Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Футбол буйынса СССР чемпионаты

Футбол буйынса СССР чемпионаты (рус. Чемпионат СССР по футболу) — йыл һайын (1941—1944 йылдарҙан тыш) СССР-ҙың иң яҡшы футбол командаһын билдәләү өсөн үткәрелгән ярыш. Беренсе турнир 1936 йылда, һуңғыһы 1991 йылда үтә. 1923 йылдан башлап, юғары лига рәсми рәүештә барлыҡҡа килгәнгә тиклем, башҡа турнирҙар ҙа үткәрелә, унда Советтар Союзының төрлө республикалары командалары ҡатнаша. Бындай ярыштар бөтәһе алты тапҡыр уҙғарыла[1].

Юғары лига булған осорҙа йылына бер турнирҙан 54 чемпионат үтә, әммә 1936 һәм 1976 йылдарҙа улар ике тапҡыр: яҙ ҙа, көҙ ҙә үтә. Был осорҙа матчтарҙың дөйөм һаны 12 275 тәшкил итә[2].

Футбол буйынса СССР чемпионы титулының тәүгеһен «Динамо» командаһы яулай, ә һуңғы еңеүсе — ЦСКА[1].

Клубтар араһында тәүге беренселектәр

Рәсәй империяһында 1917 йылғы революцияға тиклем үк футбол ярайһы уҡ киң таралған була. 1912 йылда Бөтә Рәсәй футбол союзы ойошторола, ул 33 ҡаланан 150-нән ашыу клубты берләштерә, дөйөм алғанда 8 меңгә яҡын футболсы була[3].

Рәсәй империяһында футбол буйынса чемпионаттар 1912 һәм 1913 йылдарҙа үткәрелә, һәм тағы береһе (1914 й.) Беренсе донъя һуғышы башланыу сәбәпле тамамланмай. Революциянан һуң да футболға ҡыҙыҡһыныу кәмемәй, футбол командалары һаны арта бара. Һәм тиҙҙән ҡала һәм территориаль ярыштар менән бер рәттән бөтә Союз футбол ярыштарын олимпия системаһы буйынса үткәреү тураһында ҡарар ҡабул ителә. Ҡалаларҙан һәм союз республикаларынан йыйылма командалар ҡатнаша башлай.

Беренсе Бөтә Союз чемпионаты 1923 йылда үткәрелә. Дөйөм алғанда, бындай турнирҙар 1935 йылға тиклем алты тапҡыр үткәрелә. 1936 йылдан ҡалалар һәм союздаш республикалар йыйылма командалары турнирын футбол буйынса СССР чемпионаты алмаштыра. Чемпионат СССР йәмғиәттәре һәм ведомстволарының клуб командалары араһында үткәрелә.

1936 йылдың 22 майы — Советтар Союзы футбол буйынса клубтар беренселегенең тыуған көнө. Ленинградта урындағы «Динамо» клубы шул уҡ исемдәге стадионда Мәскәүҙең "Локомотив"ын ҡабул итә, уйын хужалар файҙаһына 3:1 иҫәбе менән тамамлана. Мәскәүҙең «Динамо» командаһы беренсе чемпионатта еңеү яулай, алты осрашыуҙа ла еңеү яулай, бер үк ваҡытта СССР чемпионаттарында абсолют рекорд ҡуя.

Шулай итеп, 1936 йылдан башлап футбол буйынса йәмғиәттәрҙең һәм ведомстволарҙың клуб командалары өсөн СССР чемпионаттары йыл һайын, ә ҡайһы берҙә йылына бер нисә тапҡыр (1936, 1976) үткәрелә, Бөйөк Ватан һуғышы арҡаһында бер тапҡыр ғына өҙөлә. Турнирҙарҙа ойоштороу йәһәтенән тотороҡһоҙлоҡ күҙәтелә: командалар һаны даими үҙгәрә (7-нән 26-ға тиклем), ҡайһы берҙә үҙгәрештәр чемпионаттың үҙ барышында була, турнирҙар оҙайлылығы 57-нән 282 көнгә тиклем үҙгәрә, улар йә бер (1936, 1938, 1952, 1976), йә ике турҙа үткәрелә; турнирҙар бер этаплы һәм күп этаплы була (1960, 1961, 1962, 1969). Иҫәп системаһы даими үҙгәреп тора, мәҫәлән, төрлө йылдарҙа тигеҙ иҫәп өсөн ике мәрәй, бер мәрәй, ҡайһы саҡта бер ниндәй ҙә мәрәй булмай. Турнирҙың исеме лә үҙгәрә: А төркөмө, А класы, I төркөмө, А класының I төркөмө, А класының юғары төркөмө, Юғары лига.

Чемпионатта ҡатнашыусылар һәм уларҙың урындары

Сезон 36в 36о 37 38 39 40 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76в 76о 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91
Клубтар һаны 7 8 9 26 14 13 12 12 13 14
(30)		 18 19 15 14 11 13 12 12 12 12 12 22 22 22 20 17 17 19 19 20 20 17 16 16 16 16 16 16 16 16 16 18 18 18 18 18 18 18 16 16 16 16 13 16
Динамо (Киев) 2 6 1 4 8 8 11 12 4 10 7 13 8 2 8 5 6 4 6 6 7 2 1 5 9 6 2 1 1 1 2 7 1 2 2 1 1 8 2 1 2 1 1 1 2 7 10 1 1 6 2 1 1 5
Спартак (Мәскәү) 1 1 2 1 1 1 10 6 8 1 1 5 6 1 1 2 2 1 1 1 6 7 1 1 2 8 8 4 7 2 1 1 6 11 4 2 10 14 15 5 1 2 2 1 2 2 2 1 1 4 1 5 2
Динамо (Мәскәү) 1 2 1 5 7 1 1 2 2 2 1 2 5 1 4 1 1 2 1 2 1 1 11 2 1 7 5 8 2 5 4 2 5 10 1 6 1 1 6 4 4 5 14 4 11 15 16 14 2 10 10 8 1 6
ЦСКА (Мәскәү) 4 8 9 2 1 4 2 1 1 1 2 1 1 сн. 6 1 1 5 1 9 6 4 4 7 1 1 5 9 4 6 1 12 5 10 13 13 7 7 14 6 8 5 6 15 12 18 15 2 1
Торпедо (Мәскәү) 9 9 11 1 4 5 5 4 10 12 10 1 9 4 5 2 7 5 1 2 7 10 2 1 6 12 1 5 6 7 9 13 4 4 12 1 1 8 16 11 5 8 6 6 5 9 4 1 5 4 1
Динамо (Тбилиси) 1 4 6 2 2 4 1 1 4 6 1 2 4 2 8 9 8 7 9 1 8 7 1 5 1 6 7 1 7 1 4 1 1 5 9 8 1 1 2 1 4 4 1 4 16 7 8 5 13 14 11
Днепр (Дн.) 6 8 10 7 11 13 12 16 8 9 1 1 1 11 2 1 2 6 9
Арарат (Ереван) сн. 16 14 9 8 18 18 13 8 16 15 12 2 4 1 5 5 2 14 11 14 7 8 14 5 14 11 13 14 8 9 12 7 7
Динамо (Минск) 9 11 12 12 15 17 14 1 12 12 11 19 19 1 9 4 11 4 6 13 9 11 8 15 9 16 6 10 9 1 1 5 4 10 5 12 9 12 8
Зенит (Л) 14 11 10 6 9 6 13 5 6 7 7 5 7 8 9 10 4 8 15 13 11 6 11 9 16 19 11 9 14 13 7 11 7 14 13 5 10 10 10 1 15 7 4 1 6 4 14 6 16
Заря (Луганск) 16 13 11 5 4 1 7 14 9 16 12 9 9 17
Шахтёр (Донецк) 11 12 12 сн. 18 11 1 13 7 7 8 8 12 17 12 8 11 5 12 10 6 14 10 10 16 6 12 2 5 10 5 1 2 6 7 14 9 13 12 6 7 8 14 8 12
СКА (Р/Д) 4 4 9 9 4 4 7 2 10 12 12 8 14 12 16 16 15 9 16 14 18
Локомотив (Мәскәү) 5 4 6 8 5 6 12 7 11 15 9 6 10 5 10 4 5 2 5 5 13 17 15 17 17 10 18 15 11 15 8 6 15 12 18 7 15 16
Черноморец (Одесса) 10 14 14 14 18 8 8 15 1 12 10 9 7 7 11 7 11 10 8 4 15 15 13 6 9 4
Жальгирис (Вильнюс) сн. 11 20 20 22 5 9 7 8 1 5 4
Металлург (Мәскәү) 5 1 6 13
Нефтчи (Баку) 14 19 21 18 10 8 12 11 1 5 9 7 11 8 16 13 13 14 13 10 16 13 15 16 13 9 15
Карпаты (Львов) 10 14 14 11 6 4 4 15 17
Крылья Советов (Кб) 10 7 11 10 7 4 8 7 11 11 11 10 11 16 17 15 10 13 18 11 18 19 6 11 16 18
Ротор (Волгоград) 12 4 7 7 8 9 8 13 18 10 13
ВВС (Мәскәү) 13 9 8 4 10 11
Трудовые резервы (Л) 4 10 12
Динамо (Ленинград) 6 7 7 7 10 5 5 5 10 6 9 8 9 5 10 16 16
Электрик (Ленинград) 7 5 8 13 13
МВО (Мәскәү) 6 сн.
Пахтакор (Ташкент) 14 10 6 20 10 9 15 17 16 13 15 12 8 15 11 9 16 18 6 10 17 14
Нистру (Кишинёв) сн. 6 9 11 10 22 16 12 13 17 16 18
Металлист (Харьков) 13 6 14 19 12 11 12 10 12 11 11 7 11 15
Кайрат (Алматы) 18 17 20 14 15 12 14 15 17 8 13 9 15 8 12 13 12 12 18 8 9 7 12 16
Крылья Советов (Мәскәү) 25 9 8 7 11 14
Локомотив (Харьков) сн. 12 16 9 12
Спартак (Тбилиси) 9 14
Памир (Душанбе) 13 10 10
Адмиралтеец (Ленинград) 12 10 14
ОДО (Свердловск) 11
Даугава (Рига) 17 12 11 12 12 21 21
Торпедо (Кутаиси) 15 12 13 16 15 13 19 14 16 13 17 11 16
Спартак (Владикавказ) 17 11
ВМС (Мәскәү) 13
Металлург (Запорожье) 13
Торпедо (Горький) сн. 15 13
Кубань (Краснодар) 15 13 17
Волга (Горький) 14
Сельмаш (Харьков) 15
Факел (Воронеж) 15 17
Сталинец (Мәскәү) 16
Шинник (Ярославль) 16
Гурия (Ланчхути) 16
Локомотив (Киев) 17
СКА (Одесса) 17 19
Таврия (Симферополь) 17
Динамо (Дондағы Ростов) 18
Темп (Баку) 19
Калев (Таллин) сн. 19 22
Спартак (Ленинград) 20
Динамо (Кировабад) 20
Уралмаш (Свердловск) сн. 20
Спартак (Харьков) 21
Зенит (Ленинград) 22
Пищевик (Мәскәү) 23
Локомотив (Тбилиси) 24 сн.
Буревестник (Мәскәү) 26

Клубтарҙың ҡаҙаныштары

Клуб Чемпион Вице-чемпион Бронза призёр
Динамо (Киев) 13 (1961, 1966, 1967, 1968, 1971, 1974, 1975, 1977, 1980, 1981, 1985, 1986, 1990) 11 (1936 (в), 1952, 1960, 1965, 1969, 1972, 1973, 1976 (о), 1978, 1982, 1988) 3 (1937, 1979, 1989)
Спартак (Мәскәү) 12 (1936 (о), 1938, 1939, 1952, 1953, 1956, 1958, 1962, 1969, 1979, 1987, 1989) 12 (1937, 1954, 1955, 1963, 1968, 1974, 1980, 1981, 1983, 1984, 1985, 1991) 9 (1936 (в), 1940, 1948, 1949, 1957, 1961, 1970, 1982, 1986)
Динамо (Мәскәү) 11 (1936 (в), 1937, 1940, 1945, 1949, 1954, 1955, 1957, 1959, 1963, 1976 (в)) 11 (1936 (о), 1946, 1947, 1948, 1950, 1956, 1958, 1962, 1967, 1970, 1986) 5 (1952, 1960, 1973, 1975, 1990)
ЦСКА (Мәскәү) 7 (1946, 1947, 1948, 1950, 1951, 1970, 1991) 4 (1938, 1945, 1949, 1990) 6 (1939, 1955, 1956, 1958, 1964, 1965)
Торпедо (Мәскәү) 3 (1960, 1965, 1976 (о)) 3 (1957, 1961, 1964) 6 (1945, 1953, 1968, 1977, 1988, 1991)
Динамо (Тбилиси) 2 (1964, 1978) 5 (1939, 1940, 1951, 1953, 1977) 13 (1936 (о), 1946, 1947, 1950, 1959, 1962, 1967, 1969, 1971, 1972, 1976 (в), 1976 (о), 1981)
Днепр (Днепропетровск) 2 (1983, 1988) 2 (1987, 1989) 2 (1984, 1985)
Арарат (Ереван) 1 (1973) 2 (1971, 1976 (в)) —
Динамо (Минск) 1 (1982) — 3 (1954, 1963, 1983)
Зенит (Ленинград) 1 (1984) — 1 (1980)
Заря (Ворошиловград) 1 (1972) — —
Шахтёр (Донецк) — 2 (1975, 1979) 2 (1951, 1978)
Локомотив (Мәскәү) — 1 (1959) —
СКА (Ростов-на-Дону) — 1 (1966) —
Металлург (Мәскәү) — — 1 (1938)
Нефтчи (Баку) — — 1 (1966)
Черноморец (Одесса) — — 1 (1974)
Жальгирис (Вильнюс) — — 1 (1987)

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Чемпионы СССР по футболу за все годы (1936-1991). footbolno.ru (10 апрель 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ноябрь 2023.
  2. ↑ Андрей Синицын. Чемпионаты СССР по футболу. Рожденные в СССР! Высший дивизион. Sports.ru (19 март 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 ноябрь 2023.
  3. ↑ Российский футбол сквозь время в плакатах и документах. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 февраль 2014. Архивировано из оригинала 1 март 2014 года.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар