Якушев Александр Сергеевич

Якушевтар ғаиләһе Мәскәү эргәһендәге Реутов ҡалаһында йәшәй, әммә Александр Балашихала донъяға килгән^[1].

1964—1980 йылдарҙа Мәскәүҙең «Спартак» һәм 1980—1983 йылдарҙа Австрияның «Капфенберг» командалары өсөн уйнай.

1967 йылда Якушев беренсе тапҡыр СССР йыйылма командаһына саҡырыла. Ул Шайбалы хоккей буйынса СССР йыйылма командаһында 1972 йылда Саппорола үткән Олимпиада алдынан нығына. Йыйылма команда өсөн 1979 йылға тиклем сығыш яһай, ике ҡышҡы Олимпиадала һәм 10 донъя һәм Европа чемпионатында ҡатнаша.

1972 һәм 1974 йылдарҙа СССР — Канада суперсерияларында ҡатнаша. Ике суперсерияла ла СССР командаһында иң һөҙөмтәле уйынсы була: 1972 йылда 11 мәрәй (7+4), 1974 йылда 8 (5+3) мәрәй. "1972 йылғы серия"ла Мәскәүҙәге дүрт уйынының һәр береһендә Якушев иң яҡшы уйынсы бүләген ала (үҙенсәлекле алтын йөҙөктәр), уны Канаданың алдынғы хоккей белгестәренән торған жюри бүләкләй. 72-се серия һөҙөмтәләре буйынса Канада журналистары Якушев, Третьяк һәм Харламовты «үлемһеҙҙәр» почетлы категорияһына индерә^[2].

"Спартак"та һәм СССР йыйылма командаһында Мартынюк — Шадрин — Якушев, Шалимов — Шадрин — Якушев һөжүм звенолары составында уйнай. Улар үҙ заманында совет хоккейында иң көслөләр иҫәбендә була^[3][4], 1972/73 һәм 1975/76 йылдарҙағы СССР чемпионаттарында «Өс бомбардир» призын яулай. 1976 йылда Инсбрукта үткән Олимпиадала Шалимов — Шадрин — Якушев төркөмө бөтә уйындарҙа ла гол индерә, ә Чехословакия менән хәл иткес матчта ике тапҡыр гол индерә (шул иҫәптән матч тамамланыуға 4 минут ҡалғас 2:3 иҫәбе менән индерелгән гол)^[4].

1974 йылдан КПСС ағзаһы.

1989—1993 һәм 1998—2000 йылдарҙа «Спартак» (Мәскәү) хоккей клубының баш тренеры. 90-сы йылдар уртаһында Швейцарияла Амбри-Пиотта клубында эшләй.

1998—2000 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһының баш тренеры^[5].

Әлеге ваҡытта ул «СССР хоккейы легендалары» ветеран ХК-һын етәкләй^[6], Төнгө хоккей лигаһы легендалар советы рәйесе^[7].

Рәсәй Федерацияһының Тәфтиш комитеты ҡарамағындағы Йәмәғәт советы^[8] ағзаһы.

2018 йылдың 26 ​​июнендә Александр Якушевтың Хоккей даны залына индерелеүе тураһында иғлан ителә. 2018 йылдың 12 ноябрендә ҡабул итеү тантанаһы үтә^[9][10].

Ике тапҡыр Олимпия чемпионы (1972, 1976), ете тапҡыр донъя һәм Европа чемпионы (1967, 1969, 1970, 1973—75, 1979).

1975 йылғы донъя чемпионатында иң яҡшы һөжүмсе тип таныла.

1974 һәм 1975 йылдарҙа донъя чемпионатының символик командаһына индерелә.

Олимпия уйындарында, донъя һәм Европа чемпионаттарында 90 осрашыу үткәреп, 64 шайба индерә. Дөйөм алғанда ул СССР йыйылма командаһы өсөн 146 шайба индерә.

Өс тапҡыр СССР чемпионы (1967, 1969, 1976).

1970 һәм 1971 йылдарҙа СССР кубогы еңеүсеһе.

1965, 1966, 1968, 1970, 1973, 1979, 1980 йылдарҙа СССР чемпионатының икенсе призёры.

1964, 1972, 1975 йылдарҙа СССР чемпионатының өсөнсө призёры.

СССР чемпионаттарында ул 568 осрашыу үткәрә һәм 339 шайба индерә.

Өс тапҡыр (1968/1969, 1973/1974, 1975/1976) СССР чемпионатының иң яҡшы бомбардиры була.

1965, 1967—1971, 1973—1977, 1979 йылдарҙа СССР-ҙың иң яҡшы хоккейсылары исемлегенә инә.

Всеволод Бобров исемендәге клуб ағзаһы (517 гол, 7-се урын).

«Спартак» клубы тренеры булараҡ, 1992 йылда СССР чемпионатында бронза яулай.

2003 йылда Халыҡ-ара хоккей федерацияһының Дан залына индерелә.

2018 йылда Хоккей даны залына индерелә.

^[11]

• 3-сө дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены (2021 йылдың 20 декабре) — физик культура һәм спорт өлкәһендәге хеҙмәттәре, Ватан хоккейын үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн^[12]
• IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены (19 апрель 1995 йыл) — физик культураны һәм спортты үҫтереүҙәге хеҙмәттәре һәм «Спартак» спорт йәмғиәтен тергеҙеүгә һәм үҫтереүгә ҙур шәхси өлөш индергәне өсөн^[13]
• Почёт ордены (26 декабрь 2011 йыл) — физик культураны үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн^[14]
• Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (7 май 1975)
• ике ««Почёт Билдәһе» ордены (3 март 1972 йыл; 7 июнь 1979 йыл)
• «Харламов Трофи» «Хоккейға тоғролоҡ өсөн» номинацияһында^[15] (2016)