Һ

Һ, һ (Юникодта «shha» тип атала, башҡортса «шха» дип транслитерациялана) — киңәйтелгән кириллица хәрефе. ŋ тартынҡы өнөн аңлата (кильдин саам телендә —ʰ, ҡалмыҡса — ɣ). H h латин хәрефенең бәләкәй формаһынан килеп сыҡҡан.

Ҡулланыу

Хәреф түбәндәге алфавиттарҙа ҡулланыла:

  • Әзербайжан кириллица алфавитында (28-се хәреф, әйтелеше буйынса бер һуҙынҡы өндән торған «ё» хәрефенә оҡшаған[1])
  • Башҡорт алфавитында (31-се хәреф, ғәҙәти (рус) кириллицанан айырмалы, өҫтәмә туғыҙ хәрефтең береһе[2][3])
  • Бүрәт алфавитында (23-сө хәреф, [h] фарингаль тартынҡы өнөн аңлата[4])
  • Долган алфавитында (13-сө хәреф[5])
  • Ҡаҙаҡ алфавитында ғәрәп теленән ингән һүҙҙәр өсөн (31-се хәреф, алфавит латиницаға күскәс, хәреф латинса Hh[6] хәрефенә алмаштырыла)
  • Ҡалмыҡ алфавитында (6-сы хәреф, рус алфавитынан айырылып торған алты хәрефтең береһе[7])
  • Кильдин саам алфавитында (10-сы хәреф[8])
  • Татар алфавитында (29-сы хәреф, рус алфавитынан айырмалы, өҫтәмә алты хәрефтең береһе[9])
  • Тофа алфавитында (16-сы хәреф, рус алфавитына өҫәлгән туғыҙ хәрефтең береһе[10])
  • Яҡут алфавитында (25-се хәреф, был хәреф билдәләгән өн инглизсә тынды сығарғандағы «еңелсә» х булараҡ билдәле, мәҫәлән, high һүҙендә[11][12])

Башҡорт алфавитында

Башҡорт алфавитының утыҙ беренсе хәрефе. Тартынҡы хәрефтәргә инә: б, в, г, ғ, д, ҙ, ж, з, к, ҡ, л, м, н, ң, п, р, с, ҫ, т, ф, х, һ, ц, ч, ш, щ, ъ, ь.

Иҫкәрмәләр

  1. Алфавит азербайджанского языка. azyaz.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  2. Алфавит современного башкирского языка. basic.bashlang.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  3. Башкирский алфавит: от истоков к современности. irorb.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  4. Бурятский язык — все самое интересное. postnauka.org. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  5. Речь на долганском языке. atlaskmns.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  6. О переводе алфавита казахского языка с кириллицы на латинскую графику. Управление делами Президента РК (27 октябрь 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  7. Калмыцкие буквы. gorod-elista.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  8. Алфавит саамского языка (кильдинский диалект). belti.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  9. В помощь педагогам. edu.tatar.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  10. Тофаларский язык. minlang.iling-ran.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  11. Особенности фонетики якутского языка для синтеза речи. habr.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.
  12. "Звук и буква Һ". Презентация к уроку родного ( якутского) языка в 1 классе. infourok.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 ғинуар 2026.

Тема буйынса өҫтәмә