратовты миллиондан ашыу халҡы булған ҡала статусына тиклем ҙурайтыу тураһындағы радикаль тәҡдимдәр була.
Был идеяны тәҡдим итеүселәрҙең береһе Александр Сидоренко һүҙҙәренсә, әлеге ваҡытта ла «миллионлы ҡалалар икенсе төрлө финанслана» (мәҫәлән, юл төҙөлөшөнә), ә эре трансмилли һәм федераль сауҙа, сервис һәм девелоперҙар уларға беренсе сиратта өҫтөнлөк бирә[3]. Бынан тыш, уның һүҙҙәренсә, Һарытау менән Энгельстың (мәҫәлән, Гагаринға) исемен үҙгәртеү ҡалаға инвестициялар ағымын, шулай уҡ туристик һәм төҙөлөш үҫешен тәьмин итергә мөмкинлек бирәсәк[4].
2007 йылдың 20 декабрендә Һарытау думаһы депутаттары Һарытау һәм Энгельсты берләштереү буйынса референдум үткәреү тәҡдимен кире ҡаға. Сәбәбе шунда: референдум мәсьәләһе асылда ике һорауҙан тора: берләштереү һәм исем тураһында, шул уҡ ваҡытта һорау «эйе» йәки «юҡ» тип яуап бирерлек итеп ҡуйылырға тейеш.
Берләшеү идеяһын Энгельс властары хупламай, сөнки был осраҡта уларҙың статусы район статусына тиклем түбәнәйтеләсәк.
Әлеге ваҡытта ҡалаларҙың дөйөм инфраструктураһы бар: электр селтәрҙәре, мәғлүмәт һәм оптоволокон линиялары, плотиналары, дөйөм ҡулса юлдары дөйөм[5]. Дөйөм троллейбус системаһы бар (2004 йылдан алып 2021 йылға тиклем техник проблемалар арҡаһында өҙөлгән).
2017 йылғы проект
2017 йыл башында Һарытау өлкәһе етәкселеге Һарытау агломерацияһын үҫтереү буйынса план тәҡдим итә. Рәсәй ҡала төҙөлөшө һәм инвестиция үҫеше институтының презентацияһына ярашлы[6], агломерация составына Һарытау һәм Энгельс ҡалалары, шулай уҡ Һарытау, Татищев һәм Энгельс райондары инәсәк[7], ә халҡы 1,2 миллиондан ашыу кеше тәшкил итәсәк (был Һарытау өлкәһе халҡының яҡынса 50 проценты)[8].
2017 йылдың 14 мартында Һарытау агломерацияһын үҫтереү буйынса координация советы ойошторола[9].
2017 йылдың 28 апрелендә муниципалитет башлыҡтары (Һарытау ҡала округы һәм Һарытау, Татищев һәм Энгельс муниципаль райондары) Һарытау агломерацияһын үҫтереү буйынса үҙ-ара хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуялар[10][11].
Агломерацияның параметрҙары
- Майҙаны — 7639,15 км²
- Халыҡ һаны — 1 275 538 кеше (Һарытау өлкәһе халҡының 53,48 %)
- Тығыҙлығы — 1 км²-ға 166,97 кеше
2020—2030 йылдар проекты
2020 йылдың апрелендә «ДОМ.РФ» фонды, Һарытау өлкәһе хөкүмәте, Һарытау ҡалаһы, Һарытау, Татищев, Энгельск муниципаль райондары хакимиәттәре араһында Һарытау өлкәһе биләмәләрен үҫтереү өлкәһендә хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Яҡтар 2030 йылға тиклем Һарытау агломерацияһының социаль-иҡтисади үҫеш стратегияһын әҙерләү маҡсатында хеҙмәттәшлек итергә йөкләмә ала[12].
«ДОМ.РФ» компанияһының генераль директоры Виталия Мутко һүҙҙәре буйынса, Һарытау агломерацияһы уникаль географик урыны һәм муниципаль берәмектәрҙең тарихи үҙ-ара бәйләнеше менән айырылып тора. Стратегияны тормошҡа ашырыу, Мутко һүҙҙәренсә, халыҡты, бизнесты һәм туристарҙы заманса йәлеп итеү урындарын булдырырға мөмкинлек бирәсәк, был Һарытау өлкәһе иҡтисадына ла ыңғай йоғонто яһаясаҡ[13].
2021 йылдың апрелендә Һарытау өлкәһе ҡала төҙөлөшө советының губернатор В. В. Радаев рәйеслегендәге ултырышында 2030 йылға тиклем Һарытау агломерацияһының арауыҡ һәм социаль-иҡтисади үҫеше концепцияһы раҫлана[14].
Составы
Һарытау өлкәһенең территориаль планлаштырыу схемаһы буйынса (2021 йыл)
Һарытау өлкәһенең территориаль планлаштырыу схемаһына ярашлы (2021 йыл) Һарытау агломерацияһы составына түбәндәге муниципаль берәмектәр инә (был территориаль планлаштырыу схемаһы раҫланған ваҡытта булғандар)[15]:
Агломерация сиктәренә түбәндәге муниципаль берәмектәрҙең территориялары инә:
| Муниципаль берәмек | майҙаны км²[16] |
халҡы (иҫәп алыу 2021)[17] |
|---|---|---|
| Һарытау ҡала округы | 1081,62 | 913 035 |
| Һарытау муниципаль районы | 1253,85 | 39 034 |
| Энгельс муниципаль районы: | ||
| - Энгельс ҡалаһы ҡала биләмәһе | 184,346 | 263 704 |
| - Красноярск ауылы биләмәһе | 871,865 | 12 633 |
| - Новопушкинск ауылы биләмәһе | 342,114 | 16 182 |
| - Терновск ауылы биләмәһе | 671,402 | 7 548 |
| Татищев муниципаль районы: | ||
| - Татищев ауылы биләмәһе | 59,16 | 7 235 |
| - Сторожевск ауылы биләмәһе | 223,59 | 5 307 |
| Светлый ҡасабаһы биләмәһе | 3,491 | 12 702 |
| Бөтәһе: | 4691,438 | 1 277 380 |
Агломерацияның үҙәге махсус билдәләнә:
| Муниципаль берәмек | майҙаны км²[16] |
халҡы (иҫәп алыу 2021)[17] |
|---|---|---|
| Һарытау ҡала округы | 1081,62 | 913 035 |
| Энгельс муниципаль районы: | ||
| - Городское поселение город Энгельс | 184,346 | 263 704 |
| Һарытау муниципаль районы: | ||
| - Александровска ауылы биләмәһе | 96,07 | 7 070 |
| - Расков ауылы биләмәһе | 126,39 | 3 538 |
| - Соколов ауылы биләмәһе | 60,96 | 4 937 |
| Бөтәһе: | 1549,386 | 1 192 284 |
2017 йылдың 28 апрелендәге килешеүгә ярашлы
2017 йылдың 28 апрелендәге килешеү менән Һарытау агломерацияһы ойошторола. Агломерация Һарытау өлкәһенең килешеүҙә ҡатнашҡан түбәндәге муниципаль берәмектәре сиктәрендә ойошторола:
| Муниципаль берәмек | майҙаны км²[16] |
халҡы (иҫәп алыу 2021)[17] |
|---|---|---|
| Һарытау ҡала округы | 1081,62 | 913 035 |
| Һарытау муниципаль районы | 1253,85 | 39 034 |
| Татищев муниципаль районы | 2077,62 | 28 258 |
| Энгельс муниципаль районы | 3232,52 | 309 207 |
| Красноармейский муниципаль районы | 3328,60 | 41 501 |
| Бөтәһе: | 10 974,21 | 1 331 035 |
2022 йылдың 1 ғинуарынан Һарытау районы бөтөрөлә һәм Һарытау ҡала округы составына индерелә.
Иҫкәрмәләр
- ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2024 года. Федеральная служба государственной статистики (27 апрель 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 май 2024.
- ↑ 1 2 3 4 5 Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (XLSX). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2022. Архивировано 1 сентябрь 2022 года.
- ↑ Саратов + Энгельс = Путинбург? (недоступная ссылка — история). KM.RU (14 декабрь 2007). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 март 2009. Архивировано 8 июнь 2012 года.
- ↑ Есть предложение: переименовать Саратов и Энгельс в «Путин». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 май 2020. Архивировано 24 ғинуар 2021 года.
- ↑ Планы строительства метрополитена в Саратове. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 март 2009. Архивировано 10 июль 2012 года.
- ↑ Участники Градостроительного совета обсудили проект по формированию Саратовской агломерации. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 март 2017. Архивировано 21 март 2017 года.
- ↑ Участники Высшего экономического совета обсудили роль Саратовской агломерации в развитии области. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 март 2017. Архивировано 21 март 2017 года.
- ↑ Саратовская агломерация рассматривается как фактор роста, способный дать мощный импульс развитию региона. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 март 2017. Архивировано 21 март 2017 года.
- ↑ Постановление Правительства Саратовской области от 14 марта 2017 года № 120-П. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2017. Архивировано 29 сентябрь 2017 года.
- ↑ Валерий Радаев подписал Соглашение с муниципальными образованиями по вопросам развития Саратовской агломерации. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 май 2017. Архивировано 8 май 2017 года.
- ↑ Саратовская агломерация официально учреждена. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 апрель 2017. Архивировано 30 апрель 2017 года.
- ↑ Определен победитель конкурса на стратегию для Саратовской агломерации. Недвижимость РИА Новости (20200520T1623). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июнь 2021. Архивировано 8 июнь 2021 года.
- ↑ Саратов готовится к переменам // Коммерсантъ. Архивировано 8 июнь 2021 года.
- ↑ Утверждена рамочная концепция развития Саратовской агломерации. realty.interfax.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 июнь 2021. Архивировано 8 июнь 2021 года.
- ↑ Схема территориального планирования Саратовской области. Материалы по обоснованию в текстовой форме. Том 1.
- ↑ 1 2 3 База данных показателей муниципальных образований
- ↑ 1 2 3 Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более
Һылтанмалар
- Саратовская агломерация Инновации+Паблисити, Май 2017, № 2 (Саратовский государственный университет имени Гагарина Ю. А.)
- Новости Саратова и Энгельса от ИА «СаратовИнформ»
- Саратовская агломерация на картах Google
- Голосование за объединение городов Саратова и Энгельса на сайте РОИ
Тема буйынса өҫтәмә
| |
