Инглиздәр

Инглиз халҡы төрлө этник элементтарҙың ҡушылыуы һәм оҙайлы ассимиляцияһы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Британия утрауҙарында иң боронғо кельт ҡәбиләләре (бриттар һ. б.) йәшәгән, улар бында б. э. т. I мең йыллыҡ уртаһында төпләнгән. Б. э. VІІ быуаттарында (Англосаксон осоро) утрауҙарға материктан герман ҡәбиләләре — англдар, сакстар, юттар күсеп килә. Улар кельттарҙы өлөшләтә ассимиляциялай, өлөшләтә Шотландия, Уэльс һәм Корнуолл тауҙарына ҡыҫырыҡлаа сығара.

Етенсе һәм унынсы быуаттарҙа герман һәм кельт ҡәбиләләре нигеҙендә барлыҡҡа килгән англосакс халҡына һигеҙенсе һәм туғыҙынсы быуаттарҙа Англияның ҡайһы бер төбәктәрен яулап алған скандинавтар (дандар, норвегтар) ҙур йоғонто яһай.

Инглиздәрҙең этник тарихындағы иң мөһим ваҡиға — 1066 йылдағы Англияны нормандтарҙың баҫып алыуы. Франк-норманд барондары илдә өҫтөнлөклө урын биләй; француз теле рәсми тел булып китә, әммә халыҡ үҙ инглиз-сакс телендә һөйләшеүен дауам итә. XII быуат башына инглиз-саксондар һәм нормандар инглиз милли берләшмәһенә берләшә. XVI быуатта дөйөм инглиз һөйләү һәм әҙәби теле барлыҡҡа килә. XVII быуаттағы инглиз буржуаз революцияһы инглиз милләтенең формалашыу процесын тамамлай.

XVII—XIX быуаттарҙа күп кенә инглиздәр Англия баҫып алған колонияларға күсенә һәм бер нисә милләт — Америка Ҡушма Штаттары американдары, Англия Канадаһы, Австралия, Яңы Зеландия — формалашыуында төп компоненттарҙың береһе була.

Инглиздәрҙең 90 проценты ҡалаларҙа йәшәй. Башлыса шәхси йорттарҙа; балаһыҙ парҙар күп. Халыҡ һаны иң ҙур ете конурбацияла тупланған, шуларҙың иң ҙуры — Бөйөк Лондон (яҡынса 7 миллион кеше).

Ауыл биләмәләре ике төрҙә: көнсығышта ауылдар һәм көнбайышта утар йәки фермалар.

XVII—XVIII быуаттарҙың инглиз архитектураһында голланд йоғонтоһо һиҙелә. Был ваҡытҡа тиклем, инглиздәрҙең консерватизмы арҡаһында, готика бик оҙаҡ һаҡлана.