Ғәлимова Сажиҙә Ҡасим ҡыҙы
Сажиҙә Ҡасим ҡыҙы Ғәлимова (рус. Сазида Касимовна Галимова; 1933 йылдың 5 апреле, Аҡкүҙ ауылы, Дүртөйлө районы, Башҡорт АССР-ы, СССР — 2009 йылдың 12 майы, Өфө) — совет йырсыһы (лирик-драматик сопрано), Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы (1963—1988). РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1974), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1969), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971)[1].
Биографияһы
1933 йылдың 5 апрелендә Башҡорт АССР-ының Дүртөйлө районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Илеш районы) Аҡкүҙ ауылында тыуған. Иртә етем ҡала. Өләсәһе тәрбиәһендә була, һуңынан Бөрөнөң 1-се балалар йортона урынлаштырыла. Иҫке Күктау ете йыллыҡ мәктәбен тамамлағас, Бөрө педагогия училищеһына уҡырға инә; училищены бөтөргәс, балалар йортонда пионервожатый булып эшләй[2].
Һуңыраҡ Өфө сәнғәт училищеһының вокал бүлегенә уҡырға инә, унда Миләүшә Мортазина класында шөғөлләнә. Уҡыу йылдарында концерттарҙа сығыш яһай һәм радио тапшырыуҙарында ҡатнаша[2].
1963 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы була, унда 1988 йылға тиклем эшләй. 1964 йылда Свердловск ҡалаһында Урал дәүләт консерваторияһын тамамлай.
Ижады
Ғәлимованың Башҡорт опера һәм балет театры сәхнәһендәге дебюты Заһир Исмәғилевтың шул уҡ исемле операһында Шәүрә партияһы була; премьераһы 1963 йылдың 21 декабрендә үтә[2].
Театрҙа 25 йыл эшләү дәүерендә йырсы 40-тан ашыу опера партияһы башҡара һәм 23 премьерала ҡатнаша[3]. Уның башҡарыу манераһы академик вокал үҙенсәлектәрен һәм башҡорт халыҡ йырлау традицияларын берләштерә; тауышы саф яңғырашы һәм тембр байлығы менән айырылып тора[1].
Билдәле партиялары араһында — «Шәүрә» операһында Шәүрә, «Ағиҙел тулҡындары» операһында Гөлзифа, «Замандаштар» операһында Гөлсөм, «Аида» операһында Аида, «Кармен» операһында Микаэла, П. И. Чайковскийҙың шул уҡ исемле операһында Иоланта, «Батша кәләше» операһында Марфа, «Дон Карлос» операһында Елизавета[2][3].
Сажиҙә Ғәлимова милли музыканы нескә тоя һәм башҡорт халыҡ йырҙарын иҫ киткес башҡарыусы була. Ул үҙ репертуарына Мостай Кәрим шиғырҙарына З. Исмәғилев яҙған, шағир Рәшит Назаров шиғырҙарына композитор Хөсәйен Әхмәтов ижад иткән ҡатмарлы вокал циклдарын, Нариман Сабитовтың романстарын, З. Исмәғилевтың «Үлемһеҙлек» (М. Кәрим поэмаһы буйынса) вокал-симфоник поэмаһын индерә.
С. Ғәлимова илдең күп кенә театрҙары сәхнәләрендә сығыш яһай. Башҡортостан Композиторҙар союзының отчёт концерттарында, СССР Композиторҙар союзы съездарында даими ҡатнашыусы була. Башҡортостан мәҙәниәте көндәрендә Мәскәү һәм Ленинград сәхнәләрендә сығыш яһай.
Йырсының сәхнәләге һуңғы ҙур эше «Дон Карлос» операһында Елизавета партияһы була[2].
Театрҙағы ролдәре
- Аида — «Аида», Джузеппе Верди;
- Елизавета — «Дон Карлос», Джузеппе Верди;
- Микаэла — «Кармен», Ж. Бизе;
- Иоланта — «Иоланта», П. И. Чайковский;
- Татьяна — «Евгений Онегин», П. И. Чайковский;
- Марфа — «Батша кәләше», Н. А. Римский-Корсаков;
- Бабариха — «Салтан батша тураһында әкиәт», Н. А. Римский-Корсаков;
- Әминә — «Салауат Юлаев», З. Исмәғилев;
- Шәүрә — «Шәүрә», З. Исмәғилев;
- Наза — «Ҡоҙаса», З. Исмәғилев;
- Гөлзифа — «Ағиҙел тулҡындары», З. Исмәғилев;
- Гөлсөм — «Замандаштар», (беренсе башҡарыусы, 1969), Х. Ф. Әхмәтов;
- Алтынай — «Биржан менән Сара», М. Т. Түлебаев;
- Ҡуйһылыу — «Урал илселәре», (беренсе башҡарыусы, 1981), З. Исмәғилев[1][2];
- һ.б.
Мираҫы
Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы сайтында «Сажиҙә Ғәлимова йырлай = Поет Сазида Галимова» тигән цифрлы аудиоколлекция урынлаштырылған, ул 1973 йылғы яҙмаларҙы: башҡорт операларынан өҙөктәрҙе, романстарҙы һәм йырсы репертуарынан башҡа әҫәрҙәрҙе үҙ эсенә ала[3].
С. Ғәлимованың Бөтә Союз радиоһы һәм телевидениеһы Ҙур симфоник оркестры оҙатыуында 50-нән ашыу яҙмаһы һаҡланған. Уның яҙмалары менән күп кенә пластинкалар сығарылған (мәҫәлән, «Мелодия» фирмаһы, 1974).
Ғаиләһе
- Тормош иптәше — Зөфәр Ғәлимов, "Союзнефтеавтоматика"ла инженер була.
- Улы — Айрат.
- Ейәнсәре — Яна[2].
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1969);
- «Почёт Билдәһе» ордены (1971);
- РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1974)[1].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 Г. Л. Галимова. Ғәлимова Сажиҙә Ҡасим ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Гульнара Ахметова. Её любили слушатели. «Хронос». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
- ↑ 1 2 3 Сажиҙә Ғәлимова йырлай = Поет Сазида Галимова. Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 август 2026.
Һылтанмалар
- Сазида Галимова
- Галимова Сажида Касимовна
- Сажиҙә Ғәлимова йырлай = Поет Сазида Галимова//аудиоколлекция Национальной библиотеки имени Ахмет-Заки Валиди Республики Башкортостан
- Примадонна золотого века Башкирской Оперы
- Сазида Галимова — истинная королева башкирской оперной сцены (К 80-летию со дня рождения выдающейся певицы)
- Ей аплодировали в Кремлевском дворце