Буранғолов Мәжит Фазлый улы
Мәжит (Мәзит) Фазлый улы Буранғолов (рус. Бурангулов Мажит Фазлыевич; 1904 йылдың, Һамар губернаһы — 1943 йылдың 7 марты, Смоленск өлкәһе) — башҡорт халыҡ йырсыһы, ҡурайсы һәм фольклорсы.
Биографияһы
1904 йылда Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙенең Ильяс ауылында (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Красногвардейский районы Үрге Ильяс ауылы) тыуған.
1927 йылда Ырымбур башҡорт педагогия техникумын тамамлай. 1927—1930 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Маҡар районы ауыл мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй. 1930—1934 йылдарҙа Өфө ҡалаһында «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзите редакцияһында хеҙмәткәр була.
1934—1938 йылдарҙа Ленинград ҡалаһында мөхәррир-тәржемәселәр курсында уҡый. 1938 йылдан алып яңынан «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзите редакцияһында эшләй.
Башҡорт халыҡ йырҙарын тәрән белеүсе һәм оҫта башҡарыусы була. Уның бай репертуарынан музыка белгесе Л. Н. Лебединский тарафынан башҡорт музыкаль-поэтик классикаһының гәүһәр өлгөләре («Ашҡаҙар», «Бейеш», «Зөлхизә», «Ҡолой кантон», «Сыңрау торна», «Ялан Йәркәй» һ. б.), шулай уҡ бер нисә һирәк осрай торған «зимагор» йырҙары яҙып алына һәм улар «Башҡорт халыҡ йырҙары һәм көйҙәре» йыйынтығына инә[1].
Махсус музыкаль белеме булмаһа ла, үҙ аллы ҡурай, скрипка, мандолина һәм фортепианола уйнарға өйрәнә[1]. 1948 йылда Мәскәүҙә баҫылып сыҡҡан тәүге ҙур «Урыҫса-башҡортса һүҙлекте» төҙөүҙә һәм мөхәррирләүҙә әүҙем ҡатнаша.
1941 йылдың 22 ноябрендә «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзите журналисы һәм тәржемәсеһе нигеҙһеҙ ҡулға алына. Хотланмай; 1942 йылдың 27 мартында аҡлана.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 17-се гвардия уҡсылар дивизияһы сафында гвардия сержанты дәрәжәһендә хеҙмәт итә.
1943 йылдың 7 мартында яу яланында алған ҡаты яраларынан Смоленск өлкәһе Белый районы Выдро (Выдра) ауылы янындағы ялан госпиталендә вафат була[2]. Тәүге ерләнгән урыны — Выдра ауылынан 1 км төньяҡ-көнбайыштараҡ урмандағы туғандар ҡәберлеге[3]. Һуңыраҡ ҡалдыҡтары Демяхи ауылындағы хәрби мемориаль зыяратҡа күсерелеп ерләнә.
Һайланма йыр репертуары
| Йырҙың исеме | Жанры | Башҡарыу һәм яҙып алыу үҙенсәлекләре |
|---|---|---|
| «Ашҡаҙар» | Оҙон көй | Башҡорт халыҡ лирикаһының классик өлгөһө, М. Ф. Буранғоловтан яҙып алынған. |
| «Бейеш» | Батыр көйө | Халыҡ батыры Бейеш тураһындағы тарихи йыр. |
| «Зөлхизә» | Лирик йыр | «Башҡорт халыҡ йырҙары һәм көйҙәре» йыйынтығына ингән. |
| «Ҡолой кантон» | Тарихи йыр | Башҡортостандағы кантон идараһы ваҡиғаларына бағышланған көй. |
| «Сыңрау торна» | Инструменталь һәм вокал көй | Башҡорт фольклорының боронғо шедевр өлгөһө. |
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 Шәкуров Р. З. Буранғолов Мәжит Фазлый улы (башҡ.). Башҡорт энциклопедияһы. «Башҡорт энциклопедияһы» ДАУ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 июль 2026.
- ↑ Бурангулов Мазит Фазлыевич, 07.03.1943, умер от ран :: Донесение о потерях. Память народа. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 июль 2026.
- ↑ Бурангулов Мазит Фазлиевич, 07.03.1943, умер от ран :: Донесение о потерях. Память народа. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 июль 2026.
Әҙәбиәт
- Лебединский Л. Н. Мажит Бурангулов (1904—1943). — М.: Советский композитор, 1963. — 58 с. — (Народные певцы и музыканты).
- Шәкуров Р. З. Собиратель и исследователь // Ватандаш. — 2004. — № 11. (архив күсермәһе)
Һылтанмалар
- Шәкуров Р. З. Буранғолов Мәжит Фазлый улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.