Германияла совет ғәскәрҙәре төркөмө

Германияла совет оккупация ғәскәрҙәре төркөмө (ГСОВГ) СССР һәм Германияның Гитлерға ҡаршы коалицияның Бөйөк Ватан һуғышында еңеүенән һуң, Юғары баш командующий ставкаһының 1945 йылдың 29 майында ҡабул ителгән Германияның капитуляцияһы 11095-се директиваһы нигеҙендә ойошторола^[1]. Төркөм составына 1-се Белоруссия, 2-се Белоруссия һәм 1-се Украина фронттары ғәскәрҙәре инә. Ғәскәрҙәр төркөмө менән бер үк ваҡытта, СССР-ҙың азат ителгән территорияларында Австрияла, Венгрияла, Чехословакияла Үҙәк ғәскәрҙәр төркөмө һәм Польшала Төньяҡ ғәскәрҙәр төркөмө ойошторола.

1945 йылдың 10 июнендә Совет оккупация ғәскәрҙәре төркөмө Германия биләмәһендә үҙ функцияларын тормошҡа ашыра башлай. Советтар Союзы маршалы Георгий Константинович Жуков СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы Германияла ойошторған Совет хәрби хакимиәтенең беренсе Баш командующийы һәм бер үк ваҡытта Баш начальствующийы була.

Германияла совет оккупацияһы зонаһы 18 миллион 559 мең кеше йәшәгән 107 мең 500 квадрат километр тәшкил иткән.

Тәүҙә Ғәскәрҙәр төркөмө штабы Потсдамда урынлаша, ә 1946 йылда Төркөм унда торған артабанғы бөтә осоронда Берлин ҡала янына — Вюнсдорфҡа күсерелә. Төркөм ғәскәрҙәрен (бер нисә йөҙ соединение һәм частар) урынлаштырыу мәсьәләләре башлыса вермахттың элекке урындарын файҙаланыу иҫәбенә хәл ителә.

Ойошторғандан һуң шунда уҡ ғәскәрҙәрҙе урынлаштырыу, хәрби дисциплинаны нығытыу һәм хәрби әҙерлекте күтәреү мәсьәләләре хәл ителә. Һуғыштан һуңғы тәүге йылдарҙа Төркөм совет оккупация зонаһы сиктәрен һаҡлауға йәлеп ителә һәм Совет хәрби хакимиәте (СВАГ) Германияла үткәргән фашист режимы һәм милитаризация эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн кәрәкле шарттар тәьмин итеүгә йүнәлтелгән сараларҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша.

Һуғыштан һуңғы мобилизация һөҙөмтәһендә төркөм һаны 1949 йылға 2 миллион 900 мең кеше, 1980-се йылдарҙа — 500 меңдән ашыу тәшкил итә ^[2][3]. Ваҡыт үтеү менән ГДР территорияһында урынлашҡан, совет хәрби стратегтары уй-ниәттәре буйынса,НАТО ғәскәрҙәренә хәнйәр танк «удар» һөжүме яһарға һәм Көнбайыш Европаны Ла-Маншҡа тиклем «тишерлек» мөмкинлеге булған һөжүм итеү группировкаһы дәүләт эсендәге дәүләткә әүерелә. Төркөмдөң һәр гарнизонда — үҙ заводтары, инфраструктура объекттары, ярҙамсы хужалыҡтары, офицер балалары өсөн мәктәптәре, пионер лагерҙары, шифаханалары, сауҙа селтәре, офицер йорттары, телеүҙәктәре, көнкүреш хеҙмәте комбинаттары, һәр хәрби часта — клубтары, йыр һәм бейеү хәрби ансамблдәре, 1960-сы йылдарға тиклем — үҙенең Драма театры була.

Төркөмдөң баш командующийы бер үк ваҡытта 1949 йылдың 7 октябрендә ойошторолған Германия Демократик Республикаһы территорияһында контроль функцияларын башҡарыусы Германиялағы Совет хәрби хакимиәтенең баш начальствующийы (1945—1949) була, ул Совет оккупация зонаһында бөтә тулы власҡа һәм Германиялағы Совет контроль комиссияһы Рәйесе лә була.

1954 йылда күҙәтеү функциялары бөтөрөлгәндән һуң Германияла совет оккупация ғәскәрҙәре төркөмө 24 марттан Германияла Совет ғәскәрҙәре төркөмө (ГСВГ) тип атала башлай. 1955 йылда СССР менән ГДР араһындағы мөнәсәбәттәр тураһындағы килешеү, 1957 йылдан совет ғәскәрҙәренең төбәктә ваҡытлыса тороуы тураһында килешеү уның Көнсығыш Германия территорияһында булыуының хоҡуҡи нигеҙе булып тора^[5]. Дәүләт сиген һаҡлау 1957 йылда ГДР-ҙың сик буйы ғәскәрҙәренә тапшырылған, ә Төркөм НАТО илдәре хәрби хеҙмәткәрҙәренең Көнбайыш Берлинға барыуын контролдә тотоу хоҡуғына эйә булған.

Төркөмдөң төп бурысы СССР-ҙың көнбайыш сиктәрен тышҡы хәүефтәрҙән һаҡлауҙы тәьмин итеүгә һәм дошманды юҡ итеүгә ҡайтып ҡала. Ғәскәрҙәр төркөмө иң камил һәм заманса хәрби техника һәм ҡорал, шул иҫәптән ядро ҡоралы менән йыһазландырылған. 1979 йылда Германияла совет ғәскәрҙәре төркөмөнә (ГСВГ) десант-һөжүм подразделениелары индерелә. 1980-се йылдар уртаһына ГСВГ-ла, шуларҙың 5700-ө 11 танк һәм 8 мотоуҡсылар дивизияһы ҡоралланыуында торған, 7700 танкыһы булған, шулай уҡ 2000 машина айырым (уҡыу) танк полктарында, резервта һәм ремонт предприятиеларында булған. 1980-се йылдар уртаһына меңдән ашыу Т-62 танкыһы иҫәптә торған.

1984 йылдан 1988 йылға тиклем төркөмдә юғары (900 саҡрымға тиклем) алыҫлыҡҡа осоу мөмкинлеге булған «Темп-С» оператив-тактик ракетаһы һәм 400 саҡрымға тиклем осоу алыҫлығы «Ока» оператив-тактик ракета комплексы була. Уларҙың барыһы ла 1988 йылға СССР етәкселеге йәки Горбачёв Михаил Сергеевич иғлан иткән СССР Хәрби Көстәрен ҡыҫҡартыу буйынса бер яҡлы план сиктәрендә Төркөмдән сығарылған.

Ғәскәрҙәр төркөмө беренсе стратегик эшелонға (Ҡаплау ғәскәрҙәренә) ҡараған. Төркөмдөң хәрби соединениелары, НАТО һуғыш башланған осраҡта, Варшава килешеүендә ҡатнашыусы илдәрҙең бөтә Хәрби көстәрен һәм ҡораллы көстәрен мобилизациялағанға тиклем, Сик һыҙығында торорға тейеш була.

1984 йылдан алып 1992 йылға тиклем Ғәскәрҙәр төркөмө Көнбайыш йүнәлеш ғәскәрҙәренең баш командованиеһына (штабы — Легница, Польша Халыҡ Республикаһы) буйһонған. 1991 йылға Ғәскәрҙәр төркөмө мөлкәте 30 миллиард Көнбайыш герман маркаһы менән баһалана. Ғәскәрҙәр төркөмө 777 хәрби ҡаласыҡта 36290 бина һәм ҡоролма тотҡан. 21000-дән ашыу объект Советтар Союзы аҡсаһына төҙөлгән^[6].

1990 йылдың 19 ноябренә 4,1 мең танк (3 мең яңы Т-80Б машинаһы), 8 мең самаһы хәрби бронялы машиналар (БМП-2, БМП-1, БРМ-1К һәм БТР-60), 3,6 мең самаһы артиллерия системаһы (шул иҫәптән САУ, шул иҫәптән 2С1 «Гвоздика», 2СЗ «Акация» һәм 2С5 «Гиацинт», миномёттар (2С12 «Сани») һәм РСЗО (шул иҫәптән һәәр дивизияла 18-шәр РСЗО БМ-21 «Град»), 390 хәрби һәм 315 транспорт вертолёттары (шул иҫәптән Ми-24, Ми-8, Ми-6), Точка" тактик ракета комплекстары) менән ҡоралландырыла.

1991 йылдың 1 ғинуарына Төркөм составында 337,8 мең хәрби хеҙмәткәр була (ғаилә ағзаларын һәм хеҙмәткәрҙәрен иҫәпкә алғанда — 546 200 кеше) ^[7]. Офицерҙар, прапорщиктар, ваҡытынан артыҡ хеҙмәт итеүселәр (сверхсрочнослужащие) һәм ялланып эшләүселәр икеләтә аҡсалата тәьминәт алған. ГДР маркаһы (хеҙмәт итеү урыны буйынса түләнгән) менән һәм совет һумы мнән (СССР-ҙағы һаҡлыҡ иҫәбенә күсерелә) түләнгән. Саҡырыу буйынса хеҙмәт иткән сержанттар һәм һалдаттар ГДР маркаһында аҡсалата тәьминәт алған.

Төркөмдө матди-техник һәм аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү башлыса СССР территорияһынан тимер юл, һауа һәм һыу транспорты менән тормошҡа ашырылған. Саҡырылған хәрби хеҙмәткәрҙәр, запасҡа сыҡҡандар кеүек үк, «Аэрофлот» самолёттарында осҡан. СССР биләмәһенә отпускыға хәрби хеҙмәткәрҙәр һәм уларҙың ғаилә ағзалары «Эрфурт — Брест» һәм «Вюнсдорф — Мәскәү» поездарында ҡайтҡан.

Төркөм соединениелары һәм частары араһында 139-ы гвардия тип аталған, 127-һе почётлы исем йөрөткән, 214-е ордендар менән бүләкләнгән.

Германияла совет ғәскәрҙәре төркөмө билдәле кадрҙар әҙерләү урыны булды: СССР-ҙың, БДБ илдәренең буласаҡ оборона министрҙары, Генштаб начальниктары, баш командующийҙар, маршалдарҙың, генералдарҙың күбеһе, СССР-ҙың, Рәсәйҙең һәм БДБ илдәренең юғары офицерҙар составы Германияла белем һәм тәрбиә биреү мәктәбен үтте. Германияла совет ғәскәрҙәре төркөмөндә даими һуғышҡа әҙерлек булды һәм тәүлек әйләнәһенә тикшерелде.

Төркөм ойошторолғандан алып НАТО көстәре менән йәнәшә урынлашҡан совет ғәскәрҙәренең иң ҙур ҡораллы ғәскәри берләшмәһе булды. Ғәскәрҙәр төркөмөндә, уның һәр гарнизонында, СССР-ҙың эске хәрби округтары менән сағыштырғанда, үҙенә генә хас йәшәү рәүеше, үҙ йолалары, үҙ мөхите, юғарыраҡ мәҙәнилек һәм именлек кимәле барлыҡҡа килә.

Төркөм булдырылғандан алып унда Советтар Союзының бөтәһе 8,5 миллион гражданы хеҙмәт итә. Төркөмдә төрлө йылдарҙа 1171 Советтар Союзы Геройы хеҙмәт иткән, 26 кеше был исемгә ике тапҡыр, ә ике-өс тапҡыр (Георгий Жуков һәм Иван Кожедуб) лайыҡ булған.

Германияла совет ғәскәрҙәре төркөмө ГАСВГ (ГСВГ) бер нисә тапҡыр Гитлерға ҡаршы коалиция буйынса элекке союздаштары менән туранан-тура ҡаршы тороу хәлендә була. Айырыуса был хәл 1948-1949, 1953 һәм 1961 йылдарҙа Берлин көрсөктәре осоронда күҙәтелә. Төркөм үҙенең хәрби ҡеүәте менән СССР-ҙың хәрби өлкәлә тиң хоҡуҡлылығын (паритет) таныуға, йомшартыу сәйәсәтенә булышлыҡ итә һәм тыйып тороу (сдерживание) факторы булараҡ сығыш яһай.

1968 йылда төркөм частары «Дунай» операцияһында (Чехословакия биләмәһенә ғәскәр индереү) ҡатнаша. 1968 йылдың 1 авгусында, 1-се гвардия танк һәм 20-се гвардия дөйөм ғәскәрҙәре, 16-сы һауа армияһы, ГВСГ ғәскәрҙәренең ете дивизияһы көсө менән Чехословакияға индерелә. Операцияла, 2 мең танкы һәм 2 мең бронетранспортёры менән, 9-сы гвардия танк дивизияһы, 11-се гвардия танк дивизияһы, 6-сы гвардия мотоуҡсылар дивизияһы, 14-се гвардия мотоуҡсылар дивизияһы, 20-се гвардия мотоуҡсылар дивизияһы, 27-се гвардия мотоуҡсылар дивизияһы һәм 35-се мотоуҡсылар дивизияһы ҡатнашты. «Дунай» операцияһы тамамланғас, ГСВГ соединениелары ГДР биләмәһендәге урындарына ҡайтты^[8]. Төркөмдөң хәрби һәм хәрби булмаған юғалтыуҙары 34 кеше тәшкил итә^[9].

Беҙҙең ғәскәрҙәрҙең Германияла ҡырҡ туғыҙ йыл йәшәү дәүерендә беҙ бер кемде лә ҡурҡытманыҡ, әммә бер кемдән дә ҡурҡманыҡ. Совет һәм Рәсәй ҡораллы көстәренең иң ҡеүәтле төркөмө булараҡ, Көнбайыш төркөм Европала тыныслыҡты һәм тотороҡлоҡто тәьмин итеү буйынса тарихи миссияһын намыҫлы башҡарҙы. Германияла, Чехословакияла, Венгрияла һәм Польшала совет ғәскәрҙәре булмаһа, һуғыштан һуңғы донъя ҡоролошоноң нисек булырын билдәләп тә булмай. — Төркөмдөң 16-сы Баш командующийы, генерал-полковник Бурлаков Матвей Прокопьевич[10]

1989 йылда, М.С. Горбачёв иғлан иткән СССР Хәрби көстәрен бер яҡлы ҡыҫҡартыу планы сиктәрендә, 20-се гвардия дөйөм ғәскәри армияһы составынан 25-се һәм 32-се гвардия танк дивизиялары, ике айырым танк полкы, һигеҙ айырым батальон, шул иҫәптән дүрт десант-штурм батальоны, сығарыла һәм таратыла. 1989 йылдың 1 июлендә ГСВГ Көнбайыш ғәскәрҙәр төркөмө тип үҙгәртелә.

1989 йылдың 8 ноябрендә Берлин диуары ҡапыл ҡолағандан һуң ике Германия - ГДР һәм ГФР-ның берләшеү процесы йылдам үҫешә башлай, ә 1990 йылда Германия берләшкәндән һуң, 1990 йылдың 12 сентябрендә ГФР, ГДР, СССР, АҠШ, Франция һәм Бөйөк Британияның сит ил эштәре министрҙары «Германия буйынса мәсьәләләрҙе тулыһынса көйләү тураһында килешеү»гә ҡул ҡуйылғандан һуң, совет ғәскәрҙәренең 1994 йылға тиклем берләшкән Германия территорияһында булыуы «ваҡытлыса» тип, һәм Төркөмдө планлы рәүештә сығарыу 1994 йылда тулыһынса тамамланырға тейеш тип билдәләнә башланы. СССР-ҙың элекке оборона министры Дмитрий Язов Көнсығыш Европанан ғәскәрҙәрҙе сығарыуҙы Михаил Горбачёв һәм Эдуард Шеварднадзеның хыянаты тип баһаланы^[11].

1990 йылға Германиянан СССР-ға 3-сө дөйөм ғәскәри армияһы составынан 7-се һәм 12-се гвардия танк дивизияларын сығарыу планлаштырылған була.

Ядро боеприпастарының бөтә запасы Германия биләмәһенән СССР территорияһына 1991 йылдың 24 июненә тиклем сығарыла. СССР тарҡалғандан һуң Рәсәй Президенты Ельцин Борис Николаевичтың 1992 йылдың 4 мартындағы Указы менән, ғәскәрҙәрҙе артабан сығарыу буйынса үҙ өҫтөнә йөкләмәләр алған Рәсәй Федерацияһы юрисдикцияһына күсә. 1992 йылда Төркөмдө финанслау ҡапыл 19,8 миллион маркаға тиклем кәметелә (1991 йылда 820 миллион марка тәшкил итә)^[12].

Көнбайыш ғәскәрҙәр төркөмөн юҡ итеү буйынса сараның хәрби практикала бығаса булмаған иң юғары нөктәһе, йәғни СССР тарҡалғандан һуңғы, 1992 һәм 1993, йылдарға, тура килә. Рәсәй президенты Борис Ельцин менән Германия канцлеры Гельмут Коль килешеүе буйынса ғәскәрҙәрҙе сығарыу ваҡыты дүрт айға ҡыҫҡартылды^[13]. Хәрби комендатураларҙы таратыу 2002 йылда ғына тамамлана. Мәҫәлән, Магдебург ҡалаһының бөтөрөлгән 86-сы хәрби комендатураһы 2002 йылдың июлендә генә ПВО-ның 4-се армияһы (Екатеринбург ҡалаһы) ҡарамағына күсте. 3 йыл да 8 айҙа Германиянан Рәсәйгә, БДБ-ның башҡа илдәренә, 6 армия (1-се һәм 2-се гвардия танк армиялары; 8-се гвардия, 3-сө һәм 20-се дөйөм ғәскәри армиялар, 16-сы һауа армияһы) күсерелде. Улар иҫәбендә: 22 дивизия (8 мотоуҡсылар, 8 танк, 1 артиллерия, 5 авиация), 49 бригада, 42 айырым полк, шулай уҡ 123 629 берәмек ҡорал һәм хәрби техника: 4288 танк, 8208 хәрби бронялы машиналар, 3664 орудие һәм миномёт, 105 144 берәмек автомобиль һәм башҡа техника, 1374 самолёт һәм вертолёт.

2 754 530 тонна матди средстволар, шул иҫәптән 677 000 тонна боеприпастар сығарылды.

Германиянан тарихи Ватанға, йәғни Советтарҙан һуңғы киңлек биләмәһенә 546 200 кеше: 338 800 хәрби хеҙмәткәр, 207 400 эшсе һәм хеҙмәткәр, ЗГВ составында хеҙмәт иткән һәм эшләгән ғаилә ағзалары әйләнеп ҡайтты.

Сит ил матбуғаты хәбәр итеүенсә, ғәскәрҙәрҙе сығарыу барышында эшкә яраҡлы тороштағы ҡоралдарҙың һәм хәрби техниканың күп өлөшө «юғала» һәм тиҙҙән өсөнсө донъя илдәрендә (көнбайыш киң мәғлүмәт саралары раҫлауынса, яңы ғына заводтан сыҡҡан, әммә утилләштереп һәм металл һыныҡтарына күсереп, техниканы урлау һәм сит ил заказсыларына рөхсәтһеҙ (несанкционированный) һатыу осраҡтары булған) табылған. Танктар ғына юҡҡа сығарылмаһа ла, атап үтелгән журналист тикшереүенә «юғалған танктар тураһында эш» тигән атама бирелә^[14]. Төркөмдә коррупция факттары тикшерелде. Атап әйткәндә, РФ дәүләт инспекторы Юрий Болдырев, ЗГВ өлкән офицерҙары йәшерен рәүештә Америка Ҡушма Штаттарындағы, Швейцариялағы һәм Финляндиялағы банк иҫәптәренә 17 миллион немец маркаһы күсереүҙәре, шулай уҡ нигеҙһеҙ 13 сит ил фирмаһына 48 миллион марканан ашыу суммаға банк гарантиялары биреүҙәре асыҡланы. Кәм тигәндә, был уларҙың өсәүһенә бер ниндәй тауар тапшырмайынса хисап иҫәбенән 13 миллион самаһы марка алырға мөмкинлек биргән. Шуның менән бәйле, Болдырев ЗГВ генералы Матвей Бурлаковтың отставкаһын талап итте^[15].

Ғәскәрҙәрҙе сығара башлаған мәлгә Төркөм ҡоралланыуында 5000 самаһы танкы, 10 000-гә яҡын бронемашинаһы, 1500 самаһы самолёты һәм вертолёты була. 1991-1994 йылдарҙа Рәсәйгә төркөм мөлкәтен сығарыу өсөн 2,6 миллион тонна матди средство күсерә алырлыҡ 131 703 вагон кәрәк булған. Киң мәғлүмәт саралары баһалауынса, күсемһеҙ милектең (торлаҡ һәм келәт биналары, заводтар, сауҙа предприятиелары һәм башҡалар) хаҡы яҡынса 28 миллиард долларға еткән. 1991-1992 йылдарҙа Рәсәй Оборона министрлығы етәкселеге был объекттарҙың күбеһен граждандар коммерция ойошмалары ҡарамағына тапшыра. Һөҙөмтәлә элек төркөм ҡарамағында булған бөтөн күсемһеҙ милектән Германия яғына 777 хәрби ҡаласыҡтарҙағы 21 111 бина тапшырыла. Рәсәй эксперттары ошо мөлкәт өсөн компенсацияның хаҡын яҡынса 7,35 миллиард доллар тип баһаланы. Германия властары ҡаршы компенсация - экологик һәм милек зыяны өсөн - тип ныҡышты. Һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә Рәсәй яғы компенсация сифатында тик 385 миллион доллар ғына кире ҡайтара алды^[16].

Көнбайыш ғәскәрҙәр төркөмөн сығарыу хөрмәтенә хушлашыу хәрби парады 1994 йылдың 12 июнендә Вюнсдорфта, ә 1994 йылдың 31 авгусында, Рәсәй президенты Борис Ельцин һәм Германия канцлеры Гельмут Коль ҡатнашлығында, Берлиндағы Трептов-паркта совет яугире-ҡотҡарыусыһы һәйкәле алдында үтте^[12][17].

Көнбайыш төркөм ғәскәрҙәре 1994 йылдың 31 авгусында тарала. Соединениелар һәм частар ысынында иһә «буш яланға» сығарылды^[13]. Германиянан ҡайтҡас, күренекле частарҙың, соединениеларҙың һәм берләшмәләрҙең күбеһе Рәсәй һәм СССР-ҙың башҡа элекке республикалары биләмәһенә таратыла.

• Жуков Георгий Константинович, Советтар Союзы маршалы (9 июнь 1945 — 21 март 1946)^[18]
• Соколовский Василий Данилович, Армия генералы, 1946 йылдың июненән Советтар Союзы маршалы (21 март 1946 — 31 март 1949)
• Чуйков Василий Иванович, армия генералы (31 март 1949 — 26 май 1953)
• Гречко Андрей Антонович, генерал-полковник, 1953 йылдың авгусынан армия генералы, 1955 йылдың мартынан Советтар Союзы маршалы (26 май 1953 — 16 ноябрь 1957)
• Захаров Матвей Васильевич, армия генералы, 1959 йылдың майынан Советтар Союзы маршалы (16 ноябрь 1957 — 14 апрель 1960)
• Якубовский Иван Игнатьевич, генерал-полковник, 1962 йылдың авгусынан армия генералы (14 апрель 1960 — 9 август 1961; 18 апрель 1962 — 1965 йылдың 26 ғинуары)
• Конев Иван Степанович, Советтар Союзы маршалы (9 август 1961 — 18 апрель 1962)
• Кошевой Пётр Кириллович, армия генералы, 1968 йылдың апреленән Советтар Союзы маршалы (26 ғинуар 1965 — 31 октябрь 1969)
• Куликов Виктор Георгиевич, генерал-полковник, с апреля 1970 йылдың апреленән армия генералы (31 октябрь 1969 — 13 сентябрь 1971)
• Куркоткин Семён Константинович, генерал-полковник (13 сентябрь 1971 — 19 июль 1972)
• Ивановский Евгений Филиппович, генерал-полковник, 1972 йылдың ноябренән армия генералы (19 июль 1972 — 25 ноябрь 1980)
• Зайцев Михаил Митрофанович, армия генералы (25 ноябрь 1980 — 6 июль 1985)
• Лушев Пётр Георгиевич, армия генералы (6 июль 1985 — 11 июль 1986)
• Беликов Валерий Александрович, армия генералы (11 июль 1986 — 12 ноябрь 1987)
• Снетков Борис Васильевич, армия генералы (26 ноябрь 1987 — 28 ноябрь 1990)
• Бурлаков Матвей Прокопьевич, генерал-полковник (13 декабрь 1990 — 31 август 1994)

• Телегин Константин Фёдорович, генерал-лейтенант (июнь 1945 — апрель 1946)
• Макаров Василий Емельянович, генерал-лейтенант (апрель 1946 — июнь 1948)
• Пономарёв Иван Михайлович, генерал-лейтенант (июнь 1948 — июль 1949)
• Пронин Алексей Михайлович, генерал-лейтенант (июль 1940 — июль 1950)
• Пигурнов Афанасий Петрович, генерал-лейтенант (июль 1950 — июнь 1953)
• Крайнюков Константин Васильевич, генерал-лейтенант (июнь — ноябрь 1953)
• Ефимов Павел Иванович, генерал-лейтенант (ноябрь 1953 — май 1958)
• Васягин Семён Петрович, генерал-полковник (май 1958 — ноябрь 1967)
• Мальцев Евдоким Егорович, генерал-полковник (ноябрь 1967 — декабрь 1971)
• Медников Иван Семёнович, генерал-полковник (декабрь 1971 — ғинуар 1981)
• Губин Иван Архипович, генерал-полковник (ғинуар 1981 — июль 1982)
• Лизичев Алексей Дмитриевич, генерал-полковник (июль 1982 — август 1985)
• Моисеев Николай Андреевич (политработник), генерал-полковник (август 1985 — декабрь 1989)
• Колиниченко Алексей Николаевич, генерал-полковник (декабрь 1989 — декабрь 1990)
• Гребенюк Владимир Иванович, генерал-лейтенант, 1991 йылдың апреленән генерал-полковник (декабрь 1990 — август 1991)

• Малинин Михаил Сергеевич, генерал-полковник (июнь 1945 — ноябрь 1948)
• Иванов Семён Павлович, генерал-полковник (ноябрь 1948 — июнь 1952)
• Штеменко Сергей Матвеевич, армия генералы (июнь 1952 — март 1953)
• Тарасов Александр Павлович, генерал-лейтенант, 1954 йылдың мартынан генерал-полковник (июнь 1953 — апрель 1956)
• Сидельников Николай Павлович, генерал-лейтенант, 1958 йылдың февраленән генерал-полковник (апрель 1956 — май 1959)
• Воронцов Герман Фёдорович, генерал-лейтенант (май 1959 — март 1961)
• Арико Григорий Иванович, генерал-лейтенант, 1962 йылдың апреленән генерал-полковник (март 1961 — декабрь 1965)
• Турантаев Владимир Владимирович, генерал-полковник (декабрь 1965 — июль 1970)
• Якушин Владимир Захарович, генерал-лейтенант, 1972 йылдың декабренән генерал-полковник (июль 1970 — апрель 1974)
• Гринкевич Дмитрий Александрович, генерал-лейтенант, 1976 йылдың февраленән генерал-полковник (апрель 1974 — июнь 1981)
• Свиридов Иван Васильевич, генерал-лейтенант, 1981 йылдың октябренән генерал-полковник (июнь 1981 — июнь 1984)
• Кривошеев Григорий Федотович, генерал-полковник (июнь 1984 — ғинуар 1987)
• Фёдоров Алексей Константинович, генерал-лейтенант (март 1987 — март 1988)
• Фурсин Валерий Иванович, генерал-лейтенант (март 1988 — апрель 1990)
• Кузнецов Леонтий Васильевич, генерал-лейтенант (май 1990 — сентябрь 1991)
• Подгорный Игорь Иванович, генерал-майор, 1991 йылдың октябренән генерал-лейтенант (сентябрь 1991 — февраль 1993)
• Терентьев Антон Владимирович, генерал-лейтенант, 1994 йылдың июненән генерал-полковник (февраль 1993 — август 1994)

• Соколовский Василий Данилович, армия генералы (июнь 1945 — март 1946)
• Курочкин Павел Алексеевич, генерал-полковник (май 1946 — май 1947)
• Чуйков Василий Иванович, генерал-полковник, 1948 йылдың ноябренән армия генералы (май 1947 — март 1949)
• Лучинский Александр Александрович, генерал-полковник (апрель — сентябрь 1949)
• Людников Иван Ильич, генерал-полковник (сентябрь 1949 — ноябрь 1951)
• Федюнинский Иван Иванович, генерал-полковник (ноябрь 1951 — апрель 1954)
• Батов Павел Иванович, генерал-полковник, 1955 йылдың мартынан армия генералы (июнь 1954 — март 1955)
• Кошевой Пётр Кириллович, генерал-полковник (июль 1955 — июль 1957)
• Якубовский Иван Игнатьевич, генерал-полковник (июль 1957 — апрель 1960)
• Белик Пётр Алексеевич, генерал-лейтенант (май 1960 — август 1961)
• Якубовский Иван Игнатьевич, генерал-полковник (август 1961 — апрель 1962)
• Белик Пётр Алексеевич, генерал-полковник (апрель 1962 — август 1966)
• Куркоткин Семён Константинович, генерал-лейтенант, 1967 йылдың февраленән генерал-полковник (август 1966 — апрель 1968)
• Хомуло Михаил Григорьевич, генерал-полковник (май 1968 — май 1969)
• Говоров Владимир Леонидович, генерал-лейтенант, 1970 йылдың апреленән генерал-полковник (май 1969 — июнь 1971)
• Варенников Валентин Иванович, генерал-лейтенант, 1972 йылдың ноябренән генерал-полковник (июнь 1971 — июль 1973)
• Лушев Пётр Георгиевич, танк ғәскәрҙәре генерал-лейтенанты (июль 1973 — июнь 1976)
• Снетков Борис Васильевич, танк ғәскәрҙәре генерал-лейтенанты, с мая 1978 йылдың майынан танк ғәскәрҙәре генерал-полковнигы (июнь 1975 — ғинуар 1979)
• Гордиенко Вячеслав Митрофанович, генерал-лейтенант, 1981 йылдың октябренән генерал-полковник (ғинуар 1979 — март 1984)
• Шуралёв Владимир Михайлович, генерал-лейтенант (март 1984 — февраль 1985)
• Калинин Николай Васильевич, генерал-лейтенант (февраль 1985 — февраль 1986)
• Фуженко Иван Васильевич, генерал-лейтенант (февраль 1986 — март 1988)
• Калинин Михаил Николаевич, генерал-лейтенант (май 1988 — октябрь 1991)
• Митюхин Алексей Николаевич, генерал-лейтенант, 1991 йылдың декабренән генерал-полковник (октябрь 1991 — июнь 1993)^[19]

• Русских Александр Георгиевич (1903—1989) сәйәси эштәр буйынса, генерал-лейтенант (1948—1954)
• Каверзнев Михаил Кириллович (1905—1975) бер үк ваҡытта СССР Дәүләт именлеге министрлығының Германиялағы вәкиле, генерал-майор (ноябрь 1951 — март 1953)
• Смирнов Владимир Иванович (1908—1983) хәрби әҙерлек буйынса, генерал-лейтенант (май 1960 — октябрь 1965)
• Яшкин Григорий Петрович (1922—2003) хәрби әҙерлек буйынса, генерал-лейтенант (1978 йылдың ноябренән — ноябрь 1980)
• Щербаков Леонид Иванович (1936—2021) ҡоралландырыу буйынса (1983—1985)
• Исаков Владимир Ильич (1950) тыл буйынса, генерал-лейтенант (1992—1994)
• Шуликов Владимир Николаевич (1951) ҡоралландырыу буйынса, генерал-лейтенант (1992—1994)
• Кошелев Виктор Алексеевич (1947) төҙөлөш һәм ғәскәрҙәрҙе бүлеп урынлаштырыу (расквартирование) буйынса, генерал-лейтенант (1992—1994)

• Панков Сергей Иванович (1907—1960), генерал-лейтенант (1958-1960)

Төркөм булдырылған осорға (10 июнь 1945 йыл) түбәндәге армиялар инә ине:

• 2-се удар армия;
• 3-сө удар армия;
• 5-се удар армия;
• 8-се гвардия армияһы;
• 47-се армия;
• 1-се гвардия танк армияһы;
• 2-се гвардия танк армияһы;
• 3-сө гвардия танк армияһы;
• 4-се гвардия танк армияһы;
• 16-сы һауа армияһы.

Төркөм Германия биләмәһенән сығарыла башлаған осорҙа алты армия инә ине:

• 1-се гвардия танк армияһы (Дрезден);
• 2-се гвардия танк армияһы (Фюрстенберг (Хафель));
• 3-сө дөйөм ғәскәри армия (Магдебург);
• 8-се гвардия дөйөм ғәскәри армия (Нора (Веймар));
• 20-се гвардия дөйөм ғәскәри армия (Эберсвальде-Финов);
• 16-сы һауа армияһы (Вюнсдорф).

Танк һәм дөйөм ғәскәри армиялар эсендә - 4-әр дивизия, һауа армияһы 5-әр дивизия.