Ихсанов Әхтәм Сөләймән улы
Әхтәм Ихсан (ысын исеме — Әхтәм Сөләймән улы Ихсанов; рус. Ахтям Ихсан, Ахтям Сулейманович Ихсан; 1908 йылдың 16 декабре, Ибрай, Ырымбур өйәҙе, Ырымбур губернаһы, Рәсәй империяһы — 1992 йылдың 22 сентябре, Өфө) — башҡорт шағиры, тәржемәсе, журналист һәм мөхәррир[1]. 1935 йылдан Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы ағзаһы[2]. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында хеҙмәт итә һәм «Ҡыҙыл атлылар» дивизия гәзите мөхәрриренең урынбаҫары була[3].
Биографияһы
1908 йылдың 16 декабрендә Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы) Ибрай ауылында тыуған[1]. 1930 йылда Башҡорт педагогия техникумын тамамлаған[4]. 1933—1935 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтында (хәҙерге Башҡорт дәүләт университеты) уҡыуын дауам итә[2].
Һөнәри эшмәкәрлеген журналистика өлкәһендә башлай. 1929 йылдан «Башҡортостан йәштәре» баҫмаһы хеҙмәткәре булаған, ә 1930 йылда «Коммуна» гәзитенә күсә[2]. 1930 йылдар башында радиотапшырыуҙар комитетында эшләй, шулай уҡ күп тиражлы «Удар төҙөлөш» гәзите мөхәррире вазифаһын биләй[3]. 1937 йылда «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзите редакцияһына бүлек мөдире итеп тәғәйенләнә[2].
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында хәрәкәт итеүсе армия сафына инә. Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, унда «Ҡыҙыл атлылар» дивизия гәзите мөхәррире урынбаҫары була[3]. Һуғыш тамамланғас, Башҡорт АССР-ының радиотапшырыуҙар һәм телевидение буйынса дәүләт комитетында эшен дауам итә, шулай уҡ «Башҡортостан ауыл хужалығы» журналы редакцияһында эшләй[2].
1992 йылдың 22 сентябрендә 83 йәшендә вафат була. Өфө ҡалаһында ерләнгән[1].
Ижади эшмәкәрлеге
1930 йылда «Элеватор» тигән тәүге шиғырҙар йыйынтығы нәшер ителә. Һуңыраҡ яҙыусының башҡа китаптары баҫылып сыған: «Хәйерле иртә» (1956), «Минең шатлығым» (1968), «Күккә, бейеккә» (1962; урыҫса тәржемәһе — «В высоту», 1970), шулай уҡ Бөйөк Ватан һуғышы ваҡиғалары мотивтары буйынса яҙылған «Саҡма тояҡ аттарҙа» (1966) документаль повесы[3]. Бынан тыш, авторҙың ижади мираҫының мөһим өлөшөн «Утыҙ ыласын» китабы тәшкил итә[3]. 1987 йылда яугир атаевсылар тураһындағы «Братство, закрепленное кровью» повесть-хроникаһы Ашхабад ҡалаһында төркмән телендә баҫылып сыға[5].
Тәржемә өлкәһенә лә ҙур өлөш индерә. Ул Джамбулдың шиғырҙарын, Александр Серафимовичтың «Тимер ташҡын» романын, Сергей Михалковтың «Ҡыҙыл галстук» әҫәрен башҡорт теленә тәржемә итә[3].
Китаптары
- Ҡайын янында: шиғырҙар. Өфө, 1968.
- Саҡма тояҡ аттарза/ Әхтәм Ихсан. — Өфө, 1966. — 240 бит.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1989)[5].
Хәтер
Тыуған ауылында бер урам Әхтәм Ихсан исемен йөрөтә[5].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 Г. Н. Гареева. Ихсан Ахтям Сулейманович // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
- ↑ 1 2 3 4 5 Национальная электронная библиотека Республики Башкортостан. Ихсан Ахтям (1908-1992). ebook.bashnl.ru (7 август 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Кугарчинская централизованная библиотечная система. Известные писатели, поэты, журналисты. kuglib.ru (28 октябрь 2011). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
- ↑ Национальная библиотека Республики Башкортостан. Ихсанов Ахтям Сулейманович (1908-1992). Литературная карта Республики Башкортостан (7 август 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
- ↑ 1 2 3 Ихсанов (Исханов) Ахтям Сулейманович. 112bkd.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
Әҙәбиәт
- Г. Н. Гареева. Ихсан Ахтям Сулейманович // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
- Писатели земли башкирской: Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
