Ҡорманай (ауыл, Ырымбур өлкәһе)
Ҡорманай (рус. Курмана́евка) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡорманай районындағы ауыл. Район һәм Ҡорманай ауыл советының административ үҙәге булып тора.
Ауыл Быҙаулыҡ йылғаһының һул ярында, Быҙаулыҡ ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 23 км һәм Ырымбурҙан төньяҡ-көнбайышҡа табан 225 км алыҫлыҡта (автомобиль юлы менән 260 км) урынлашҡан. Ауыл эргәһендә ике күл бар.
Ауылдың көнбайыш ситендә Быҙаулыҡ—Уральск шоссеһы һәм Көньяҡ Урал тимер юлының Пугачев—Быҙаулыҡ тармағы урынлашҡан (Ҡорманай разъезы бар — коды 810936).
Ауылда почта бүлексәһе, китапхана бар.
Тарихы
XVIII быуатта Һамар йылғаһынан көньяҡтараҡ ятҡан далалар игенселек өсөн яраҡһыҙ тип һаналған. 1771 йылғы Һамар ҡәлғәләре картаһы буйынса[3] хәҙерге Ҡорманай районындағы ер түбәндәгесә һүрәтләнә: «Һамар менән Яйыҡ йылғалары араһында кеше файҙаланырға ҡулайһыҙ бер генә дала бар». Был дала даими игенселек өсөн яраҡһыҙ тип һаналған.
Хәҙерге Ҡорманай ауылынан алда булған Ҡорманай ауылы был далаларҙа 1774 йылда барлыҡҡа килә, ауылға Һамар губернаһынан килгән күскенселәр нигеҙ һала. Ауылға нигеҙ һалыусы — Иван Павлов (уның икенсе сыуаш исеме Ҡорманай була). Ауылға ошо исем буйынса аталған[4].
Ҡорманай урынлашҡан Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе Ефимовка улусы ерҙәрендә шулай уҡ Тамбов губернаһынан күсеп килеүселәр йәшәгәнлеге тураһында мәғлүмәттәр бар[5].
«Ырымбур өлкәһе» сайты мәғлүмәттәре буйынса[6], 1867 йылда ауылда 1632 кеше йәшәгән (урыҫтар — 766, мордвалар — 668, сыуаштар — 194, татарҙар — 14).
1881 йылда урындағы халыҡ өсөн мөһим ваҡиға була. Буласаҡ батша Николай II Ҡорманай эргәһендәге тракттан үткән саҡта халыҡ менән осраша.
Әҙәбиәттә
Крәҫтиәндәрҙең көндәлек тормошо тураһында Ҡорманайға күрше Васильевка ауылынан С. Т. Данилин яҙып ҡалдырған. Автор мәғлүмәттәре буйынса, 19-сы быуаттың икенсе яртыһында Быҙаулыҡ өйәҙенең ауылдары бай йәшәй, улар башҡа өлкәләрҙән ураҡсылар яллаған[13].
Иҫкәрмәләр
- ↑ ОКАТО и почтовые индексы - Оренбургская обл, Курманаевский р-н, Курманаевка с
- ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom1_tab-5_VPN-2020.xlsx
- ↑ План-карта Самарской линии 1771 года от Бузулука до Самары. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2025. Архивировано 24 декабрь 2014 года.
- ↑ С.М.Стрельников. Географические названия Оренбургской области. — 2-е изд,, доп. и исправл.. — Кувандык: Изд-во С.М.Стрельникова, 2002.
- ↑ С. Т. Данилин. Сказ Степана Данилина. Под редакцией Е. А. Данилиной. М. Тровант, 2012, предисловие Е. Г. Рябова, стр.313: …дед его происходил из крестьян Тамбовской губернии и в Бузулукский уезд семья деда переехала на еще не обработанные, девственные земли
- ↑ Село Курманаевка. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 август 2025. Архивировано из оригинала 1 ноябрь 2014 года.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населенных пунктов - районных центров по полу.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров по полу.
- ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более.
- ↑ Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность и размещение населения Оренбургской области.
- ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более.
- ↑ С. Данилин «Сказ Степана Данилина»/ М., Тровант, 2012., с.24.