Франциск (Рим папаһы)

1969 йылдың 13 декабрендә Бергольо руханиҙар сафына алына. Аргентинаның баш ҡалаһында Сан-Мигель колледжының теология факультеты профессоры итеп тәғәйенләнә. 1970 йылдарҙа Аргентинаның иезуит орденында төрлө вазифалар биләй.

Иезуит орденының етәкселеге, Хорхе Марионың лидерлыҡ сифаттары менән тәьҫирләнеп, Бергольоның статусын күтәрә. 1980 йылда ул үҙенең альма-матеры — Изге Иосиф семинарияһының ректоры итеп тәғәйенләнә. Был вазифаны 1986 йылға тиклем етәкләй. Артабан Германияла докторлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм Тыуған иленә Кордова архиепископияһының тәүбә иттереүсеһе һәм дини директоры булып ҡайта.

1992 йылдың 20 майында Бергольоны Ауканың титуляр епискобы титулы менән Буэнос-Айрестың ярҙамсыл епискобы итеп тәғәйенләйҙәр. Ул 1992 йылдың 27 июнендә Буэнос-Айрестың кафедраль соборында Буэнос-Айрес архиепискобы кардинал Антонио Кваррасино тарафынан епископтар сафына алына. Кардинал Кваррасиноның тиҙҙән үҙенең хеҙмәт бурыстарын үтәүҙе тамамлары билдәле булғас, 1997 йылдың 3 июнендә Бергольены Буэнос-Айрес архиепискобының коадъюторы (епархияны етәкләү хоҡуғы булған епископ) итеп тәғәйенләйҙәр.

Кардинал Кваррасиноның үлеменән һуң 1998 йылдың 28 июнендә Буэнос-Айрестың яңы архиепискобы була. 1998 йылдың 6 ноябрендә Аргентинала үҙҙәренең иерархы (шул иҫәптән рус католиктары миссиялары) булмаған көнсығыш йолалары католиктары ординарийы итеп тәғәйенләнә^[11][12][13])

2001 йылдың 21 февралендә Рим Папаһы Иоанн Павел II Бергольоны Ватикандағы консистория кардиналы итеп үрләтә. Ул Сан-Роберто-Беллармино сиркәүе титулын ала.

Кардинал Бергольо Рим курияһында бер юлы бер нисә административ вазифаға тәғәйенләнә. Ул Руханиҙар эштәре буйынса конгрегация, Ғибәҙәт ҡылыу һәм серҙәр тәртибе конгрегацияһы, Апостол тормошо йәмғиәттәре һәм арнау тормошо институттары конгрегацияһы ағзаһы булып тора. Бергольо шулай уҡ Латин Америкаһы комиссияһы һәм Ғаилә эштәре буйынса Папа советы ағзаһы ла була.

Кардинал Бергольо үҙенең баҫалҡылығы, доктриналь консерватизмы һәм социаль ғәҙеллек эшенә тоғролоғо менән билдәле була. Уның абруйына билдәле бер өлөш индергән үтә ябай тормош алып бара. Архиепископ һарайынан бик айырылып торған бәләкәй генә фатирҙа йәшәй, йәмәғәт транспорты файҙаһына шоферы менән шәхси лимузиндан баш тарта һәм, әйтеүҙәренсә, үҙенә ашарға ла бешерә.

2005 йылдың 15 апрелендә кеше хоҡуҡтары буйынса адвокат, 1976 йылда ике иезуит руханиһын урлаған хәрби хунта менән һүҙ беркетеүҙә ғәйепләп, Бергольоға ҡаршы енәйәт эше ҡуҙғата^[14]. 2013 йылдың 17 мартында был эште тикшереү менән шөғөлләнгән аргентин судьяһы Херман Кастелли La Nacion гәзитенә биргән интервьюла «(Рим Папаһы) Хорхе Бергольо был руханиҙарҙы „һатҡан“ тигән белдереү — тотошлай ялған. Беҙ бөтәһен дә анализланыҡ, был фаразды тыңланыҡ, ап-асҡ дәлилдәргә күҙ һалдыҡ һәм уның эш итеүе ул осраҡта юридик яҡтан енәйәттә ҡатнашыу тип һаналмай. Әгәр улай булмаһа, беҙ был турала хәбәр итер инек» тигән^[15][16][17].

Рим Папаһы Иоанн Павел II үлгәндән һуң Бергольо, кардинал-һайлаусы булараҡ, 2005 йылғы Папа конклавында ҡатнашыу өсөн Ватиканға саҡырыла. Бергольо папабиль булып һаналһа ла, Конклав яңы папа итеп кардинал Йозеф Ратцингерҙы һайлай. Әммә Конклавтың бер кардинал-һайлаусыһының 2005 йылдың сентябрендә баҫылып сыҡҡан һәм ысынлығы теүәл генә билдәле булмаған аноним көндәлеге^[18] Бергольоның Конклавта Ратцингерҙың төп ярышташы булғанын күрһәтә.

Был документтан күренеүенсә, Бергольо өсөнсө һайлау турында 40 тауыш йыйған, әммә хәл иткес дүртенсе турҙа уның күрһәткесе 26 тауыш ҡына булған.

2005 йылғы Епископтар синоды осоронда Бергольо синодтан һуң төҙөлгән совет ағзаһы итеп һайлана. 2005 йылдың 8 ноябрендә өс йыллыҡ срокка (2005—2008) Аргентинаның Епископтар конференцияһын етәкләй.

Бенедикт XVI вазифаһынан баш тартҡас, 2013 йылғы конклавта шулай уҡ (башҡа күп дәғүәселәр араһында) папабилдәр исемлегенә инә^[19] һәм был юлы һайлана.

Рим папаһы итеп 2013 йылдың 13 мартында һайлана. Папа Изге Ассизи Францискыһы хөрмәтенә Франциск (лат. Franciscus) исемен ала^[20].

Бындай исем — папалыҡ тарихында беренсеһе, шуныһы: Франциск I һанын ҡулланмаҫҡа була. Уның исеме был һан аҫтында киләсәктә Франциск II исемле папа барлыҡҡа килгәс кенә йөрөтөлә башлаясаҡ. Франциск — Иезуиттар ордены вәкиле, шулай уҡ Яңы Донъянан булған беренсе папа.

Папа Францисктың интронизацияһы 2013 йылдың 19 мартында уҙғарыла.

Кардиналдарҙың уның бигерәк күп мыҫҡыллауҙарға дусар ителеренә борсолоуҙары сәбәпле, Франциск социаль селтәрҙәрҙә аккаунт булдырмаҫҡа хәл итә. Әммә 2019 йылдың 21 ғинуарында Рим Папаһы Франциск «Баҫ та доға ҡыл» (Click to pray) махсус доға сайты һәм тейешле мобиль ҡушымталар эшләй башлауын иғлан итә. Понтифик традицион йәкшәмбе вәғәзе мәлендә ҡулына планшет тотоп башланғысты шәхсән тәҡдим итә^[21].

2014 йылдың 19 авгусында Франциск журналистарға, үҙенән алдағы папа кеүек үк, һаулыҡ торошо арҡаһында тәхеттән баш тартыу ихтималы тураһында хәбәр итә.

2015 йылдың сентябрендә понтифик Гаванала ғүмеренең һуңғы йылдарында халыҡ алдында йыш күренмәгән 89 йәшлек Фидель Кастроның резиденцияһында була^[22].

2015 йылда уның етәкселегендә никахты ғәмәлгә яраҡһыҙ тип таныу процесын еңеләйткән реформа үткәрелә. 2016 йылдың 8 апрелендә Францисктың ғаилә һәм уның хәҙерге донъяла тотҡан урыны мәсьәләләренә арналған Amoris laetitia (лат. Мөхәббәт ҡыуанысы) тигән апостол өгөт-нәсихәте баҫылып сыға^[23][24].

2013 йылдың октябрендә вәғәҙә ителгән идара итеү реформаһы һәм ришүәтселеккә ҡаршы көрәш сиктәрендә Дини эштәр институты (Ватикан банкыһы) үҙенең тарихында беренсе тапҡыр йыллыҡ отчет баҫтыра. 2015 йылдың декабрендә Франциск тәүгә Ватикандың консолидацияланған финанс отчетлығына тышҡы аудит тәғәйенләй (был эште үткәреүгә PricewaterhouseCoopers аудитор компанияһы һайлана).

2016 йылдың 12 февралендә Гаванала Франциск Мәскәү һәм Бөтә Русь патриархы Кирилл менән осраша. Рус православие һәм Католик сиркәүҙәре тарихында бындай кимәлдәге осрашыу беренсегә була.

Франциск шулай уҡ 2018 йылдың авгусында үлем язаһына ҡаршы сыға. Уның был позицияһы практик һөҙөмтәгә килтерә: Нью-Йорк штаты (АҠШ-тың халыҡ һаны буйынса 4-се штаты) губернаторы Эндрю Куомо, Папаға теләктәшлек белдереп, шул уҡ айҙа штатта үлем язаһын юҡҡа сығарыу тураһында закон проектын тәҡдим итергә вәғәҙәләй^[25].

Франциск Пий XII понтификатының Икенсе донъя һуғышы осорона тура килгән документтарының ваҡытынан алда серен асырға фарман бирә^[26][27].

2022 йылдың мартында Украинаның хәрби эшмәкәрлегенә яуап итеп, Франциск Изге Тәхеттәге Рәсәй илселегендә була, был «ғүмерҙә булмаған аҙым» тип баһалана^[28]. Франциск Украина президенты Зеленскийға «теләктәшлек» белдереп һәм Ватикан «һөйләшеүҙәр өсөн киңлек» табырға тырыша тип шылтырата^[29]. «Изге Тәхет тыныслыҡҡа хеҙмәт итер өсөн барыһын да эшләргә әҙер», — ти Папа^[30] һәм март башында ике юғары дәрәжәле кардиналды Украинаға ярҙамға ебәререн хәбәр итте^[31].

2022 йылдың июлендә Канадаға апостол визиты ахырында Франциск: «Был сәфәр һынау кеүек булды… ысын, бындай хәлдә сәйәхәт итергә ярамай», — ти һәм, һаулығы торошона бәйле, тәхеттән баш тартыу ихтималын хәбәр итә. Артроз диагнозы ҡуйылыу сәбәпле, Рим Папаһы кресло-коляскала хәрәкәт итә^[32].

2025 йылдың 14 февралендә респиратор инфекция менән Римдең Джемелли клиникаһына госпитализациялана. 2025 йылдың 6 мартында Ватикандың матбуғат хеҙмәте понтификтың хәле тотороҡло тип хәбәр итте^[33].

Папа Франциск 14 февралдән бирле булған учреждениенан сығыр алдынан госпитализациянан һуң тәүге тапҡыр Римдең Джемелли дауаханаһы балконында күренә. Йыйылған кешеләрҙе сәләмләгәс, фатихаһын бирә һәм аҫта майҙанда йыйылған өс меңгә яҡын кешегә «баш бармағын өҫкә» күрһәтә. Бынан һуң Санта-Мария-Маджоре базиликаһына юллана, унда Папа базиликаһы коадъюторы-архиепискобы кардинал Роландас Макрицкас менән осраша, ҡайғыртҡаны һәм һаҡлағаны өсөн Мария Salus Populi Romani тәреһе алдына һалыр өсөн сәскә тапшыра^[34].

2014 йылдың 29 октябрендә Понтификтың фәндәр академияһында сығышы барышында Рим Папаһы Франциск һүҙмә-һүҙ: «Йәшәйеш китабын уҡығанда Аллаһты донъяны тылсым таяғы ярҙамында тыуҙырған һәм телеһе нимә эшләргә һәләтле тылсымсы сифатында күҙ алдына килтереү хәүефе тыуа. Әммә был улай түгел».

Бергольо — үҙенең карьераһы башында уҡ «азат итеү теологияһынан» алыҫлашҡан оҫта дин белгесе. Белгестәр уның Comunione e Liberazione консерватив донъяуи хәрәкәтенә яҡын тороуын билдәләй.

Кардинал Бергольо үҙенең руханиҙарын һәм мәхәллә халҡын аборттарға и һәм эвтаназияға ҡаршы сығырға саҡыра^[35].

Баштан уҡ ҡәтғи рәүештә 2010 йылда Аргентина хөкүмәте тарафынан ғәмәлгә индерелгән бер енесле никахтарҙы рөхсәт итеүсе ҡануниәткә ҡаршы сығыш яһай. Буэнос-Айрес монастырҙарына хатында: «Әйҙәгеҙ, бер ҡатлы булмайыҡ, беҙ ябай сәйәси көрәш тураһында һүҙ алып бармайбыҙ, был — Аллаһ планына ҡаршы емергес дәғүә. Бында ҡанундың ябай проекты тураһында һүҙ алып барылмай, ә Аллаһ балаларын юлдан яҙҙырырға һәм алдарға тырышҡан ҙур ялған тураһында», — тип яҙа. Ул шулай уҡ бер енесле ғаиләләрҙең бала алып тәрбиәләүе балаларға ҡарата дискриминацияның бер формаһы булып тороуына баҫым яһай.

2023 йылдың 18 декабрендә Франциск Fiducia Supplicans доктрина мәсьәләләре буйынса католик руханиҙарына «нормаларға тап килмәгән», шул иҫәптән бер енесле, никахтарға фатиха биреүҙе рөхсәт иткән^[36] декларацияны хуплай^[37]. Документта шундай иҫкәрмә бар, бындай фатиха венчаниеға оҡшарға тейеш түгел^[38].

Бергольо эҙмә-эҙлекле фәҡирҙәргә теләктәшлек белдерһә лә, ҡайһы бер күҙәтеүселәр уның социаль ғәҙеллек проблемаларына ҙур иғтибар бирмәүенә ҡәнәғәтһеҙлек белдерә. Сәйәси иҡтисад мәсьәләләре буйынса аныҡ позицияһын белдермәйенсә, Бергольо динилек һәм изгелектең мөһимлеген айырып әйтеүҙе өҫтөн һанай, шулай бының тәбиғи рәүештә ярлыларҙың яфаланыуҙарына нығыраҡ миһырбанлыҡ күрһәтеүгә булышлыҡ итеренә иҫәп тота. Шулай ҙа ул социаль программаларҙы хуплап, асыҡтан-асыҡ ирекле баҙар сәйәсәтенең ғәҙел булыуына шик белдерә.

2014 йылдың ноябрендә Папа Франциск Ватикандың үҙәгендә — Изге Петр майҙанында — йортһоҙҙар өсөн өс душ кабинаһы ҡуйырға ҡуша. Шулай уҡ Франциск башланғысы менән бөтә Рим^[39] буйынса сиркәү мәхәлләләрендә өйһөҙҙәр өсөн душ кабиналары урынлаштырыла.

Никахһыҙ тыуған балаларҙы суҡындырыуҙан баш тартҡан руханиҙарҙы тәнҡитләп, кардинал Бергольо ирһеҙ әсәйҙәрҙең аборт яһатмайынса, балаға ғүмер биреп дөрөҫ эшләүҙәрен һәм Сиркәү уларҙы ситкә типмәҫкә тейешлеген раҫлай^[40][41].