Йосопов Юлдаш Мөхәмәт улы

Юлдаш Мөхәмәт улы Йосопов (рус. Юлдаш Мухамматович Юсупов; 1980 йылдың 13 июле, Ишембай, Башҡорт АССР-ы, СССР) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тарихсы, уҡытыусы, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. «Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы)» халыҡ-ара йәмәғәт берекмәләре союзының башҡарма комитеты рәйесе.

1980 йылдың 13 июлендә Башҡорт АССР-ының Ишембай ҡалаһында тыуа.

Ишембай ҡалаһындағы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт гимназия-интернатында уҡый. Уны 1998 йылда тамамлай.

2003 йылда Башҡорт дәүләт университетын «Тарих» йүнәлеше буйынса тамамлай, квалификацияһы — тарихсы, уҡытыусы^[2]. 2009 йылда «XV—XVI быуаттарҙа Башҡортостан тарихы: социаль-сәйәси аспект» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай (ғилми етәксеһе — тарих фәндәре докторы Н. А. Мәжитов)^[3].

Хеҙмәт эшмәкәрлеге

2001 йылда «Торатау» гәзите журналисы була; 2002 йылда «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында эшләй.

2004 йылда — Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында Археология, боронғо һәм урта быуаттар тарихы кафедраһының уҡытыу мастеры.

2015 йылдан алып — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Стратегик тикшеренеүҙәр институтының төп ғилми хеҙмәткәре, социо-мәҙәни анализ үҙәге мөдире^[2].

Йәмәғәт һәм сәйәси эшмәкәрлеге

«Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы^[2].

«Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы» халыҡ-ара йәмәғәт берекмәләре союзының башҡарма комитеты рәйесе^[4].

2023 йылдың 10 сентябрендә VII саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана. Фән, мәғариф, мәҙәниәт, йәштәр сәйәсәте һәм спорт буйынса комитет ағзаһы^[2].

2021 йылдың декабрендә тәүге тапҡыр «Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы» халыҡ-ара йәмәғәт берекмәләре союзының башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана^[5]. 2024 йылдың 13 декабрендә Өфөлә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының VI съезында ҡабаттан ошо вазифаһына раҫлана^[6].

Ғилми эшмәкәрлеге

Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: Төньяҡ Евразия халыҡтарының геногеографияһы, Евразия һәм Урал-Волга буйы халыҡтарының потестар-сәйәси ойошмалары, Урта быуаттар тарихы һәм Урал-Волга буйы археологияһы, милли һәм конфессия-ара берҙәйлек, мосолман мөхитендә рәсми булмаған дини төркөмдәр^[3]; этноконфессиональ тикшеренеүҙәр^[7].

Рәсәй Фәндәр академияһының Медицина-генетика ғилми үҙәге ғалимдары менән берлектә башҡорттарҙың һәм Евразияның башҡа халыҡтарының генофондын тикшереү менән шөғөлләнә. 2012 йылдан «Генография» National Geographic халыҡ-ара проектында ҡатнаша. Рәсәй Фәндәр академияһы Медицина-генетика ғилми үҙәгенең (рус.)баш. кешенең популяцион генетикаһы лабораторияһында (етәксеһе Е. В. Балановская) һәм Рәсәй Фәндәр академияһы Дөйөм генетика институтының Геном географияһы лабораторияһында (етәксеһе О. П. Балановский) стажировкалар үтә^[3].

Рәсәй Федерацияһының Милләттәр эштәре буйынса федераль агентлығы эксперты^[8].

Төп баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәре:

Юсупов Ю. М. и др. Родовые объединения северо-восточных башкир в свете данных геногеографии (по полиморфизму Y-хромосомы) (рус.) // Вестник Академии наук Республики Башкортостан : журнал. — 2016.^[3]
Юсупов Ю. М., Бердин А. Т., Демичев И. В., Юсупов И. Ф., Бакаев Р. С. Языки Башкортостана: социокультурный и политологический аспект (рус.) : монография. — 2017. — Уфа: Башк. энцикл.^[7]
Влияние пантюркизма в республиках ПФО. Часть 1 (урыҫ). cyberleninka.ru (2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.
Юсупов Ю.М., Схаляхо Р.А., Агджоян А.Т., Асылгужин Р.Р., Рыскулов Р.М., Жабагин М.К., Богунов Ю.В., Дибирова Х.Д., Балановская Е.В. Родовые объединения северо-восточных башкир в свете данных геногеографии (по полиморфизму Y-хромосомы) (рус.) // Вестник Академии наук Республики Башкортостан : журнал. — 2016. — № 4. (в печати)
Агджоян А.Т., Балановская Е.В., Падюкова А.Д., Долинина Д.О., Кузнецова М.А., Запорожченко В.В., Схаляхо Р.А., Кошель С.М., Жабагин М.К., Юсупов Ю.М., Мустафин Х.Х., Ульянова М.В., Тычинских З.А., Лавряшина М.Б., Балановский О.П. Генофонд сибирских татар: пять субэтносов – пять путей этногенеза (рус.) // Молекулярная биология : журнал. — 2016. — Т. 50, № 6. — С. 1–14. (PubMed, Scopus, WoS)
Agdzhoyana A.T., Balanovska E.V., Padyukova A.D., Dolinina D.O., Kuznetsova M.A., Zaporozhchenko V.V., Skhalyakho R.A., Koshel S.M., Zhabagin M.K., Yusupov Y.M., Mustafin Kh.Kh., Ulyanova M.V., Tychinskih Z.A., Lavryashina M.B., Balanovsky O.P. Gene Pool of Siberian Tatars: Five Ways of Origin for Five Subethnic Groups (инг.) // Molecular Biology : journal. — 2016. — Vol. 50, no. 6. — P. 860–873. (PubMed, Scopus, WoS)
Zhabagin M., Balanovska E., Sabitov Zh., Kuznetsova M., Agdzhoyan A., Balaganskaya O., Chukhryaeva M., Markina N., Romanov A., Skhalyakho R., Zaporozhchenko V., Saroyants L., Dalimova D., Davletchurin D., Turdikulova Sh., Yusupov U., Tazhigulova I., Akilzhanova A., Tyler-Smith C., Balanovsky O. The Connection of the Genetic, Cultural and Geographic Landscapes of Transoxiana (инг.) // Scientific Reports : journal. (Scopus, Springer, WoS)
Балановская Е.В., Жабагин М.К., Агджоян А.Т., Чухряева М.И., Маркина Н.В., Балаганская О.А., Схаляхо Р.А., Юсупов Ю.М., Утевская О.М., Богунов Ю.В., Асылгужин Р.Р., Долинина Д.О., Кагазежева Ж.А., Дамба Л.Д., Запорожченко В.В., Романов А.Г., Дибирова Х.Д., Кузнецова М.А., Лавряшина М.Б., Почешхова Э.А., Балановский О.П. Популяционные биобанки: принципы организации и перспективы применения в геногеографии и персонализированной медицине (рус.) // Генетика : журнал. — 2016. — Т. 52, № 12. — С. 1371–1387. (PubMed, Scopus, Springer, WoS)
Балаганская О.А., Дамба Л.Д., Жабагин М.К., Агджоян А.Т., Юсупов Ю.М., Сабитов Ж.М., Богунов Ю.В., Балаганский А.Г., Султанова Г.Д., Долинина Д.О., Падюкова А.Д., Схаляхо Р.А., Маркина Н.В., Букин А.Г., Лавряшина М.Б., Балановская Е.В., Балановский О.П. Монгольский след в генофонде народов вдоль степной полосы Евразии (рус.) // Современные проблемы науки и образования : журнал. — 2016. — № 4.
Схаляхо Р.А., Жабагин М.К., Юсупов Ю.М., Агджоян А.Т., Сабитов Ж.М., Гурьянов В.М., Балаганская О.А., Далимова Д.А., Давлетчурин Д.Х., Турдикулова Ш.У., Чухряева М.И., Асылгужин Р.Р., Акильжанова А.Р., Балановский О.П., Балановская Е.В. Генофонд туркмен каракалпакстана в контексте популяций центральной азии (полиморфизм Y-хромосомы) (рус.) // Вестник Московского университета. Серия XXIII. Антропология : журнал. — 2016. — № 3. — С. 86–96.
Балановская Е.В., Агджоян А.Т., Жабагин М.К., Юсупов Ю.М., Схаляхо Р.А., Долинина Д.О., Падюкова А.Д., Кузнецова М.А., Маркина Н.В., Атраментова Л.А., Лавряшина М.Б., Балановский О.П. Татары Евразии: своеобразие генофондов крымских, поволжских и сибирских татар (рус.) // Вестник Московского университета. Серия XXIII. Антропология : журнал. — 2016. — № 3. — С. 75–86.
Жабагин М.К., Сабитов Ж.М., Агджоян А.А., Юсупов Ю.М., Богунов Ю.В., Лавряшина М.Б., Тажигулова И.М., Акильжанова А.Р., Жумадилов Ж.Ш., Балановский О.П., Балановская Е.В. Генезис крупнейшей родоплеменной группы казахов – аргынов – в контексте популяционной генетики (рус.) // Вестник Московского университета. Серия XXIII. Антропология : журнал. — 2016. — № 4. — С. 59–68.
Юсупов Ю.М., Балановская Е.В., Сабитов Ж.М., Балановский О.П. Комплексные исследования этногенеза: союз геногеографии и этнографии (рус.) // Вестник антропологии : журнал. — 2016. — № 2. (в печати)
Схаляхо Р.А., Чухряева М.И., Агджоян А.Т., Запорожченко В.В., Маркина Н.В., Юсупов Ю.М., Шайхеев Р.Р., Почешхова Э.А., Балановская Е.В. Генофонды ногайцев в контексте населения степного пояса Евразии (по маркерам Y-хромосомы) (рус.) // Золотоордынская цивилизация. Сборник статей. Выпуск 9 : сборник. — 2016. — С. 326–334. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ
Схаляхо Р.А., Юсупов Ю.М., Идрисов Э.Ш., Асылгужин Р.Р., Агджоян А.Т., Елманбетов З.С., Почешхова Э.А., Балановская Е.В. Генофонд ногайцев Северного Кавказа и Нижнего Поволжья в контексте популяций Евразии (рус.) // Народы и Культуры России. Ногайцы : сборник. — 2016. — М.: Наука (в печати)
Агджоян А.Т., Лукьянова Е.Н., Жабагин М.К., Юсупов Ю.М., Схаляхо Р.А., Кузнецова М.А., Булыгина Е.А., Григорьева Т.В., Чернов В.М., Лавряшина М.Б., Атраментова Л.А., Балановский О.П., Балановская Е.В. Генофонды татар Евразии: осколки единой мозаики или галерея разных генетических портретов? (рус.) // Всероссийская конференция с международным участием «Актуальные проблемы современной генетики», посвященная 40-летию кафедры генетики КФУ (20-22 октября 2016 г.) : материалы конференции. — 2016. — С. 39–40. — Казань

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәргән өсөн миҙал (2010);
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Почёт грамотаһы (2021).

Атаһы Мөхәмәт Рәшит улы — балалар хирургы, Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Әсәһе Хаят Сәғит ҡыҙы — журналист, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (1999). Юлдаш Йосопов ҡатыны менән өс ул тәрбиәләй^[9].

↑ Montenegro A. ORCID Public Data File 2023 — 2023. — doi:10.23640/07243.24204912.V1
↑ ¹ ² ³ ⁴ Юсупов Юлдаш Мухамматович (урыҫ). bashkortostan.er.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.
↑ ¹ ² ³ ⁴ Юсупов Юлдаш Мухамматович (урыҫ). anrb.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.
↑ Аппарат МСОО ВКБ (урыҫ). kurultai.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.
↑ Юлдаш Юсупов избран председателем исполнительного комитета Всемирного курултая башкир (урыҫ). isi-rb.ru (21 декабрь 2021).
↑ В Уфе избраны руководители Всемирного курултая башкир (урыҫ). i-gazeta.com (13 декабрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.
↑ ¹ ² Юсупов Юлдаш Мухамматович (урыҫ). isi-rb.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.
↑ Влияние пантюркизма в республиках ПФО. Часть 1 (урыҫ). cyberleninka.ru (2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.
↑ Юсупов Юлдаш Мухамматович (урыҫ). gsrb.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 июль 2026.

Юсупов Юлдаш Мухамматович на сайте «Единой России»

[_a4bfbc9ea6e1af23-1] Montenegro A. ORCID Public Data File 2023 — 2023. — doi:10.23640/07243.24204912.V1

[er-2] ¹ ² ³ ⁴ Юсупов Юлдаш Мухамматович (урыҫ). bashkortostan.er.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.

[anrb-3] ¹ ² ³ ⁴ Юсупов Юлдаш Мухамматович (урыҫ). anrb.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.

[4] Аппарат МСОО ВКБ (урыҫ). kurultai.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.

[5] Юлдаш Юсупов избран председателем исполнительного комитета Всемирного курултая башкир (урыҫ). isi-rb.ru (21 декабрь 2021).

[6] В Уфе избраны руководители Всемирного курултая башкир (урыҫ). i-gazeta.com (13 декабрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.

[isi-7] ¹ ² Юсупов Юлдаш Мухамматович (урыҫ). isi-rb.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.

[vlast-8] Влияние пантюркизма в республиках ПФО. Часть 1 (урыҫ). cyberleninka.ru (2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 июль 2026.

[9] Юсупов Юлдаш Мухамматович (урыҫ). gsrb.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 июль 2026.

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

Йосопов Юлдаш Мөхәмәт улы

Биографияһы

Хеҙмәт эшмәкәрлеге

Йәмәғәт һәм сәйәси эшмәкәрлеге

Ғилми эшмәкәрлеге

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

Ғаиләһе

Иҫкәрмәләр

Һылтанмалар

Категориялар