Сайранова Сәрүәр Фәйзрахман ҡыҙы
Сәрүәр Фәйзрахман ҡыҙы Сайранова (Фаррахова; рус. Сарвар Файзрахмановна Сайранова; 1918 йылдың 17 ғинуары, Теләүембәт, Ырымбур губернаһы, Ырымбур өйәҙе, Совет Рәсәйе — 2006 йылдың, Ишембай, Башҡортостан Республикаhы, Рәсәй) — совет актрисаһы һәм Ишембай ҡалаһының Башҡорт халыҡ театры режиссёры (1948—1978). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1961). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1967). Ишембай ҡалаһының һәм Ишембай районының Почётлы гражданы (1999)[1].
Биографияһы
1918 йылдың 17 ғинуарында РСФСР-ҙың Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең Теләүембәт ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған[1][2].
Тыуған ауылында мәктәпте тамамлағас, Өфөләге Башҡорт театр-сәнғәт училищеһына уҡырға инә[2].
1938 йылда училищены тамамлап, Башҡорт дәүләт академия драма театры труппаһына ҡабул ителә, 1938—1939 йылдарҙа шунда эшләй[2]. Тәүге роле — А. Н. Островскийҙың «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр» пьесаһында Кручинина роле.
Тиҙҙән Ҡыҙыл Армия командирына кейәүгә сыға һәм иренең хеҙмәт урынына Белоруссияға китә. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән ире һәләк була, һәм Сәрүәр ике балаһы менән тыуған ауылына ҡайта.
1942—1944 йылдарҙа Теләүембәт ауыл советы секретары булып эшләй. 1944 йылда Йомағужа район советының сауҙа бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә.
1945 йылда Советтар Союзы Геройы Садиҡ Сайранов менән таныша. 1946 йылда уға кейәүгә сыға һәм Ишембай ҡалаһына күсә[3]. 1947 йылда улдары тыуа.
1948—1978 йылдарҙа Ишембай ҡалаһының С. М. Киров исемендәге Мәҙәниәт һарайы ҡарамағындағы Башҡорт драма коллективына (Башҡорт халыҡ театры) етәкселек итә[1]. 1967 йылда коллективҡа «халыҡ» исеме бирелә[1].
2006 йылда вафат була, Ишембайҙа ерләнгән.
Ижади эшмәкәрлеге
Уның етәкселегендә Башҡорт халыҡ театры Мостай Кәримдең («Айгөл иле»), Ю. Әминевтың («Гөлсәсәк»), С. Мифтаховтың («Һаҡмар») һәм башҡа авторҙарҙың пьесаларын ҡуя. Театр үҙ сәхнәһендә генә түгел, күрше ҡалаларҙа һәм ауыл клубтарында ла сығыш яһай[1].
Сәрүәр Сайранова ярҙамы менән Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы Хөсәйен Мәжитов, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Шәмсия Нағаева, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы Марат Солтанов (БАДТ артисы), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Тәнзилә Хисамова[4], Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Асия Смаҡова[5], Башҡорт телевидениеһының тәүге баш режиссёры Наил Тибеев, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Римма Ниғмәтуллина сәхнәгә тәүге тапҡыр сыға.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1961);
- Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1961);
- «Почёт Билдәһе» ордены (1967);
- «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы;
- «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1980);
- Ишембай ҡалаһының һәм Ишембай районының Почётлы гражданы (1999)[1].
Ғаиләһе
Хәтер
- 2011 йылда Ишембай ҡалаһының Башҡорт халыҡ театрына Сәрүәр Фәйзрахман ҡыҙы Сайранова исеме бирелә[1].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Башкирский народный театр им. А. Сайрановой. Стерлитамак.ГдеПроф. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 июль 2026.
- ↑ 1 2 3 Сайранова Сарвар Файзрахмановна. Кино-Театр.Ру. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 июль 2026.
- ↑ 1 2 Сайранов Садык Уильданович. Герои страны. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 июль 2026.
- ↑ Я — счастливая актриса. resbash.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 июль 2026.
- ↑ Сделай шаг навстречу мечте. rural-fields.rbsmi.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 июль 2026.
- ↑ Деятели культуры и искусства земли ишимбайской // Сайранова Сарвар Файзрахмановна. docs.360.yandex.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 июль 2026.
Әҙәбиәт
- Ишимбайская энциклопедия.—Уфа: Башкирская энциклопедия, 2015 г.—с.483.—ISBN 978-5-88185-205-4