Төньяҡ ярымшар
Төньяҡ ярымшар (рус. Се́верное полуша́рие) — Ерҙең экваторҙан төньяҡҡа табан урынлашҡан өлөшө[2].
Өҫкө йөҙөнөң 60,7 проценты һыуҙан тора. Унда ҡоро ерҙең 67,3 проценты урынлашҡан һәм Ерҙәге халыҡтың яҡынса 90 проценты йәшәй[3].
Үҙенсәлектәре
Төньяҡ ярымшарҙа йәй июндән авгусҡа тиклем, ә ҡыш — декабрҙән февралгә тиклем дауам итә. Кориолис көсө тәьҫире арҡаһында Төньяҡ ярымшарҙа циклондар, тропик циклондар ваҡытында ел сәғәт уғы хәрәкәтенә ҡаршы йүнәлә, ә антициклондарҙа — кире яҡҡа. Төньяҡ ярымшарҙа Көньяҡ ярымшарға ҡарағанда ҡоро ер күпкә күберәк (67 % — 33 %)[4]. Төньяҡ ярымшарҙа климат 3 ғинуарҙа Ер үҙенең орбитаһы буйынса Ҡояшҡа иң яҡын нөктә аша үтеүе, ә йәйгеһен Ҡояштан иң алыҫлашыуы арҡаһында бер аҙ йомшара.
Төньяҡ ярымшарҙағы ҡитғалар һәм илдәр
Европа
Франция, Бөйөк Британия һәм Норвегияның ҡайһы бер диңгеҙ аръяғы территорияларынан (Буве утрауынан) тыш, географик яҡтан Европаға ҡарамаған, әммә был дәүләттәрҙең өлөшө булған йәки уларҙың суверенитеты аҫтында булған бөтә илдәр.
Азия
Көнсығыш Тимор, Индонезияның күпселек өлөшө һәм Мальдивтың бәләкәй өлөшөнән тыш бөтә илдәр.
Төньяҡ Америка
Географик яҡтан Төньяҡ Америкаға ҡарамаған, әммә Ҡушма Штаттар хөкүмәте ҡарамағында булған АҠШ-тың ҡайһы бер территорияларынан тыш, бөтә илдәр.
Көньяҡ Америка
Ҡайһы бер илдәр:
- тулыһынса:
- өлөшләтә:
Африка
Төньяҡ ярымшарҙа материктың күп өлөшө урынлашҡан (яҡынса 2⁄3 территорияһы)[2]) — ҡайһы бер илдәр:
- тулыһынса:
- Алжир
- Бенин
- Буркина-Фасо
- Гамбия
- Гана
- Гвинея
- Гвинея-Бисау
- Джибути
- Мысыр
- САДР (өлөшләтә танылған дәүләт)
- Кабо-Верде
- Камерун
- Кот-д'Ивуар
- Либерия
- Ливия
- Мавритания
- Мали
- Марокко
- Нигер
- Нигерия
- Сенегал
- Судан
- Сьерра-Леоне
- Того
- Тунис
- КАР
- Чад
- Эритрея
- Эфиопия
- Көньяҡ Судан
- өлөшләтә:
Океания
Ҡайһы бер илдәр:
- тулыһынса:
- өлөшләтә:
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Иҫкәрмәләр
- ↑ https://www.lemonde.fr/planete/article/2020/09/23/69-6-c-un-nouveau-record-de-froid-arctique-vieux-de-vingt-huit-ans-exhume_6053321_3244.html
- ↑ 1 2 Атлас мира. — М.: Фед. служба геодезии и картографии России: Издат. дом ОНИКС, 2000. — С. 448. — ISBN 5-85576-095-2
- ↑ 90% Of People Live In The Northern Hemisphere - Business Insider (ингл.). Business Insider (4 май 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 ноябрь 2015. Архивировано 19 ғинуар 2018 года.
- ↑ Суша и вода на земном шаре Архивная копия от 16 февраль 2015 на Wayback Machine. Русское географическое общество
Һылтанмалар
- Archinal, Brent A.; A'Hearn, Michael F.; Bowell, Edward G.; Conrad, Albert R.; Consolmagno, Guy J. Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009 (инг.) // Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy : journal. — 2010. — Vol. 109, no. 2. — P. 101—135. — DOI:DOI:10.1007/s10569-010-9320-4. — . Архивировано 4 март 2016 года.
Тема буйынса өҫтәмә
 | |
|---|---|
| Библиография каталогтарында |
| |
