Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ғафуров Марсель Абдрахман улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Ғафуров фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Марсель Абдрахман улы Ғафуров (рус. Марсель Абдрахманович Гафуров; 1933 йылдың 10 майы, Мораҡ, Башҡорт АССР-ы — 2013 йылдың 16 июне, Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — совет башҡорт яҙыусыһы, шағиры, журналисы, башҡорт теленән рус теленә тәржемәсе[1]. Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы (1982 йылдан)[1]. Башҡорт АССР-ының (1976) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982)[1]. Степан Злобин (2003) һәм Булат Рафиҡов исемендәге премия лауреаты (2005)[2], Мәжит Ғафури исемендәге йәмәғәт премияһы лауреаты[3].

Биографияһы

1933 йылдың 10 майында Башҡорт АССР-ының Мораҡ районы Мораҡ ауылында тыуған (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы)[1][4].

Мораҡ педагогия училищеһын, һуңынан 1955 йылда отличие менән К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай[5]. Совет Армияһы сафында авиацияла хәрби хеҙмәт үтә[5][3].

1958 йылдан «Ленинец» («Ленинсы») республика йәштәр гәзитенең әҙәби хеҙмәткәре булып эшләй, 1967 йылдан — уның мөхәррире[1][5]; ул ваҡытта гәзиттең тиражы 170 мең дананан ашып китә[3]. 1972—1983 йылдарҙа «Советская Башкирия» республика гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары вазифаһын биләй[1][3]. Гәзиттә эшләгәндән һуң профессиональ әҙәби эшмәкәрлеккә һәм тәржемә эшенә күсә[4][3].

Ғүмеренең һуңғы йылдарында башҡорт прозаһын тәржемә итеү өҫтөндә эшләй[3]. 2013 йылдың 16 июнендә Өфөлә 81-се йәшендә вафат була[1][5][6]. Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән[5].

Ижады

Шиғырҙары 1950 йылдарҙа «Советская Башкирия» гәзитендә, «Литературная Башкирия» альманахында, «Молодые силы» йыйынтығында, шулай уҡ үҙәк баҫмаларҙа — «Литературная газета», «Комсомольская правда», «Красная звезда» гәзиттәрендә һәм «Советский воин» журналында баҫыла башлай[5]. 1960 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә уның тәүге «Иртә ҡар» исемле шиғырҙар йыйынтығы донъя күрә[7].

Журналистикала һәм публицистикала очерк, репортаж, эссе һәм сәйәхәт яҙмалары жанрҙарында эшләй. Уның ижади мираҫында Бохара — Урал магистраль газүткәргесе төҙөлөшө тураһында публицистик материалдар, шулай уҡ Англияға, Бельгияға, Люксембургҡа, Югославияға һәм Венгрияға сәйәхәттәре тураһында яҙмалар бар[1][8]. Ундан ашыу шиғри һәм проза китабы авторы[1]. Яҙыусының республиканың иҡтисады, фәне, техникаһы һәм мәҙәниәтенең актуаль проблемаларына арналған очерктары «…И никаких легенд» (1964), «Звёзды дневного неба» (1979) йыйынтыҡтарына ингән[1][5]. ГДР-ға сәйәхәтенең һөҙөмтәһе булып Башҡорт АССР-ы менән Галле округының хеҙмәттәшлеге тураһында һөйләгән «Сближение» китабы тора[1]. Яҙыусының 80 йәшлек юбилейына Өфөләге «Китап» нәшриәтендә «Что было, то было» (2013) исемле һайланма әҫәрҙәр йыйынтығы сыға[5].

Тәржемәне башҡорт текстарынан туранан-тура эшләй[9]. Уның тәржемәһендә баҫылып сыҡҡан башҡорт яҙыусыларының китаптарының дөйөм тиражы, уның үҙенең һәм ҡустыһының баһалауы буйынса, бер миллион дананан ашыу тәшкил итә[3][7]. Өфөлә һәм Мәскәүҙә уның тәржемәһендә, атап әйткәндә, Динис Исламов, Фәрит Иҫәнғолов, Жәлил Кейекбаев, Ноғман Мусин, Кирәй Мәргән, Булат Рафиҡов, Әмир Әминев романдары, шулай уҡ Шәһит Хоҙайбирҙин, Зиннур Ураҡсин һәм Таңсулпан Ғарипова китаптары баҫылып сыға[3]. Иртә тәржемәләренең береһе — Мостай Кәримдең «Россиянмын» шиғырының рус телендәге варианты, ул 1955 йылдың 27 майында башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһының Мәскәүҙә асылыуы көнөнә «Советская Башкирия» гәзитендә баҫылып сығаҡҡан[10]. Марсель Ғафуров шулай уҡ «Башҡорт халыҡ ижады» йыйынтығына ингән бер нисә башҡорт халыҡ әкиәтен рус теленә тәржемә иткән[1].

Ғафуров-тәржемәсенең ижады тураһында башҡорт шағиры Ғәзим Шафиҡов яҙған, ул уның башҡорт шағирҙарының шиғырҙарын тәржемә итеүҙәге эшен һәм «Бельские просторы» журналының формалашыуындағы айырым ролен билдәләгән[11]. Ғафуров үҙе тәржемәлә «башҡорт әҙәбиәтенең йоғонто өлкәһен киңәйтеү ихтыяжын» һәм яҙыусы-коллегаларына киңерәк аудиторияға сығырға ярҙам итеүҙе күрә[12].

Китаптары

Төп китаптарына түбәндәгеләр инә[1][5]:

  • Гафуров М. А. Ранний снег: стихи. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1960.
  • Гафуров М. А. …И никаких легенд: очерки. — Москва, 1964.
  • Гафуров М. А. Сближение: очерки. — Москва: Советская Россия, 1978. — 122 с.
  • Гафуров М. А. Звёзды дневного неба: очерки. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1979. — 208 с.
  • Гафуров М. А. Территория памяти: воспоминания, рассказы. — Уфа: Китап, 2008. — 144 с.
  • Гафуров М. А. Что было, то было: избранные очерки, житейские истории, рассказы. — Уфа: Китап, 2013. — 392 с.
  • Гафуров М. А. Времён живая связь: очерки. — Уфа, 1984.
  • Гафуров М. А. История с детективом и просто история. — Уфа, 2003.

Бынан тыш, төрлө йылдарҙа «Бельские просторы» журналында очерктар, хикәйәләр һәм яҙмалар, шул иҫәптән «Дудкин хикәйәләре» циклын баҫтыра[5][13]. Һуңғы китабы булып 500 дана тираж менән сыҡҡан «Почему я перестал писать стихи» китабы тора[14].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1976)[1];
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982)[1];
  • Степан Злобин исемендәге республика премияһы (2005)[2];
  • Булат Рафиҡов исемендәге премия (Мәләүез районы, 2005)[2][15];
  • Мәжит Ғафури исемендәге йәмәғәт премияһы[3][16].

Хәтер

Ғаиләһе

  • Атаһы — Абдрахман Ғафуров, зоотехник булып эшләгән һәм Ленинград янындағы Пулково бейеклектәрендә немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта һәләк булған;
  • әсәһе ике улын яңғыҙы тәрбиәләгән, балалар йортонда кастелянша һәм тегеү артелендә оҫта булып эшләгән[3].
  • Ҡустыһы — Мадрил Ғафуров (1936), халыҡ-ара журналист, яҙыусы, шағир, философия фәндәре кандидаты, отставкалағы 2-се ранг капитаны, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, СССР һәм Рәсәй Журналистар союздары премиялары лауреаты, шулай уҡ Мәжит Ғафури исемендәге премия лауреаты; Башҡорт АССР-ы буйынса Үҙәк телевидениены һәм «Маяк» радиостанцияһының үҙ хәбәрсеһе булып эшләгән, Башҡорт АССР-ы Юғары Советының халыҡ депутаты, Мәжит Ғафури исемендәге Мәҙәниәт фонды директоры булған[3][17][18];
  • Ҡатыны — Тамара;
  • Ҡыҙы — Светлана Ғафурова, журналист, яҙыусы.
  • Улы — Тимур[19]

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Гафуров Марсель Абдрахманович. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Марсель Гафуров. О переводе. Не так просто, как кажется. Журнал «Бельские просторы» (16 июнь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Мадриль Гафуров. Слово о брате. Газета «Республика Башкортостан» (5 май 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  4. ↑ 1 2 Марсель Гафуров. Кугарчинская централизованная библиотечная система. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Лауреаты премии имени Булата Рафикова. Мелеузовская централизованная библиотечная система. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  6. ↑ Марсель Абдрахманович Гафуров. Фонд культуры имени Мажита Гафури (12 июль 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  7. ↑ 1 2 Марсель Гафуров. Житейские истории. Журнал «Бельские просторы» (30 ноябрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  8. ↑ Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; kugkultura төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  9. ↑ 1 2 Время бумаги не ушло. Литературная газета. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  10. ↑ У известного стихотворения Мустая Карима «Я россиянин» оказалось два переводчика. Собкор02 (28 ғинуар 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  11. ↑ Газим Шафиков. Прыжок в неведомое. Журнал «Бельские просторы» (14 сентябрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  12. ↑ Круглый стол «Перевод». Хронос (2 ноябрь 2008). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  13. ↑ Марсель Гафуров. Хэппи энд. Журнал «Бельские просторы» (17 апрель 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  14. ↑ Марсель Гафуров. Почему я перестал писать стихи. Читальный зал. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  15. ↑ Булат Загреевич Рафиков. Библиотека села Сахаево (1 август 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  16. ↑ Мадриль Гафуров. Последний из могикан. Читальный зал. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  17. ↑ Гафуров Мадриль Абдрахманович, Кировский район города Уфы. Центральная избирательная комиссия Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  18. ↑ Мадриль Гафуров. Пурга. Рассказ. Журнал «Бельские просторы» (9 февраль 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  19. ↑ Светлана Гафурова. Мой папа был романтиком и перфекционистом! Журнал «Бельские просторы» (14 май 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.

Әҙип тураһында

Һылтанмалар

Категориялар