Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ғабдуллаһ ибн Ғүмәр

Әбү Ғабду-р-Рахман Ғабдуллаһ ибн Ғүмәр ибн әл-Хәттаб әл-Ҡорайши, Ибн Ғүмәр булараҡ билдәле (рус. Абдуллах ибн Умар; ғәр. أبو عبد الرحمن عبد الله بن عمر بن الخطاب القرشي‎; тирәһе 610 йылдың, Мәккә — 693 йылдың, Мәккә) — мосолман дин белгесе, мөхәддис һәм фаҡиһ. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәһе, хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттабтың улы.

Биографияһы

610 йылда Мәккәлә тыуған[2]. Бәләкәй йәшендә атаһы менән бергә ислам ҡабул иткән һәм Мәҙинәгә һижрәт ҡылған[3][4].

Үҫмер сағында Өхүд һәм Бәҙер һуғыштарында ҡатнашырға теләгән, әммә йәше етмәгән тип уны ҡайтарып ебәргәндәр. 15 йәшендә Ур һуғышында, Мүтә һәм Тәбуҡ яуҙарында, Мәккәне яулауҙа ҡатнашҡан. Шулай уҡ Ираҡ, Иран, Мысыр һәм Африкала алыштарҙа була[5]. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең вафатынан һуң эске сәйәси көрәштә әүҙем ҡатнашмаған[6]. Төньяҡ Африканы (648), Тәбәристанды һәм Хөрәсәнде (651) яулауҙа булыша[3].

Хәлифә Усман үлтерелгәс, Али ибн Әбү Талипты хәлифә итеп таный, үҙе хәлифәлекте етәкләүҙән баш тарта[7]. Беренсе Фетнә мәлендә бер яҡҡа ла ҡыҫылмай, нейтралитет һаҡлай. Мүәвиә хакимлыҡҡа килгәс, Константинополде ҡамауҙа ҡатнаша. Ираҡ өмәүиҙәре наместнигы Хәжәж ибн Йософҡа ҡаршы сыға[3].

Йыл һайын хаж ҡыла[8]. 693 йылда хажға барғанда уны үлемесле яралайҙар. Ҡайһы бер сығанаҡтар билдәләүенсә, үлтереүсене Хәжәж ибн Йософ ебәрә[3].

Ғаиләһе

Ата-әсәһе: Ғүмәр ибн әл-Хәттаб һәм Зәйнәб бинт Мәзүн[9].

Уның бер туған апаһы Хафса һәм ағаһы Ғабдуррахман була. Атаһының икенсе ҡатыны Умм Гөлсөм бинт Джарвалдан ағалары Зәйет һәм Ғөбәйҙулла була. Атаһының тағы бер ҡатыны Ҡурайба бинт Әби Өмәүиҙең балалары булмай[9].

634 йылда атаһы хәлифә булғас, Сафия бинт Әбү Ғөбәйдкә өйләнә; уларҙың алты балаһы була: Әбү Бәкер, Әбү Ғөбәйд, Вәҡид, Ғүмәр, Хафса һәм Сәүҙә[10].

Сәйәси эшмәкәрлеге

Ираҡ, Фарсы һәм Мысырҙа булған алыштарҙа ҡатнаша, әммә Беренсе граждандар һуғышы дауамында нейтралитет һаҡлай[11]. 656 йылда ул апаһы Хафсаға Дөйә алышында (рус.)баш. Ғәйшә бинт Әбү Бәкергә ҡушылырға ҡамасаулай[12]. Хәсән ибн Али менән Мүәвиә араһындағы тыныслыҡ килешеүенән һуң башҡа мосолмандар менән бергә уға ант итә, был Мүәвиә Беренсегә 661 йылда хәлифәлекте берләштерергә мөмкинлек бирә.

Икенсе фетнә осоронда (680 йылдар) Мәҙинәлә була. Ғабдуллаһ ибн әз-Зөбәйер һәм Ибн Ғәббәс менән берлектә Хөсәйен ибн Алиға Мәккәне терәк база итеп һайларға һәм унан Йәзид Беренсегә ҡаршы көрәшергә кәңәш итә. Хөсәйен был кәңәштән файҙаланмай һәм Куфаға юллана[13].

Ғилми эшмәкәрлеге

Пәйғәмбәрҙең сәхәбәләре араһында абруйлы хоҡуҡ белгестәренең береһе була. Алтмыш йыл самаһы ул мосолмандарға төрлө мәсьәләләр буйынса фәтүәләр еткерә[14]. Хоҡуҡ белгестәренең артабанғы быуындары хоҡуҡи ҡарарҙар сығарыуҙа уның фекерҙәренә бер нисә тапҡыр мөрәжәғәт итә[3].

Хәҙистәрҙе Аллаһ илсеһенән, шулай уҡ атаһы Ғүмәрҙән, Әбү Бәкерҙән, Усмандан, Алиҙан (Ғәли), Биләлдән һәм Ғәйшәнән тапшыра[15]. Ул пәйғәмбәрҙең һүҙҙәрен ҡабатлауға бик һаҡ ҡарай һәм уларҙың мәғәнәһен тулыһынса төшөнгәндә генә был эшкә тотона[11]. Сәхәбәләр араһында ул иң күп хәҙис тапшырыусыларҙың береһе булараҡ билдәле[4].

Уның иң билдәле шәкерттәре һәм хәҙистәрҙе иң күп тапшырыусылар араһында Мәҙинәнең ете фаҡиһы иҫәбенә индерелгән улы Сәлим һәм иреккә ебәрелгән Нафиғ бар. Шулай уҡ унда әл-Хәсән әл-Басри, Сәйет ибн Джөбәйер һәм башҡа күренекле ғалимдар уҡый[15].

Шәхесе

Замандаштары, мәҫәлән, иреккә ебәрелгән Нафиғ шаһитлыҡ итеүенсә, уға йомартлыҡ хас була[14]. Ярлыларға ярҙам итә[16].

Бер нисә тапҡыр юғары вазифаларҙан баш тарта. Хәлиф Усман уға ҡаҙый вазифаһын биләргә тәҡдим иткәс, быны кире ҡаға; һуңынан ул шулай уҡ хәлифәлекте етәкләү тәҡдименә риза булмай[17]. Буш ваҡытын ул белем таратыуға, ғибәҙәт ҡылыуға һәм сауҙаға бағышлай[17].

Вафаты

693 йылда 83 йәшендә Мәккәлә вафат була[11][14].

Мираҫы

Хәҙистәр һаны буйынса пәйғәмбәрҙең сәхәбәләре араһында икенсе урынды биләй[18]. Төрлө сығанаҡтар буйынса, уның һүҙҙәренән 1630-ҙан[4] 2630 хәҙискә тиклем тапшырыла[11] — айырма төрлө иҫәпләү алымдарына бәйле. Шуларҙан ике төп ышаныслы хәҙистәр йыйынтығында — әл-Бохариҙың "Сәхих"ендә һәм Мөслимдең "Сәхих"ендә — 170 хәҙис теркәлгән[4].

Тикшеренеүселәр билдәләүенсә, ул сәйәси көрәштә ҡатнашыуҙан баш тарта, бөтә сыуалыштар дауамында нейтралитет һаҡлай һәм ғибәҙәт ҡылыу, белем таратыу менән шөғөлләнә[11].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Али-заде А. Абдуллах ибн Омар (урыҫ) // Исламский энциклопедический словарь — М.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
  2. ↑ Ибн ‘Умар. Энциклопедия Корана. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Али-заде, 2007
  4. ↑ 1 2 3 4 'Абдуллах Ибн 'Умар ибн Аль-Хаттаб. islamdag.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 август 2026.
  5. ↑ ‘Абдуллах ибн ‘Умар. Праведник сын праведника. alhakk.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  6. ↑ А. Али-заде Абдуллах ибн Омар. — М.: Ансар. Исламский_энциклопедический_словарь, 2007. — С. 8.
  7. ↑ Ibn Qutayba al-Dīnawarī, al-Imāma wa al-Sīyāsa, vol. 1, p. 73.
  8. ↑ ‘Абдуллах Ибн ‘Умар ибн Аль-Хаттаб. islamdag.ru (20 май 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  9. ↑ 1 2 Muhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). The Companions of Badr. London: Ta-Ha Publishers.
  10. ↑ Muhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina. London: Ta-Ha Publishers.
  11. ↑ 1 2 3 4 5 Siddiqi, M. Z. (1961, 2006). Hadith Literature: Its Origin, Development, Special Features and Criticism. Kuala Lumpar: Islamic Book Trust.
  12. ↑ The History of al-Ṭabarī, Volume XVI: The Community Divided: The Caliphate of ʿAlī I, A.D. 656–657/A.H. 35–36 / Brockett, Adrian. — Albany, New York: State University of New York Press, 1997. — P. 41—42. — ISBN 978-0-7914-2391-2.
  13. ↑ Balyuzi, H. M. (1976). Muhammad and the course of Islam, p. 193. Oxford: George Ronald.
  14. ↑ 1 2 3 'Абдуллах ибн 'Умар, да будет доволен им Аллах. daura.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  15. ↑ 1 2 'Абдуллах ибн 'Умар. Праведник сын праведника. alhakk.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  16. ↑ Абдулла бин Умар. islamdag.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  17. ↑ 1 2 Абдуллах ибн Умар: «Открытый взгляд и доброе слово — признак хорошего нрава». islam-today.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.
  18. ↑ Какие сахабы передали большее количество хадисов. islam.global (16 декабрь 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.

Әҙәбиәт

  • Али-заде, А. А. Абдуллах ибн Омар // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8  (рус.).
  • ʿAbd Allāh b. ʿUmar b. al-K̲h̲aṭṭāb / Veccia Vaglieri, L. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005. (түләүле)

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар