Смоленск

РУВИКИ — интернет энциклопедия мәғлүмәте
Ҡала
Смоленск
Uspenskyi sobor.jpg
Флаг Герб[d]
Флаг Герб[d]
54°46′58″ с. ш. 32°02′43″ в. д.HGЯO
Ил Рәсәй Федерацияһы Рәсәй Федерацияһы
Федерация субъекты Смоленск өлкәһе
Ҡала округы Смоленск ҡала округы
Эске бүленеше 3 район
Башлыҡ

мэр

В. А. Соваренко
Тарихы һәм географияһы
Нигеҙләнгән 863[2]
Тәүге телгә алыу 863
Майҙаны 166,35[1] км²
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 242 м
Климат умеренно-континентальный
Сәғәт бүлкәте UTC+3
Халҡы
Халҡы 329 853 кеше (2017)
Тығыҙлығы 1982,89 кеше/км²
Конфессиялар православ христиандар
Катойконим смоленсклы
Һанлы идентификаторҙар
Телефон коды +7 4812
Почта индексы 214XXX
Автомобиль коды 67
ОКАТО коды 66 401
ОКТМО коды 66 701 000 001
ГКГН номеры 0010355
smoladmin.ru
 (рус.) (инг.)

Смоленск (Рәсәй)
Смоленск
Смоленск (Смоленск өлкәһе)
Смоленск
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа файлдары

Смоленск (рус. Смоленск) — Рәсәйҙең көнбайышындағы ҡала, Смоленск өлкәһенең административ, сәнәғәт һәм мәҙәни үҙәге. Рәсәйҙең иң боронғо ҡалаларының береһе (йылъяҙмаларҙа тәүге тапҡыр 863 йылдарҙа телгә алына). «Герой-ҡала» маҡтаулы исемен йөрөтә (1985 йылдың 6 майынан). Ленин ордены һәм Беренсе дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «Алтын Йондоҙ» миҙалы менән бүләкләнә.

Рәсәй тарихында «ҡалҡан ҡала», «Рәсәй ҡалҡаны» һәм «асҡыс ҡала» булараҡ билдәле, ул күп быуаттар дауамында Мәскәүҙе ышаныслы һаҡлаусы булып тора, уны Европа илдәре һөжүменән һаҡлай. Фетнәле ваҡытта Смоленск халҡының батырлығы һәм фиҙакәрлеге арҡаһында Речь Посполитая короле Сигизмунд III-нең күп һанлы армияһы туҡтатыла. 20 ай буйы ҡәлғәлә ҡамауҙа ҡалған Смоленск халҡының ныҡышмалылығы һәм илһөйәрлеге сауҙагәр Кузьма Минин һәм кенәз Дмитрий Пожарский етәкселегендәге Икенсе халыҡ ополчениеһының поляк-литва интервенттары оккупацияһына ҡаршы ихтилалға күтәрелеү өсөн өлгө булып тора.

Ҡала Мәскәүҙән көнбайышҡа табан 378 км (автомобиль юлы буйынса — 410 км) алыҫлыҡта, Днепрҙың үрге ағымында урынлашҡан. Мәскәүҙән иң алыҫ административ үҙәк булып тора, баш ҡала төбәге менән туранан-тура сиктәш. Мәскәүҙән Белоруссияға, Балтик буйы илдәренә, Үҙәк һәм Көнбайыш Европа илдәренә барған маршруттарҙа урынлашҡан. Ҡала көнбайыштан көнсығышҡа табан 25 км һәм төньяҡтан көньяҡҡа 15 км һуҙылған. Уның территорияһы 166,35 км². Халҡы — 312 896 кеше (2023 йыл).

Этимологияһы

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала атамаһының килеп сығышына ҡарата бер нисә версия бар. Бер версия буйынса, ул Смольня йылғаһы исеменә йәки смоляндар этнонимына ҡарай. Иҫке славян һүҙе смоль ҡара тупраҡ тигәнде аңлата; поляк тел белгесе Станислав Роспонд буйынса ҡаланың исемен славян тамырлы[3]. Тел белгесе О. Н. Трубачев фекеренсә, смолян ҡәбиләһе Дунай ерҙәренән күсенгән[4][5].

Икенсе версия. Ҡала халҡы ыҫмала рус. смола ҡайнатыу (ағыҙыу) менән шөғөлләнгән. Ыҫмала ҡайнатыуҙың төп продукты булараҡ ыҫмала кәмәләрҙе кибеүҙән һәм сереүҙән һаҡлау маҡсатында ҡулланылған. Ҡала эргәһендә урынлашҡан ҡарағай урмандары кәмә эшләү һәм ыҫмала етештереү өсөн мөмкинлек бирә. Ыҫмала етештергән ерҙәрҙә йәшәгән кешеләрҙе смоляндар тип йөрөтәләр, ә улар йәшәгән төп урын Смоленск тип атала башлай. Ошондай уҡ һөнәр кешеләре Смоленскиға йәнәш торған башҡа урындарҙа ла урынлашҡан булған. Быны Смоляки, Смоляни, Смолково, Смолка, Смолики, Смолики, Смоли кеүек ауылдарҙың исемдәре дәлилләй[6].

Ҡайһы бер археологтар Гнездово ауылын Смоленскиҙың тәүге урыны тип һанай[7][8]. Был атама һуңыраҡ Смоленск тип үҙгәртелә[9].

Географияһы

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Географик урынлашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Смоленск Смоленск-Мәскәү ҡалҡыулығының көнбайыш өлөшө булған Смоленск ҡалҡыулығында һәм Смоленск өлкәһенең Сычев районы Бочарово ауылынан башланғанан Үрге Днепрҙың ике ярында ла урынлашҡан.

Ҡала биләмәһе рельефын күп һанлы тәрән йырындар һәм Днепрға ағып төшкән йылғалар һәм шишмә үҙәндәре йырғылаған. Бейек йырын һәм ҡаялар, ҡалҡыулыҡтар һәм тауҙарҙың бейеклеге 90 метрға етә. Ҡала «7 ҡалҡыулыҡта» ята тип иҫәпләнә.

Йылға ҡаланы ике өлөшкә бүлә, улар өс күпер менән тоташҡан.

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек
Абсолют максимум, °C {{{Янв_а_макс}}} 9,0 17,5 28,0 30,2 31,2 34,5 37,2 29,5 24,8 14,6 9,0
Уртаса максимум, °C {{{Янв_ср_макс}}} −3,4 2,1 11,2 18,0 21,0 23,1 21,7 15,8 9,0 1,3 −2,8
Уртаса температура, °C {{{Янв_ср}}} −6,4 −1,4 6,3 12,5 15,8 17,8 16,3 10,9 5,3 −0,9 −5,1
Уртаса минимум, °C {{{Янв_ср_мин}}} −9,6 −4,9 1,9 7,3 10,9 12,9 11,5 6,7 2,2 −3,2 −7,6
Абсолют минимум, °C {{{Янв_а_мин}}} −36,8 −28,1 −19,8 −5,4 −0,7 4,4 0,3 −4,4 −12,8 −24,8 −35,2
Яуым-төшөм нормаһы, мм {{{Янв_ср_осад}}} 42 42 38 61 87 90 85 70 66 58 51
Сығанаҡ: Погода и климат

Сәғәт бүлкәте

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Смоленск Мәскәү ваҡыты сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан (Мәскәү ваҡыты). UTC-ҡа ҡарата +3:00. Ҡулланылған ваҡытҡа һәм географик оҙонлоҡҡа ярашлы[10], Смоленскиҙа ҡояштың уртаса төш ваҡыты 12:52 сәғәттә була.

Тарихы

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рәсми символдары

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Герб
Смоленск гербы. Хәҙерге вариант

Смоленск ҡалаһының хәҙерге гербы Смоленск ҡала депутаттар советының 2001 йылдың 27 апрелендәге ҡарары менән раҫлана[11]. Гербта гамаюн (ҡош) һүрәтләнгән[12].

Флаг

Тура мөйөшлө ҡыҙыл туҡымала Гамаюн ҡошо менән пушка урынлашҡан. Флаг туҡымаһын алтын (һары) суҡ уратырға мөмкин[13].

Смоленск гимны

Смоленск гимны һүҙҙәренең авторы — Алексей Бодренков, музыкаһын Иван Трушкин яҙған, хор һәм оркестр өсөн аранжировканы Николай Писаренко эшләгән[14].

Хылҡының иҫәбе

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халҡы иҫәбе
1811[15]1840[15]1856[15]1863[15]1897[16]1913[15]1914[15]1923[15]1926[17]1931[18]1933[19]
12 400↘11 000↘9200↗23 100↗47 000↗73 100↗74 100↘63 700↗73 520↗86 486↗104 100
1937[17]1939[20]1956[21]1959[22]1962[15]1967[15]1970[23]1973[15]1975[24]1976[25]1979[26]
↗133 150↗156 884↘131 000↗147 196↗164 000↗196 000↗210 779↗234 000↗279 000→279 000↘276 402
1982[27]1985[28]1986[25]1987[29]1989[30]1990[31]1991[25]1992[25]1993[25]1994[25]1995[28]
↗316 000↗327 000↗330 000↗338 000↗341 483↗343 000↗350 000↗352 000→352 000↗353 000↘352 000
1996[28]1997[32]1998[28]1999[33]2000[34]2001[28]2002[35]2003[15]2004[36]2005[37]2006[38]
↗353 000↗356 000↘353 000↗355 700↘353 400↘347 600↘325 137↘325 100↘321 700↘319 300↘317 900
2007[39]2008[40]2009[41]2010[42]2011[43]2012[44]2013[45]2014[46]2015[47]2016[48]2017[49]
↘317 700↘316 500↘315 588↗326 861↗326 900↗329 944↗330 970↘330 961↘330 049↘328 906↗329 853
2018[50]2019[51]2020[52]2021[53]2023[54]2024[55]
↗330 025↘329 427↘325 495↘316 570↘312 896↘310 645


100 000
200 000
300 000
400 000
1811
1913
1933
1962
1976
1987
1993
1998
2003
2008
2013
2018
2024

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2020) мәғлүмәттәре буйынса, 2021 йылдың 1 октябренә ҡарата халыҡ һаны буйынса ҡала 61 урында[56] (Рәсәй Федерацияһы ҡалаларының 1118 ҡалаһы араһында[57]).

Иҡтисады

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сәнәғәт Смоленскиҙың хужалыҡ эшмәкәрлегендә төп урынды алып тора[58]. 2022 йылда етештереүҙең ыңғай тенденцияһы күҙәтелә: Смоленск ҡала округында сәнәғәт етештереүенең физик күләме 2021 йыл кимәле менән сағыштырғанда 118,7 % тәшкил итә[59].

Энергетикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Беренсе Смоленск ТЭЦ-ына — 1933 йылда нигеҙ һалына;
  • Икенсе Смоленс ТЭЦ-ы — 1973 йылдың 13 ғинуарынан эшләй.

Мәғариф

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Смоленскиҙа 137-гә яҡын уҡыу йорто бар[60]. Киске мәктәптәр, шулай уҡ Кирилл һәм Мефодий исемендәге өлкә лицейы эшләй.

Юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Смоленск дәүләт университеты
Физик культура, спорт һәм туризм академияһы
Смоленскиҙа Мәскәү энергетика институтының Милли тикшеренеү университеты филиалы

Дәүләткә ҡараған:

  • Смоленск дәүләт университеты
  • Смоленск дәүләт медицина университеты
  • Смоленск дәүләт академияһы
  • Смоленск дәүләт ауыл хужалығы академияһы
  • Смоленск дәүләт физик культура, спорт һәм туризм академияһы (элекке Смоленск дәүләт физик культура институты)
  • Советтар Союзы маршалы А. М. Васильевский исемендәге Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең Хәрби һауа һөжүменә ҡаршы оборона академияһы (элекке Смоленск юғары зенит ракета-инженер училищеһы)
  • Смоленск дәүләт сәнғәт институты

Дәүләткә ҡарамаған:

  • Смоленск эшҡыуарлыҡ һәм эшҡыуарлыҡ институты
  • Смоленск православие дини семинарияһы

Ғилми-тикшеренеү учреждениелары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Смоленск ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты

Транспорты

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Смоленск троллейбусы схемаһы

Трамвайҙар 1901 йылдан алып йөрөй. 2021 йылға 4 трамвай маршруты бар.

Смоленскиҙа троллейбустар 1991 йылдың 8 апреленән йөрөй. Ҡалала 4 троллейбус маршруты бар.

Ҡалала муниципаль автобустар һәм шәхси ташыусыларҙың 50-нән ашыу пассажирҙар маршруты бар.

Вокзал бинаһы

Смоленск — эре тимер юл үҙәге, Мәскәү тимер юлында урынлашҡан. Тимер юл вокзалы 1868 йылда асыла, ә вокзалдың заманса бинаһы 1951 йылда төҙөлгән. Ҡала яны вокзалы бинаһы алыҫ юл поездары өсөн станция ҡаршыһында урынлашҡан, ул 2008 йылда төҙөлгән. Алыҫ юлға йөрөүсе поездар Смоленск аша Брест, Вильнюс, Калининград, Варшава, Берлин, Прага, Вена, Париж, Ниццаға тиклем бара.

Ҡаланан 7 км алыҫлыҡта М-1 «Беларусь» автомагистрале үтә.

Ике аэропорты бар:

  • «Көньяҡ» — элекке граждандар аэропорты, 2010 йылдан эшләмәй.
  • «Төньяҡ» — хәрби, 2013 йылда халыҡ-ара аэропорт булдырыу планлаштырыла, әммә финанслау етмәү сәбәпле, проект билдәһеҙ ваҡытҡа туҡтатыла[61].

Ҡаланың сәнәғәт һәм Ленин райондары Заднепровье менән Днепр йылғаһы аша өс автомобиль күпере менән тоташҡан. Тимер юлдар өҫтөндә биш юл үткәргесе ҡуйылған.

Наградалары

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
  • «Герой-ҡала» исеме (1985 йылдың 6 майы) «Смоленскиҙы һаҡлаусылар күрһәткән батырлыҡ һәм ныҡышмалылыҡ, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында немец-фашист илһөйәрҙәре менән көрәштә хеҙмәтсәндәрҙең күмәк ҡаһарманлығы өсөн» «Алтын Йондоҙ» миҙалы менән бүләкләнә.
  • Ленин ордены (1983 йылдың 23 сентябре) — «хеҙмәтсәндәрҙең иҡтисади һәм мәҙәни төҙөлөштәге ҙур уңыштары, революцион хәрәкәттә әүҙем ҡатнашыуы һәм Бөйөк Ватан һуғышында немец-фашист илбаҫарҙарының еңелеүен тәьмин итеүгә ҙур өлөш индергәне өсөн».
  • I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1966 йылдың 3 декабре) — «ҡала һаҡсылары күрһәткән батырлыҡ һәм ныҡышмалылыҡ, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында немец-фашист илһөйәрҙәре менән көрәштә партизандар хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашыуы һәм ҡаланы тергеҙеүҙә һәм халыҡ хужалығын үҫтереүҙә өлгәшкән уңыштары өсөн».

Тышҡы бәйләнештәр

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Смоленскиҙың тышҡы бәйләнештәре киң. Шулай уҡ бында башҡа ҡалаларҙың мәҙәниәте көндәре үтә. Ҡала хәҙерге замандың Ганза лигаһы ағзаһы булып тора[62].

Туғандаш ҡалалар
Партнёр ҡалалар
Илселек филиалы
Консуллыҡтар

Иҫкәрмәләр

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
  1. ↑ БД ПМО Смоленской области. Город Смоленск
  2. ↑ http://www.smoladmin.ru/o-smolenske/obschaya-informaciya/
  3. ↑ Горбаневский М.В. Москва: кольца столетий. Архивная копия от 10 сентябрь 2018 на Wayback Machine
  4. ↑ Трубачев О. Н. Ранние славянские этнонимы — свидетели миграции славян // Вопросы языкознания. 1974. № 6. С. 52-53
  5. ↑ Валентин Седов. Миграция славян из Дунайского региона. Историко-археологическое исследование // Славяне. М.: Языки славянской культуры, 2002.
  6. ↑ Махотин Б. А. Смоленск // К живым истокам. — Смоленск: Московский рабочий, 1989. — 127 с. — ISBN 5-239-00538-9.
  7. ↑ Е. А. Шмидт. О времени возникновения города Смоленска // Музейный вестник. — 2012. — Вып. VI. — С. 139—149.
  8. ↑ Н. А. Кренке, И. Н. Ершов, В. А. Раева, В. В. Бегунова, К. А. Ганичев, М. В. Лавриков, С. Н. Чаукин, В. А. Чаукина, В. А. Волков. Смоленская экспедиция. Институт археологии РАН РФ.
  9. ↑ Алексеев Л. В. Западные земли домонгольской Руси. — Кн. 1. — М.: Наука, 2006. — С. 57-58.
  10. ↑ Время в Смоленске, Смоленская область, Россия. Сколько сейчас времени в Смоленске. dateandtime.info. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 октябрь 2017. Архивировано 19 октябрь 2017 года.
  11. ↑ Решение Смоленского городского Совета от 27.04.2001 № 111 «О гербе города-героя Смоленска». Архивировано 13 ноябрь 2016 года.
  12. ↑ Герб г. Смоленска. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 февраль 2014. Архивировано из оригинала 28 октябрь 2016 года.
  13. ↑ Решение Смоленского городского Совета от 31.05.2001 № 120 «О флаге города-героя Смоленска» (недоступная ссылка — история).
  14. ↑ Решение Смоленского городского Совета от 22.09.2003 № 689 «Об утверждении гимна города Смоленска и положения о гимне города Смоленска» (недоступная ссылка — история).
  15. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Ҡалып:Население/1811BX
  16. ↑ Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2013. Архивировано 10 ноябрь 2013 года.
  17. ↑ 1 2 Всесоюзная перепись населения 1937 года: Общие итоги. Сборник документов и материалов / Сост. В.Б.Жиромская, Ю.А.Поляков. — М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 2007. — 320 с.; ISBN 5-8243-0337-1.
  18. ↑ Административно-территориальное деление Союза ССР : [Районы и города СССР на 1931 год]. — Москва: Власть советов, 1931. — XXX, 311 с.
  19. ↑ Административно-территориальное деление Союза ССР. На 15 июля 1934 года.
  20. ↑ Всесоюзная перепись населения 1939 года. Численность городского населения СССР по городским поселениям и внутригородским районам. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 ноябрь 2013. Архивировано из оригинала 24 декабрь 2013 года.
  21. ↑ Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 октябрь 2013. Архивировано из оригинала 16 июль 2014 года.
  22. ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 сентябрь 2013. Архивировано 28 май 2013 года.
  23. ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 сентябрь 2013. Архивировано 29 сентябрь 2013 года.
  24. ↑ Российский статистический ежегодник, 1998 год
  25. ↑ 1 2 3 4 5 6 Российский статистический ежегодник. 1994. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 май 2016. Архивировано из оригинала 24 июнь 2016 года.
  26. ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 сентябрь 2013. Архивировано 7 ноябрь 2021 года.
  27. ↑ Народное хозяйство СССР 1922-1982 (Юбилейный статистический ежегодник)
  28. ↑ 1 2 3 4 5 Российский статистический ежегодник. Госкомстат, Москва, 2001. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 май 2015. Архивировано из оригинала 16 ноябрь 2014 года.
  29. ↑ Народное хозяйство СССР за 70 лет : юбилейный статистический ежегодник : [арх. 28 июнь 2016] / Государственный комитет СССР по статистике. — Москва : Финансы и статистика, 1987. — 766 с.
  30. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Архивировано 26 сентябрь 2011 года.
  31. ↑ Российский статистический ежегодник. 2002. — М.: Госкомстат России, 2002. — 690 с. — ISBN 5-89476-123-9
  32. ↑ Российский статистический ежегодник. 1997 год. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 май 2016. Архивировано из оригинала 22 ноябрь 2016 года.
  33. ↑ Российский статистический ежегодник. 1999 год. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 июнь 2016. Архивировано из оригинала 29 ноябрь 2016 года.
  34. ↑ Российский статистический ежегодник. 2000 год. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 июнь 2016. Архивировано 25 ноябрь 2016 года.
  35. ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архивировано 3 февраль 2012 года.
  36. ↑ Российский статистический ежегодник. 2004 год. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 июнь 2016. Архивировано 29 ноябрь 2016 года.
  37. ↑ Ҡалып:Население/2005M
  38. ↑ Российский статистический ежегодник, 2006 год. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 май 2016. Архивировано из оригинала 30 июль 2016 года.
  39. ↑ Российский статистический ежегодник, 2007 год. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 май 2016. Архивировано 5 март 2016 года.
  40. ↑ Российский статистический ежегодник, 2008 год. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 май 2016. Архивировано 5 февраль 2017 года.
  41. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 ғинуар 2014. Архивировано 18 май 2015 года.
  42. ↑ Перепись населения 2010. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений. Федеральная служба государственной статистики. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2013. Архивировано 6 сентябрь 2013 года.
  43. ↑ Города с численностью населения 100 тысяч человек и более на 1 января 2011 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 май 2016. Архивировано 23 октябрь 2016 года.
  44. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 май 2014. Архивировано 16 май 2013 года.
  45. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат (2013). — Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 ноябрь 2013. Архивировано из оригинала 12 октябрь 2013 года.
  46. ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 август 2014. Архивировано 10 август 2014 года.
  47. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 август 2015. Архивировано 23 сентябрь 2015 года.
  48. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  49. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (31 июль 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 июль 2017. Архивировано 31 июль 2017 года.
  50. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 июль 2018. Архивировано 26 июль 2018 года.
  51. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 31 июль 2019. Архивировано 2 май 2021 года.
  52. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 октябрь 2020. Архивировано 17 октябрь 2020 года.
  53. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (XLSX). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 1 сентябрь 2022. Архивировано 1 сентябрь 2022 года.
  54. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2023 года (с учётом итогов Всероссийской переписи населения 2020 г.). Федеральная служба государственной статистики (18 август 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 август 2023.
  55. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2024 года. Федеральная служба государственной статистики (27 апрель 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 май 2024.
  56. ↑ с учётом городов Крыма
  57. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX).
  58. ↑ Главное о регионе: Смоленская область.
  59. ↑ ОСНОВНЫЕ СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ РАЗВИТИЯ ГОРОДА СМОЛЕНСКА за январь-июнь 2022 года.
  60. ↑ Образование.
  61. ↑ Смоленск может лишиться аэродрома "Северный". Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 ноябрь 2014. Архивировано 13 ноябрь 2017 года.
  62. ↑ 194 Hansestädte (нем.). www.hanse.org. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2021. Архивировано 7 май 2021 года.
  63. ↑ Тюль, Франция. Города-побратимы. Международные и межмуниципальные связи. О Смоленске. Официальный сайт Администрации города-героя Смоленска. www.smoladmin.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2021. Архивировано 17 апрель 2021 года.
  64. ↑ Хаген, Германия. Города-побратимы. Международные и межмуниципальные связи. О Смоленске. Официальный сайт Администрации города-героя Смоленска. www.smoladmin.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2021. Архивировано 17 апрель 2021 года.
  65. ↑ Витебск, Беларусь. Города-побратимы. Международные и межмуниципальные связи. О Смоленске. Официальный сайт Администрации города-героя Смоленска. www.smoladmin.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2021. Архивировано 17 апрель 2021 года.
  66. ↑ Варшава и Гданьск разорвали партнерские соглашения с городами-побратимами из России. tass.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 март 2022. Архивировано 3 март 2022 года.
  67. ↑ Тарговиште, Болгария. Города-побратимы. Международные и межмуниципальные связи. О Смоленске. Официальный сайт Администрации города-героя Смоленска. www.smoladmin.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2021. Архивировано 17 апрель 2021 года.
  68. ↑ Анастасия Артеменко. Смоленск и Житомир по-прежнему побратимы 2021 йылдың 9 июль көнөндә архивланған.. ГТРК «Смоленск». 08.09.2016.
  69. ↑ Градови побратими Крагујевца. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 июль 2014. Архивировано из оригинала 10 март 2010 года.
  70. ↑ Крагуевац, Сербия. Города-побратимы. Международные и межмуниципальные связи. О Смоленске. Официальный сайт Администрации города-героя Смоленска. www.smoladmin.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2021. Архивировано 17 апрель 2021 года.
  71. ↑ Этот населённый пункт расположен на территории Крымского полуострова, бо́льшая часть которого является объектом территориальных разногласий между Россией, контролирующей спорную территорию, и Украиной, в пределах признанных большинством государств — членов ООН границ которой спорная территория находится. Согласно федеративному устройству России, на спорной территории Крыма располагаются субъекты Российской Федерации — Республика Крым и город федерального значения Севастополь. Согласно административному делению Украины, на спорной территории Крыма располагаются регионы Украины — Автономная Республика Крым и город со специальным статусом Севастополь.
  72. ↑ Керчь, Россия. Города-побратимы. Международные и межмуниципальные связи. О Смоленске. Официальный сайт Администрации города-героя Смоленска. www.smoladmin.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2021. Архивировано 17 апрель 2021 года.
  73. ↑ Посольство Беларуси в России – Отделения – Смоленск. www.embassybel.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2021. Архивировано 27 май 2021 года.
  74. ↑ Консульское Агентство в Смоленске - Польша в России - Веб-сайт Gov.pl (билдәһеҙ). Польша в России. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 май 2021. Архивировано 27 май 2021 года.

Һылтанмалар

[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалып:Смоленск өлкәһе

https://ba.ruwiki.ru/w/index.php?title=Смоленск&oldid=1860328 ҡабул ителгән