Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Рехмуков Фарид Измайлович

Фарид Измайлович Рехмуков (1926 йылдың 17 авгусы, Әстерхан, Әстерхан губернаһы[d], РСФСР, СССР — 2005 йылдың, Өфө, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — совет, Рәсәй архитекторы, ҡала төҙөүсе, уҡытыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған архитекторы (1974), СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы[1]. 1965 йылдан 1986 йылға тиклем Өфө ҡалаһының баш архитекторы вазифаһын биләй[2].

Биографияһы

1926 йылдың 17 авгусында Әстерхан ҡалаһында тыуған[1]. Юғары белемде Мәскәү архитектура институтында (МАРХИ) ала, уны 1948 йылда тамамлай[3].

Институтты тамамлағандан һуң бер аҙ Мәскәүҙә йәшәй һәм эшләй[1]. 1949 йылда архитектор Карел-Фин ССР-ының баш ҡалаһы Петрозаводскиға эшкә ебәрелә. Республика проект контораһында (һуңынан — «Карелпроект» институты) хеҙмәт итә, унда ябай архитекторҙан директорға тиклем юл үтә, 1955 йылда ойошманы етәкләй[3]. 1954 йылдан 1956 йылға тиклем СССР Архитекторҙар союзының Карел-Фин бүлексәһе идараһы рәйесе була[2].

1962 йылда тәғәйенләнеш буйынса Башҡорт АССР-ына күсенә, «Башпроект» (артабан «Башҡортгражданпроект» тип үҙгәртелә) институтының баш архитекторы була[4]. 1965 йылда Өфөнөң баш архитекторы вазифаһын биләй һәм 1986 йылға тиклем ошо вазифала ҡала[2]. Бер үк ваҡытта, 1969 йылдан 1977 йылға тиклем, Башҡорт АССР-ы Архитекторҙар союзы менән етәкселек итә[5].

1986 йылда ҡаланың баш архитекторы вазифаһынан киткәндән һуң, профессиональ эшмәкәрлеген дауам итә — «Башпромстройпроект» институтында баш архитектор булып эшләй, ә 1993 йылдан ғүмеренең аҙағынаса Өфө ҡала округы хакимиәтенең Архитектура һәм ҡала төҙөлөшө баш идаралығының баш белгесе була[1].

2005 йылдың 13 декабрендә 79 йәшендә вафат була. Өфө ҡалаһында ерләнгән[1][6].

Ижады

Архитекторҙың ижади юлы Карелияла һәм Башҡортостанда эре ҡала төҙөлөшө проекттарын тормошҡа ашырыу менән бәйле. Тәүге ҙур ҡаҙаныштарының береһе булып 1950 йылда Бөтә Союз архитектура конкурсында еңеүе тора, уның һөҙөмтәһендә Мәскәүҙә Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһендә уның проекты буйынса Карел-Фин ССР-ы павильоны төҙөлә (бина 1954 йылда төҙөлә һәм мәҙәни мираҫ объекты тип таныла)[3][5]. Петрозаводскиҙа эшләгән осорҙа ул шулай уҡ КПСС-тың Өлкә комитеты бинаһы (1952 йыл) һәм Карел дәүләт педагогия институты комплексы (1961 йыл) проекттарының авторы була[7].

Өфөнөң баш архитекторы булып эшләгән осорҙа Башҡортостан баш ҡалаһының йөҙөн формалаштырыуға үҙ өлөшөн индерә. 1971 йылда ҡабул ителгән Өфөнөң Генераль планы авторҙарының береһе була[5]. Уның етәкселегендә һәм туранан-тура ҡатнашлығында ҡаланың иң эре торлаҡ микрорайондарын планлаштырыу проекттары эшләнә: «Телеүҙәк», «Новиковка», «Урман паркы», «Ҡояшлы» һәм «Орджоникидзе»[4]. Архитектор Өфөләге Матбуғат йорто проекты авторы, шулай уҡ 1981 йылда ҡуйылған Шаһит Хоҙайбирҙин һәйкәленең архитектура өлөшөн билдәләй (скульпторҙар Т. П. Нечаева һәм Б. Д. Фузеев менән берлектә)[1][5]. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Салауат Юлаев проспектын төҙөү идеяһын әҙерләүҙә ҡатнаша[4].

Педагогик эшмәкәрлеге

Проектлау һәм административ эш менән бер рәттән педагогик эшмәкәрлек менән дә шөғөлләнә. 1952—1962 йылдарҙа Петрозаводск архитектура-төҙөлөш техникумында «архитектура проекты» дисциплинаһын уҡыта[8]. Шулай уҡ Петрозаводск дәүләт университетының төҙөлөш факультетында курс проекттарын алып бара, архитекторҙарҙың диплом эштәрен яҡлауҙарҙа саҡырылған эксперт сифатында ҡатнаша[9].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Һөнәри союздар сиктәрендә әүҙем йәмәғәт эше алып бара. СССР Архитекторҙар союзында тора, 1954 йылдан 1956 йылға тиклем уның Карел-Фин бүлексәһен етәкләй. Һуңыраҡ, 1969 йылдан 1977 йылға тиклем, Башҡорт АССР-ы Архитекторҙар союзы рәйесе итеп һайлана[2][5].

Наградалары

Хәтер

Өфөнөң Октябрь районында, Глумилино биҫтәһендәге яңы урам (Архитектор Рехмуков урамы) уның хөрмәтенә аталған[10][11].

Фарид Рехмуков проекттары буйынса төҙөлгән ҡайһы бер биналар

КПСС-тың Карел Өлкә комитеты. Петрозаводск (1952 йыл)
ВДНХ-лағы павильон бинаһы. Мәскәү (1954 йыл; (А. Я. Резниченко менән берлектә)[12][13]
Педагогия институты. Петрозаводск (1961 йыл)

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 А. Е. Навозова. Рехмуков Фарид Измайлович // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  2. ↑ 1 2 3 4 Фарид Измайлович Рехмуков. Главный архитектор Уфы с 1965 по 1986 год. Коммерсантъ (1 ғинуар 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Рехмуков Фарид Измайлович. Интернет-журнал «Петрозаводск говорит» (21 ғинуар 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Когда достроят улицу Архитектора Рехмукова в Уфе. UFA1.RU (9 июль 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 Журнал «Уфа». Из блокнота. Об архитекторах... journal-ufa.ru (1 июнь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2026.
  6. ↑ Он сделал Уфу белокаменной. Вечерняя Уфа (24 ғинуар 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2026.
  7. ↑ Календарь памятных и знаменательных дат на 2026 год: Август. Государственное бюджетное учреждение "Национальный архив Республики Карелия" (1 ғинуар 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2026.
  8. ↑ Рехмуков Фарид Измайлович. Петрозаводский архитектурно-строительный техникум. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2026.
  9. ↑ Главный архитектор. Памяти Эдуарда Андреева. Интернет-журнал «Лицей» (18 август 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2026.
  10. ↑ В Уфе строят две новые улицы. Ufaved.Info / BezFormata (6 июль 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2026.
  11. ↑ В Уфе на два месяца опоздали с открытием улицы. UFA1.RU (28 август 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 август 2026.
  12. ↑ Павильон №67 «Карелия». ВДНХ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 июль 2026.
  13. ↑ Павильон №67 «Карелия». ВДНХ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 июль 2026.

Әҙәбиәт

  • Донгузов К. А. Союз архитекторов Республики Башкортостан: история и современность. — Уфа, 1998.
  • Строители Башкортостана. — Уфа, 2001.

Һылтанмалар

Категориялар