Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Сыртланова Елизавета Александровна

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Сыртланов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Елизавета Александровна Сыртланова (рус. Елизавета Александровна Сыртланова; 1881 йылдың 22 ноябре, Соҡсон, Красноуфимск өйәҙе, Пермь губернаһы, Рәсәй империяһы — 1961 йылдың 11 декабре, Өфө, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, СССР) — Рәсәй һәм совет актрисаһы, режиссёр, театр эшмәкәре. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1943). Сибай һәм Салауат драма театрҙарына нигеҙ һалыусыларҙың береһе[1][2].

Биографияһы

1881 йылдың 22 ноябрендә Пермь губернаһы Красноуфимск өйәҙе Суксун заводы ҡасабаһында (хәҙерге Пермь крайының Суксун (Һыуыҡ һыу) ҡасабаһы) тыуған. Милләте — урыҫ[1].

Ситуацион‑мәхәллә мәктәбенең бер нисә синыфын тамамлай, артабан «Белошвейка» тегеү курстарында уҡый. Бала саҡтан үҙешмәкәр театрҙа ҡатнаша[2].

1911 йылда уның профессиональ дебюты була — Г. Исхаҡиҙың «Алдым‑бирҙем» спектаклендә Ғәйнә роле.

1912 йылдан — Пермь крайындағы тәүге милли профессиональ «Нур» театры труппаһы актрисаһы. Труппа менән Урал һәм Урал аръяғы ҡалаларында, ауылдарында гастролдәрҙә була. 1915—1917 йылдарҙа «Ширкәт» антрепризаһы менән хеҙмәттәшлек итә. 1918—1919 йылдарҙа РККА‑ның 1‑се һәм Төркөстан армиялары сәйәси бүлектәре ҡарамағындағы фронт театрҙарында эшләй.

1920 йылдан — Өфө дәүләт татар‑башҡорт күрһәтмә театры актрисаһы. 1922—1930 йылдарҙа — Уралда, Себерҙә һәм Алыҫ Көнсығышта төрлө театр коллективтарының режиссёры һәм художество етәксеһе була, үҙешмәкәр драма түңәрәктәрен ойоштора[1][2].

1932 йылда яңы ойошторолған Баймаҡ колхоз‑совхоз театрының (артабан — Сибай драма театры) тәүге режиссёры була. 1933—1938 йылдарҙа — Ауырғазы колхоз‑совхоз театрының (артабан — Салауат драма театры) художество етәксеһе һәм режиссёры. Был театрҙарға нигеҙ һалыусы тип иҫәпләнә[2].

1939—1948 йылдарҙа — М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры музейы мөдире. Уның башланғысы менән 1939 йылда ошо музей ойошторола, экспонаттар йыйыу һәм коллекцияны тулыландырыу өсөн күп көс һала[1][2].

1961 йылдың 11 декабрендә Өфөлә вафат була[1].

Ижади эшмәкәрлеге

Характерлы һәм комедия ролдәрен башҡара. Башҡорт һәм татар әҫәрҙәре буйынса 300‑ҙән ашыу роль уйнаған[1][2].

Төп ролдәре

  • Сәрби — «Башмағым», Х. К. Ибраһимов;
  • Ғәрифә, Ғәйнә (дебют, 1911) — «Алдым‑бирҙем», Г. Исхаҡи;
  • Джамиля, әсәй — «Бәхетһеҙ егет», Ғ. Камал;
  • Мартина — «Ирекһеҙҙән табип», Мольер;
  • фрау Миллер — «Мәкер һәм мөхәббәт», Ф. Шиллер;
  • Кабаниха — «Гроза», А. Н. Островский;
  • Кручинина — «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр», А. Н. Островский.

Шулай уҡ Сумчинская псевдонимы менән сығыш яһай[1].

Режиссёр эшмәкәрлеге

Ф. Әмирхан, Б. Бикбай, Ф. Бурнаш, Т. Ғиззәт, Я. Вәли, Р. Ниғмәти, С. Мифтахов һәм башҡалар пьесалары буйынса спектаклдәр ҡуя.

Башҡорт драма театрында ҡуйғандары:

  • «Башмағым», Х. К. Ибраһимов;
  • «Брадәрән Ғәлимовтар», Г. Х. Ниязбаев;
  • «Ете юл сатында», А. Н. Островский (В. Г. Ғәлимов менән берлектә).

Ауырғазы колхоз‑совхоз театрында:

  • «Йәш йөрәктәр», Ф. Бурнаш;
  • «Себерәк Ғилман», А. М. Таһиров[1].

Тәржемә эшмәкәрлеге

А. Н. Островскийҙың «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр», В. Н. Билль‑Белоцерковскийҙың «Шторм», С. И. Левитинаның «Приговор» пьесаларын татар теленә тәржемә итә[1].

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

  • Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1943)[1][2].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 С. С. Саитов. Сыртланова Елизавета Александровна // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Сыртланова Елизавета Александровна. Театральные музеи и архивы России. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 июль 2026.

Һылтанмалар

Категориялар