Герой-ҡалалар

Герой—ҡалалар СССР-ҙың Европа өлөшө картаһында

Герой-ҡала^[1] — юғары дәрәжә билдәһе. Был маҡтаулы исемгә ССР Союзының 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында геройҙарса оборона менән дан ҡаҙанған ун ике ҡалаһы лайыҡ булған^[2]^[3]. Был исем Мәскәү^[4], Ленинград (1991 йылдан алып — Санкт-Петербург), Сталинград (1961 йылдан — Волгоград), Киев, Одесса, Севастополь, Новороссийск, Керчь, Минск, Тула, Мурманск, Смоленск ҡалаларына һәм Брест ҡәлғәһенә (берҙән-бер ҡәлғә-герой) бирелә^[3].

Герой-ҡала тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булыусыларға Ленин ордены, «Алтын йондоҙ» миҙалы, СССР Юғары Советы Президиумы грамотаһы тапшырыла.

Был ҡалалар территорияһында СССР Юғары Советы Президиумының почетлы исем биреү тураһындағы Указы тексы яҙылған стелалар, обелисктар һәм иҫтәлекле мемориалдар ҡуйылған^[5].

Хәҙерге осор буйынса (2023 йылға ҡарата), 9 герой-ҡала РФ территорияһында, 2 Белоруссияла, 2 Украинала урынлашҡан^[3].

Тәү башлап 1945 йылдың 1 майында Юғары Баш командующийҙың № 20 бойороғо менән Ленинград, Сталинград, Севастополь һәм Одесса ҡалаларына герой-ҡала исеме бирелә^[6]. СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы Указы менән «Киев оборонаһы өсөн» миҙалы индереү менән 1961 йылдың 21 июнендә Киев ҡалаһына герой-ҡала исеме бирелә^[7].

СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы Указы менән 1965 йылдың 8 майында «Герой-ҡала» тигән почетлы исем раҫлана^[8].

Был көндө СССР Юғары Советының тағы ете Указы сыға, улар нигеҙендә Волгоград (1961 йылға тиклем Сталинград), Севастополь, Ленинград, Одесса, Мәскәү, Киев ҡалалары һәм Брест ҡәлғәһе Герой-ҡала тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була^[9], уларға Ленин ордены һәм «Алтын йондоҙ» миҙалы тапшырыла. Артабан ҡала территорияһында СССР Юғары Советы Президиумы Указы тексы яҙылған обелисктар ҡуйыла.

1980 йылдың 18 июлендә Положение үҙгәртелә: унда почетлы исемурынына, юғары дәрәжә тамғаһы — «Герой-ҡала» тип яҙылған^[10].

1973 йылдың 14 сентябрендә герой-ҡала исеме Керчь һәм Новороссийск, 1974 йылдың 26 июнендә — Минск, 1976 йылдың 7 декабрендә — Тула, 1985 йылдың 6 майында — Мурманск һәм Смоленскиға бирелә^[11]^[9].

СССР Юғары Советы Президиумы 1988 йылда Герой-ҡала исемен биреүҙе туҡтатыу тураһында ҡарары сыға^[11].

№	Герой-ҡала	Юғары дәрәжә тамғаһы биреү тураһында СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы Указының датаһы	Хәҙерге осорҙа дәүләткә ҡарауы
1	Ленинград (1991 йылдан — Санкт-Петербург)	8 май 1965 йыл^{[* 1]}	Рәсәй Федерацияһы
2	Одесса	8 май 1965 йыл^{[* 1]}	Украина
3	Севастополь	8 май 1965 йыл^{[* 1]}	Рәсәй Федерацияһы
4	Волгоград (1961 йылға тиклем — Сталинград)	8 май 1965 йыл^{[* 1]}	Рәсәй Федерацияһы
5	Киев	8 май 1965 йыл^{[* 2]}	Украина
6	Брест ҡәлғәһе	8 май 1965 йыл	Беларусь
7	Мәскәү	8 май 1965 йыл	Рәсәй Федерацияһы
8	Керчь	14 сентябрь 1973 йыл	Рәсәй Федерацияһы
9	Новороссийск	14 сентябрь 1973 йыл	Рәсәй Федерацияһы
10	Минск	26 июнь 1974 йыл	Беларусь
11	Тула	7 декабрь 1976 йыл	Рәсәй Федерацияһы
12	Мурманск	6 май 1985 йыл	Рәсәй Федерацияһы
13	Смоленск	6 май 1985 йыл	Рәсәй Федерацияһы
↑ ¹ ² ³ ⁴ Указ о вручении медали «Золотая Звезда»; городом-героем назван в приказе № 20 Верховного главнокомандующего от 1 мая 1945 года ↑ Указ о вручении медали «Золотая Звезда»; городом-героем назван в Указе Президиума Верховного Совета СССР от 21 июня 1961 года «Об учреждении медали „За оборону Киева“»