Ҡышҡы Олимпия уйындары

Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Олимпия уйындары (мәғәнәләр).

Ҡышҡы Олимпия уйындары — спорттың ҡышҡы төрҙәре буйынса донъялағы иң эре ярыштар. Халыҡ-ара олимпия комитеты эгидаһы менән 4 йылға бер тапҡыр уҙғарыла. Ҡышҡы Олимпия уйындары 1924 йылдан алып йәйге Олимпия уйындарына өҫтәлмә булараҡ үткәрелә башлай. Ҡайһы бер ҡышҡы спорт төрҙәре йәйге Олимпия уйындарына тағы ла иртәрәк — 1908 һәм 1920 йылдарҙа индерелгән була. 1924 йылдан 1992 йылғаса ҡышҡы Олимпия уйындары йәйге уйындар менән бер үк йылда уҙғарылған. 1994 йылдан башлап улар йәйге Олимпиаданан ике йылға һуңлатып үткәрелә.

Башҡа исемдәре: ҡышҡы Олимпиада, Аҡ олимпиада.

1924—2022 йылдарҙа 24 уйында рәсми булмаған дөйөм команда зачетында ҡышҡы Олимпия уйындары еңеүселәре:

СССР/ Рәсәй Федерацияһы — 9 тапҡыр
Норвегия — 9 тапҡыр
Германия/ ГДР — 4 тапҡыр
АҠШ — 1 тапҡыр
Швеция — 1 тапҡыр
Канада — 1 тапҡыр

1901 йылдан 1926 йылға тиклем Стокгольмда үткәрелгән Төньяҡ уйындары ҡышҡы спорт төрҙәре өсөн тәғәйенләнгән тәүге халыҡ-ара ярыштар була.

1894 йылда Халыҡ-ара олимпия комитетын ойошторғанда уҡ Олимпия уйындары программаһына конькиҙа шыуыуҙы индереү күҙ уңында тотола. Әммә был спорт төрө буйынса беренсе ярыштар 1908 йылғы уйындарҙа үткәрелә: фигуралы шыуыуҙа 4 комплект миҙал уйнатыла. Ирекле шыуыуҙа — швед Ульрих Сальхов, махсус фигуралар буйынса рәсәйле Николай Панин-Коломенкин, ҡатын-ҡыҙҙар араһында инглиз Мэдж Сайерс чемпион исемен ала, ә парлы шыуыуҙа немецтар Анна Хюблер һәм Генрих Бюргер еңә^[1].

1911 йылда Халыҡ-ара олимпия комитеты сессияһында киләһе уйындарҙа махсус «Ҡышҡы спорт төрҙәре аҙналығы» ойошторорға тәҡдим ителә, әммә 1912 йылда ойоштороусы булып Швеция сығыш яһағанлыҡтан, ул, Төньяҡ уйындарына конкуренциянан ҡурҡып, тәҡдимгә ҡаршы сыға. Киләһе Олимпия уйындарына әҙерлек барышында «Аҙналыҡ» идеяһы ҡабаттан яңғырай, әммә Беренсе донъя һуғышы ярыштарҙы үткәреүгә ҡамасаулай. 1920 йылда Антверпенда үткән Олимпия уйындары программаһына фигуралы шыуыу һәм шайбалы хоккей буйынса ярыштар индерелә.

1924 йылда Шамониҙа (Франция) Халыҡ-ара олимпия комитеты патронажы аҫтында VIII Олимпиада уңайынан «Халыҡ-ара спорт аҙналығы» үткәрелә. Уҙған "аҙна"ның популярлығы арҡаһында ул беренсе ҡышҡы Олимпия уйындары тип атала башлай.

Тәүҙә ҡышҡы уйындар йәйге уйындар менән бер йылда үтә, ә 1994 йылдан башлап ҡышҡы уйындар йәйге уйындарҙан һуң 2 йылдан һуң үткәрелә. Йәйге Олимпия уйындарынан айырмалы рәүештә, үткәрелмәгән ҡышҡы Олимпия уйындары номерланмай.

Союз/Федерация	Спорт төрө	Уҙғарыла башланыуы	Дисциплина
FIS	Тау саңғыһы	1936	Тиҙлеккә төшөү, супергигант, слалом-гигант, слалом, күпбәйге
	Саңғы ярышы	1924	Шәхси спринт, командалы спринт, айырым стартлы ярыш, масс-старт, эстафета, скиатлон
	Трамплиндан саңғыла һикереү	1924	K120 шәхси беренселеге, K120 командалы беренселеге, K90 шәхси беренселеге
	Саңғы буйынса икебәйге	1924	Шәхси ярыштар, спринт, эстафета
	Фристайл	1992	Могул, саңғы акробатикаһы, ски-кросс, хафпайп, слоупстайл
	Сноуборд	1998	Биг-эйр, параллель слалом-гигант, слоупстайл, сноуборд-кросс, хафпайп
IBU	Биатлон	1960	Спринт, шәхси уҙыш, пасьют, масс-старт, эстафета, ҡатнаш эстафета
ISU	Конькиҙа фигуралы шыуыу	1908/1924	Ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында айырым, шәхси фигуралы шыуыу, парлы фигуралы шыуыу, боҙҙа бейеүҙәр, команда ярыштары
	Конькиҙа ярышыу	1924	500 м, 1000 м, 1500 м, 3000 м, 5000 м, 10000 м, команда ярышы
	Шорт-трек	1992	500 м, 1000 м, 1500 м, эстафета
FIBT	Бобслей	1924	Ике урынлы боб, дүрт урынлы боб
	Скелетон	1928/1948/2002
FIL	Санала шыуыу	1964	Шәхси ярыштар, парлы уҙыштар, командалар эстафетаһы
IIHF	Шайбалы хоккей	1920/1924
WCF	Кёрлинг	1924/1998

Уйындар	Йыл	Ҡала	Дәүләт	Иҫәбе		Иҫәбе
Уйындар	Йыл	Ҡала	Дәүләт	ҡатнашыусы илдәр	ҡатнашыусы спортсылар	спорт дисциплиналары	спорт төрҙәре
I	1924	Шамони	Франция	16	280	14	4
II	1928	Санкт-Мориц	Швейцария	25	464	14	4
III	1932	Лейк-Плэсид	АҠШ	17	252	14	4
IV	1936	Гармиш-Партенкирхен	Германия	28	646	17	4
—⁽¹⁾	1940	Гармиш-Партенкирхен	Германия
—⁽¹⁾	1944	Кортина д’Ампеццо	Италия
V	1948	Санкт-Мориц	Швейцария	28	669	22	4
VI	1952	Осло	Норвегия	30	694	22	4
VII	1956	Кортина д’Ампеццо	Италия	32	821	24	4
VIII	1960	Скво-Вэлли	АҠШ	30	665	27	4⁽²⁾
IX	1964	Инсбрук	Австрия	36	1091	34	6⁽³⁾
X	1968	Гренобль	Франция	37	1158	35	6
XI	1972	Саппоро	Япония	35	1006	35	6
XII	1976	Инсбрук	Австрия⁽⁴⁾	37	1123	37	6
XIII	1980	Лейк-Плэсид	АҠШ	37	1072	38	6
XIV	1984	Сараево	Югославия	49	1272	39	6
XV	1988	Калгари	Канада	57	1423	46	6
XVI	1992	Альбервиль	Франция	64	1801	57	6
XVII	1994⁽⁵⁾	Лиллехаммер	Норвегия	67	1739	61	6
XVIII	1998	Нагано	Япония	72	2302	68	7⁽⁶⁾
XIX	2002	Солт-Лейк-Сити	АҠШ	77	2399	78	7
XX	2006	Турин	Италия	80	2508	84	7
XXI	2010	Ванкувер	Канада	82	2766	86	7
XXII	2014	Сочи	Рәсәй Федерацияһы	88	2800	98	7
XXIII	2018	Пхёнчхан	Корея республикаһы
XXIV	2022	Пекин	Ҡытай

¹ Икенсе донъя һуғышы арҡаһында уҙғарылмай.

² Биатлон ҡышҡы олимпия спорт төрө булып китә. Бобслей буйынса ярыштарҙан баш тартыла.

³ Сана спорты ҡышҡы олимпия спорт төрө булып китә.

⁴ Тәүҙә уйындар АҠШ-тың Денвер ҡалаһында булырға тейеш булған, әммә финанс мәьәләләре ҡатмарлы булыу сәбәпле Олимпиада Австрияла уҙғарыла.

⁵ Ошо йылдан алып ҡышҡы Олимпия уйындары йәйге уйындары булған йылдарҙа уҙғарылмай. Тәүге һәм һуңғы тапҡыр ҡышҡы Олимпия уйындары араһындағы ваҡыт арауығы ике йыл тәшкил итә.

⁶ Кёрлинг етенсе ҡышҡы олимпия спорт төрө булып китә. Шулай уҡ уйын программаһына сноубордингты индерәләр.

Алтын миҙалдар

Төп мәҡәлә: Күп тапҡыр олимпия чемпиондары исемлеге

6 миҙалдан күберәк

№	Спортсы	МОК	Спорт төрө	Уйындар				Бөтәһе
01 !1	Марит Бьёрген	Норвегия	саңғы ярыштары	2002—2018	8	4	3	15
02 !2	Уле-Эйнар Бьёрндален	Норвегия	Биатлон	1998—2014	8	4	1	13
03 !3	Бьёрн Дели	Норвегия	Саңғы ярыштары	1992—1998	8	4	0	12
04 !4	Ирен Вюст	Нидерланд	Конькиҙа йүгереү спорты	2006—2022	6	5	2	13
05 !5	Любовь Егорова	Берләшкән команда Рәсәй	Саңғы ярыштары	1992—1994	6	3	0	9
06 !6	Виктор Ан (Ан Хён Су)	Көньяҡ Корея Рәсәй	Шорт-трек	2006, 2014	6	0	2	8
007 !7	Натали Гайзенбергер	Германия	Сана спорты	2010—2022	6	0	1	7
08 !8	Тобиас Арльт	Германия	Сана спорты	2014—2022	6	0	0	6
	Тобиас Вендль	Германия	Сана спорты	2014—2022	6	0	0	6
	Лидия Скобликова	СССР	Конькиҙа йүгереү спорты	1960—1964	6	0	0	6

Бөтә миҙалдар буйынса

10 миҙал һәм күберәк

№	Спортсы	МОК	Спорт төрө	Уйындар				Бөтәһе
01 !1	Марит Бьёрген	Норвегия	Саңғы ярыштары	2002—2018	8	4	3	15
02 !2	Уле-Эйнар Бьёрндален	Норвегия	Биатлон	1998—2014	8	4	1	13
03 !3	Ирен Вюст	Нидерланд	Конькиҙа йүгереү спорты	2006—2022	6	5	2	13
04 !4	Бьёрн Дели	Норвегия	Саңғы ярыштары	1992—1998	8	4	0	12
05 !5	Арианна Фонтана	Италия	Шорт-трек	2006—2022	2	4	5	11
06 !6	Раиса Сметанина	СССР Берләшкән команда	Саңғы ярыштары	1976—1992	4	5	1	10
07 !7	Стефания Бельмондо	Италия	Саңғы ярыштары	1992—2002	2	3	5	10

Төп мәҡәлә: Олимпия уйындарында иң күп ҡатнашыусы спортсылар исемлеге

Ҡышҡы Олимпия уйындарында кәмендә ете тапҡыр

Уйындар иҫәбе	Спортсы	МОК	Уйындар	Осор	Спорт төрө				Бөтәһе'
8	Нориаки Касай	Япония	1992—2018	26	Трамплиндан һикереү	0	2	1	3
8	Клаудия Пехштайн	Германия	1992—2006, 2014—2022	30	Конькиҙа йүгереү спорты	5	2	2	9
7	Альберт Демченко	Берләшкән команда (1) Рәсәй (6)	1992—2014	22	Сана спорты	0	3	0	3
7	Янне Ахонен	Финляндия	1994—2018	24	Трамплиндан һикереү	0	2	0	2
7	Сергей Долидович	Беларусь	1994—2018	24	Олимпия уйындарында саңғы ярыштары	0	0	0	0
7	Симон Амман	Швейцария	1998—2022	24	Трамплиндан һикереү	4	0	0	4

↑ Figure Skating at the 1908 London Summer Games (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 февраль 2014. Архивировано из оригинала 26 декабрь 2011 года.

Barry, Tim; Crawford, Dee. Revise for Advanced PE for Edexcel (инг.). — Oxford, United Kingdom: Heinemann Educational Publishers, 2002. — ISBN 0-435-10045-9.
Brownell, Susan. Beijing's games:What the Olympics mean to China (инг.). — Plymouth, United Kingdom: Rowman & Littlefield publishers, 2008. — ISBN 978-0-7425-5640-9.
Cashmore, Ernest. Making sense of sports (инг.). — New York: Routledge, 2005. — ISBN 0-415-34853-6.
Cashmore, Ernest. Sports culture (инг.). — New York: Routledge, 2003. — ISBN 0-415-18169-0.
Cooper-Chen, Anne. Global entertainment media (инг.). — Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, 2005. — ISBN 0-8058-5168-2.
Findling, John E.; Pelle, Kimberly D. Encyclopedia of the Modern Olympic Movement (инг.). — Westport, Connecticut: Greenwood Press, 2004. — ISBN 0-313-32278-3.
Findling, John; Pelle, Kimberly. Historical dictionary of the Modern Olympic Movement (инг.). — Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group, 1996. — ISBN 0-313-28477-6.
Fry, John. The story of modern skiing (инг.). — Lebanon, New Hampshire: University Press of New England, 2006. — ISBN 978-1-58465-489-6.
Gershon, Richard A. Telecommunications Management:Industry structures and planning strategies (инг.). — Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, 2000. — ISBN 0-8058-3002-2.
Guttman, Allen. Sports Spectators (инг.). — New York: Columbia University Press, 1986. — ISBN 0-231-06401-2.
Guttman, Allen. The Olympics, a history of the modern games (инг.). — Champaign, Illinois: University of Illinois press, 1992. — ISBN 0-252-02725-6.
Hazan, Barukh. Olympic sports and propaganda games (инг.). — New Brunswick, New Jersey: Transaction Inc., 1982. — ISBN 0-87855-436-X.
Hill, Christopher R. Olympic Politics (инг.). — Manchester, United Kingdom: Manchester University Press, 1992. — ISBN 0-7190-3542-2.
Judd, Ron C. The Winter Olympics (инг.). — Seattle, Washington: The Mountaineers Books, 2008. — ISBN 1-59485-063-1.
Mallon, Bill; Buchanan, Ian. Historical dictionary of the Olympic Movement (инг.). — Oxford, UK: Rowman & Littlefield Publishing Group, 2006. — ISBN 0-8108-5574-7.
Mandell, Richard D. The Nazi Olympics (инг.). — Champaign, Illinois: University of Illinois Press, 1987. — ISBN 0-252-01325-5.
Miller, Toby; Lawrence, Geoffrey; McKay, Jim. Globalization and sport (инг.). — London: Sage Publications, 2001. — ISBN 0-7619-5968-8.
Mottram, David. Drugs in sport (инг.). — New York: Routledge, 2003. — ISBN 0-415-27937-2.
Official Report (1924) of both Summer and Winter Games: (ed.) M. Avé, Comité Olympique Français. Les Jeux de la VIII^e Olympiade Paris 1924 – Rapport Officiel (фр.). — Paris: Librairie de France.
Payne, Michael. Olympic turnaround (инг.). — Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group, 2006. — ISBN 0-275-99030-3.
Preuss, Holger. The Economics of Staging the Olympics: A Comparison of the Games 1972–2008 (инг.). — Cheltenham, United Kingdom: Edward Elgar Publishing Limited, 2004. — ISBN 1-84376-893-3.
Schaffer, Kay; Smith, Sidonie. Olympics at the Millennium (инг.). — Piscataway, New Jersey: Rutgers University Press, 2000. — ISBN 0-8135-2820-8.
Seligmann, Matthew S.; Davison, John; McDonald, John. Daily Life in Hitler's Germany (инг.). — New York: Macmillan, 2003. — ISBN 0-312-32811-7.
Senn, Alfred Erich. Power, Politics and the Olympic Games (инг.). — Champaign, Illinois: Human Kinetics, 1999. — ISBN 0-88011-958-6.
Wallechinsky, David; Loucky, Jaime. The complete book of the Winter Olympics (инг.). — 8th. — Greystone Books, 2010. — ISBN 978-1-55365-502-2.
Whannel, Garry. Fields in vision television sport and cultural transformation (инг.). — New York: Routledge, 1992. — ISBN 0-415-05383-8.
Yesalis, Charles. Anabolic steroids and sports and exercise (инг.). — Champaign, Illinois: Human Kinetics, 2000. — ISBN 0-88011-786-9.

Olympic Winter Sports IOC official website (инг.) (фр.)
Winter Olympic Games Venues on Google Maps (инг.)

[1] Figure Skating at the 1908 London Summer Games (билдәһеҙ). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 февраль 2014. Архивировано из оригинала 26 декабрь 2011 года.

[1]

Ҡышҡы Олимпия уйындары

Еңеүселәр

Тарихы

Ҡышҡы Олимпия уйындарының спорт төрҙәре

Уҙғарыу йылдары һәм урындары

Миҙалдар һаны буйынса лидерҙар

Алтын миҙалдар

Бөтә миҙалдар буйынса

Лидеры по количеству участий в зимних Играх

Шулай уҡ ҡарағыҙ

Иҫкәрмәләр

Әҙәбиәт

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар