Бәләбәй тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейы

Музейҙың тарихы 1957 йылда, Бәләбәй педагогтары һәм тыуған яҡты өйрәнеүселәренең инициативалы төркөмө йәмәғәт башланғысында «Мәктәп һәм революция» тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейын асҡас, башлана.

1979 йылдың 23 мартында элек ойошторолған музей базаһында хәҙерге заман учреждениеһы — Бәләбәй районының тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейы булдырыла. Беренсе директоры БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре һәм Бәләбәй ҡалаһының почетлы гражданы А. Б. Насиров була. Музей Бәләбәй районы хакимиәте ярҙамында төҙөлә, маҡсаты үҫеп килгән быуынды патриотик тәрбиәләү һәм халыҡтың мәҙәни белемен арттырыу була^[1].

Музей экспозицияһы Бәләбәйҙең һәм уның эргә-тирәһенең тарихы, мәҙәниәте һәм көнкүрешенә бәйле темаларҙың киң даирәһен солғап ала. Килеүселәр матди һәм рухи мәҙәниәт ҡомартҡылары менән таныша, XX быуат башынан алып беҙҙең көндәргә тиклем ҡала тормошондағы үҙгәрештәрҙе күҙәтә, шулай уҡ төбәктең хәрби тарихына арналған бүлекте өйрәнә ала.

Экспозицияла Сталинград алышы диорамаһы кеүек уникаль артефакттар, шулай уҡ күренекле хәрби эшмәкәрҙәрҙең — Советтар Союзы маршалы, Генераль штаб начальнигы һәм СССР-ҙың Оборона халыҡ комиссары урынбаҫары Борис Михайлович Шапошниковтың һәм Бәләбәйҙә тыуған Рәсәй Геройы, генерал-полковник Анатолий Алексеевич Романовтың шәхси әйберҙәре ҡуйылған^[1].

Музей фондында уның эшләү осоронда йыйылған 39 000-гә яҡын экспонат иҫәпләнә. Музей коллекцияһы күп төрлө һәм шундай экспонаттарҙы үҙ эсенә ала:

• хәреф йыйыу машинаһы;
• ҡул тирмәне;
• немец генералының сумаҙаны;
• «Напрестольное Евангелие» китабы;
• хәрби эшмәкәрҙәрҙең шәхси әйберҙәре, улар араһында — Советтар Союзы маршалы Борис Шапошниковҡа һәм генерал-полковник Анатолий Романовҡа арналған экспозициялар;
• Сталинград алышы ваҡиғаларын һүрәтләгән диорама^[1].

Музей тарихи хәтерҙе һаҡлаусы ғына түгел, ә мәҙәни-ағартыу һәм патриотик тәрбиә үҙәге лә булып тора. Бында күргәҙмәләр, лекциялар, шулай уҡ патриотизм, интернационализм, хеҙмәт һәм әхлаҡи ҡиммәттәрҙе тәрбиәләүгә йүнәлтелгән төрлө саралар үткәрелә. Музей төбәктең мәҙәни тормошонда әүҙем ҡатнаша, быны килеүселәрҙең күп булыуы раҫлай — эшләү йылдарында бында 700 000-дән ашыу кеше булып киткән.

1979 йылда асылған музейҙың беренсе директоры БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре һәм Бәләбәйҙең почетлы гражданы А. Б. Насиров була. 2025 йылға ҡарата музейҙы Ольга Николаевна Ивлева етәкләй^[1].