Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Али Карнай

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Зөлҡәрнәев фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Али Карнай (ижади тәхәллүсе, ысын исеме — Имамғәли Мөхәмәтдин улы Зөлҡәрнәев;рус.  Али Карнай, рус. Имамгали Мухаметдинович Зулькарнаев 1904 йылдың 6 ғинуары, Оло Шаҙы ауылы, Өфө губернаһы — 1943 йылдың 16 июне, Чернигов өлкәһе) — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе, журналист һәм хәрби хәбәрсе[2]. 1934 йылдан Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы ағзаһы[3]. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының «Ҡыҙыл атлылар» гәзите баш мөхәррире[4].

Биографияһы

Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мишкә районы) Оло Шаҙы ауылында тыуған[2]. Ярлы ғаиләлә донъяға килгән, атаһы үлгәндән һуң әсәһе менән бергә ялланып эшләгән[4].

Тыуған ауылында башланғыс мәктәпте тамамлағас, Бөрө ҡалаһындағы педагогия курстарына инә, аҙаҡ уҡыуын Бөрө педагогия техникумында дауам итә[4]. 1924 йылда, өсөнсө курс студенты булғанда, юғары уҡыу йортона инергә әҙерләнеү өсөн Мәскәүгә юллана[5]. 1924—1927 йылдарҙа Үҙәк союздың (Центросоюз) Юғары кооператив курстарында уҡый[5].

Белем алыуына ҡарамаҫтан, үҙен журналистикаға арнарға ҡарар итә һәм «Йәш юҡһыл» гәзите редакцияһында эшләй башлай (1928)[4]. 1929 йылдан «Башҡортостан» гәзитендә эшләй, ә 1930 йылда «Колхозға» гәзите редакцияһына күсә[2]. 1932 йылда Ишембайҙың «Башҡортостан вышкаһы» гәзите мөхәррире итеп тәғәйенләнә[3]. 1935 йылдан (бәләкәй өҙөклөктәр менән) Башҡортостан дәүләт нәшриәтендә (Башгосиздат) мөхәррир вазифаһын биләй[2]. 1940 йылда КПСС сафына инә[6].

1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы фронтына китә, унда «Победим» гәзитенең яуаплы мөхәррире була[2]. 1942 йылдан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының рәсми органы булған «Ҡыҙыл атлылар» гәзитенең баш мөхәррире була[4].

1943 йылдың 16 июнендә фронтта һәләк була һәм Чернигов өлкәһендә Анавка тораҡ пунктынан йыраҡ түгел ерләнә[3][2].

Ижады

Ижади эшмәкәрлеге 1924 йылда башлана[3]. Беренсе баҫылған хеҙмәте — 1928 йылда донъя күргән «Боролмала» исемле хикәйәләр йыйынтығы[2]. Яҙыусы әҫәрҙәренең төп темаһы булып ауыл хужалығы эшсәндәренең тормошо, шулай уҡ республикала нефть сәнәғәтенең үҫеше тора[3]. 1931 йылда «Аллаһыҙ ил» хикәйәләр йыйынтығы, ә 1935 йылда «Ишембай» очерктар китабы баҫылып сыға[2]. 1932 йылда тәүге совет хужалыҡтары эшселәре тураһында бәйән иткән «Далалағы уттар» документаль повесын ижад итә[2]. Авторҙың иң мөһим хеҙмәттәренең береһе — Башҡортостан биләмәһендәге Октябрь революцияһы һәм Граждандар һуғышы ваҡиғаларын һүрәтләгән «Беҙ ҡайтырбыҙ» повесы (1940 йылда баҫыла)[4]. Балалар өсөн китаптар ҙа яҙа, мәҫәлән, 1936 йылда «Турғай» исемле хикәйәләр йыйынтығын сығара[3].

Әҙәби ижады

Тәржемәсе булараҡ та башҡорт әҙәбиәте үҫешенә өлөш индерә. Николай Гоголь, Максим Горький, Александр Пушкин, Илья Эренбург кеүек билдәле авторҙарҙың әҫәрҙәрен башҡорт теленә тәржемә итә[2][5].

Хәтер

Яҙыусының исемен тыуған ауылы Оло Шаҙылағы урта дөйөм белем биреү мәктәбе йөрөтә[4], шулай уҡ унда яҙыусыға арналған музей эшләй[7]. Мишкә ауылында урынлашҡан Хәрби һәм Хеҙмәт даны музейында яҙыусының тормошона һәм ижадына арналған даими экспозиция ойошторолған[4].

Ғаиләһе

  • Улы — Сарим Карнай, Ялта ҡалаһында йәшәй[8].
  • Ейәне Роман һәм бүлә-бүләсәрҙәре[8].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Башкирская энциклопедия (урыҫ) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Башкирская энциклопедия. КАРНАЙ Али. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» (17 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Национальная библиотека Удмуртской Республики. Карнай Али (Имамгали Мухаметдинович Зулькарнаев). Национальная библиотека УР (1 ғинуар 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Лейла Аралбаева. В Башкирии состоялся вечер памяти башкирского писателя-фронтовика Али Карная. Башинформ (18 ғинуар 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Литературная карта Республики Башкортостан. Али Карнай. Национальная библиотека им. А.-З. Валиди Республики Башкортостан (1 ғинуар 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
  6. ↑ Академик. Карнай Али Магометович (Большая советская энциклопедия). Словари и энциклопедии на Академике (1 май 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
  7. ↑ Национальная библиотека Республики Башкортостан. Зулькарнаев Имамгали Мухаметдинович (1904-1943). Литературная карта Республики Башкортостан (7 август 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
  8. ↑ 1 2 Всемирный курултай башкир. Словом и делом служил Отечеству Али Карнай. kurultai.ru (18 ғинуар 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.

Әҙәбиәт

Һылтанмалар

Категориялар