Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Әр-Рәхим мәсете

Әр-Рәхим мәсете (рус. Соборная мечеть «Ар-Рахим») — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә, Салауат Юлаев проспекты менән Коммунистик урам киҫелешендә төҙөлөүсе йәмиғ мәсете. Мәсет Башҡортостандың Рәсәй составына ҡушылыуының 450 йыллығына арналған[4].

Атамаһы

2016 йылдың 6 апрелендә Башҡортостан Республикаһы мосолмандарының Диниә назараты пленумы төҙөлөүсе йәмиғ мәсетенә «Әр-Рәхим» исемен бирергә ҡарар итә. Пленум Ҡалтасы районының Краснохолмск ауылында үтә. Атама Аллаһтың исемдәренең береһенән алынған һәм «Рәхимле» тигәнде аңлата. Тәҡдим пленумда бер тауыштан хуплана[1].

Быға тиклем мәсетте «Солтан Мөхәммәт әл-Мортаҙа» йәки Салауат Юлаев хөрмәтенә атау варианттары ҡарала. Һөҙөмтәлә мәсеткә Аллаһтың исемдәренең береһен биреү варианты һайлана[5].

Төҙөлөш тарихы

undefined

Өфөлә яңы йәмиғ мәсете төҙөү тураһындағы ҡарар 2006 йылда ҡабул ителә, төҙөлөш 2007 йылда башлана. Мәсет Башҡортостандың Рәсәй составына ҡушылыуының 450 йыллығына арналған объекттарҙың береһе була. Проектты «Башкиргражданпроект» институты әҙерләй[1][4].

Заказсы булып Башҡортостан Республикаһы мосолмандарының Диниә назараты, төҙөүсе булып «Алтын ҡурай» йәмғиәте сығыш яһай. Тәүге йылдарҙа инвесторҙар алмашыныуы һәм финанслауҙағы өҙөклөктәр арҡаһында эштәр тәнәфестәр менән алып барыла[5][2].

2012 йылда Диниә назараты төҙөлөштө дауам итеү өсөн «Урал» хәйриә фондына мөрәжәғәт итә. Фонд объектты финанслауға ҡушыла. Фондтың 2015 йылғы мәғлүмәттәре буйынса, алдағы ике йылда төҙөлөшкә бер миллиард һум һалынған, ә 2015 йылға тағы 1,2 миллиард һум бүлеү күҙ уңында тотолған[2][6].

2014 йылдың июлендә, Рамаҙан айында, төп көмбәҙ өҫтөнә ярым ай ҡуйыла. Был осорҙа ҡыйыҡты һәм көмбәҙҙе йөҙләү, бинаның эске һәм тышҡы биҙәлешен әҙерләү эштәре алып барыла[7].

2016 йылдың йәйендә инвестор менән Диниә назараты етәкселеге араһында финанс-хужалыҡ бәхәсе килеп тыуыу сәбәпле финанслау туҡтатыла[2].

2019 йылдың июлендә эштәр яңынан башлана. Шул йылдың авгусында бинаның өҫкө ҡатында гидроизоляция эштәре, һыу үткәргестәр монтажы һәм биләмәне тәртипкә килтереү алып барыла. Был осорҙа төҙөлөштө «Иман» фонды финанслай[4].

Мәсетте асыу ваҡыты бер нисә тапҡыр үҙгәрә. Төрлө осорҙарҙа төҙөлөштө 2015 йылғы ШОС һәм БРИКС саммиттарына, һуңынан Диниә назаратының 2017 йылғы йөҙ йыллығына тамамлау күҙ уңында тотола. 2019 йылда 2021 йыл атала, ә 2020 йылдың ғинуарында 2024 йылға тиклем төҙөп бөтөрөү планы тураһында хәбәр ителә. Был ваҡытҡа ла объект тулыһынса файҙаланыуға тапшырылмай[5][6][4][2].

2023—2026 йылдарҙағы эштәр

2023 йылдың 13 мартында көслө ел арҡаһында бер манараның өҫкө конструкцияһы ҡолап төшә. Уны алмаштырыу өсөн яңы конструкция әҙерләнә. Шул йылдың июнендә төҙөлөш майҙанын кәртәләү, биләмәне тәртипкә килтереү һәм проект-смета документацияһын төҙәтеү эштәре тураһында хәбәр ителә. Төҙөлөштө бюджеттан түгел, хәйриә аҡсаһы иҫәбенә финанслау ҡарала[3].

2023 йылдың сентябрендә төҙөлөштө дауам итеү мәсьәләләре буйынса кәңәшмә үткәрелә. Артабан бинаның күтәреүсе һәм ҡоршаусы конструкциялары, инженер селтәрҙәре тикшерелә. Монолит конструкцияларҙың торошо ҡәнәғәтләнерлек тип баһалана, әммә үҙәк көмбәҙҙең ҡайһы бер металл элементтарын нығытыу һәм ямғыр һыуын ағыҙыу системаһын тергеҙеү кәрәклеге асыҡлана[2].

2024 йылдың 10 апрелендә төҙөлөш эштәрен дауам итеү тураһында иғлан ителә. Эштәрҙе этаплап башҡарыу планы әҙерләнә, подрядсы билдәләнә. Фасадтарҙы һәм манараларҙы йөҙләү өсөн Грецияның Тассос ятҡылығынан мәрмәр килтереү буйынса килешеү төҙөлә[2].

2026 йылдың 20 мартына манараларҙы мәрмәр менән йөҙләү тамамлана, ямғыр һыуын ағыҙыу системаһы тергеҙелә һәм төп көмбәҙ конструкциялары нығытыла. Үҙәк көмбәҙгә алюмин табаҡтар ҡуйыу, фасадтарҙы йөҙләү, яңы тәҙрә һәм витраж конструкцияларын монтажлау, яҫы ҡыйыҡтарҙы йыһазландырыу эштәре дауам итә[8].

undefined

2026 йылдың 6 октябрендә мәсет төҫлө яҡтыртыу ҡорамалдары менән яҡтыртылды: яңы архитектура яҡтыртыу системаһын һынау башланды[9].

Төҙөлөштө тулыһынса тамамлауҙың аныҡ ваҡыты билдәләнмәгән. 2026 йылдың мартында республика етәксеһе ҡалған эштәр күләме кәмендә өс йылға иҫәпләнгәнен белдерә[8].

Финанслау

Төҙөлөштө хәйриә аҡсаһы иҫәбенә алып барыу ҡаралған. Төрлө йылдарҙа төп финанслау сығанаҡтары булып «Урал» һәм «Иман» фондтары тора. 2023 йылда республика төҙөлөш һәм архитектура министрлығы объектты тамамлау өсөн бюджет аҡсаһы ҡаралмауын, эштәрҙе меценаттарҙың иғәнәләре иҫәбенә башҡарыу күҙ уңында тотолоуын белдерә[5][3].

«Урал» фондының 2015 йылғы мәғлүмәтендә проекттың дөйөм смета хаҡы яҡынса биш миллиард һум тип баһалана. Был — шул осорҙағы смета баһалауы. Республика капиталь төҙөлөш идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, 2021 йыл аҙағына төҙөлөшкә тотонолған аҡса күләме 1,8 миллиард һум тәшкил итә[6][2].

2015 йылдың 17 февралендә «Урал» фонды, «Урал-Инвест» йәмғиәте менән «Система» компанияһы араһындағы арбитраж бәхәсенә бәйле, хәйриә программаһын, шул иҫәптән йәмиғ мәсете төҙөлөшөн финанслауҙы туҡтатып тороу тураһында белдерә. Был осраҡты фонд үҙенең башҡа социаль проекттарына ла ҡағылған ҡарар тип аңлата[10].

Архитектураһы һәм проект күрһәткестәре

Мәсет проекты классик ислам архитектураһын урындағы биҙәкләү мотивтары менән берләштерә. Бина ҙур хан сатыры рәүешендә уйланылған. Көмбәҙенең биҙәлеше бал ҡорттары кәрәҙҙәрен хәтерләтә, дүрт манараһы һөңгө йәки уҡ остарын символлаштыра. Биҙәлештә башҡорт орнаменты элементтарын ҡулланыу ҡаралған[4].

2019 йылда баҫылған проект мәғлүмәттәре буйынса, комплекс майҙаны 14 000 м², йылытылған бүлмәләр майҙаны 25 000 м² тәшкил итә. Ирҙәр өсөн намаҙ залы 1400, ҡатын-ҡыҙҙар залы 400 кешегә иҫәпләнгән. Байрамдарҙа өҫтәмә урындарҙы файҙаланыу иҫәбенә дөйөм һыйҙырышлылыҡ 5000 кешегә тиклем етергә мөмкин[4].

Бина һәм биҙәлеш

Проект буйынса мәсет алты ҡаттан тора, шуларҙың икәүһе ер аҫтында урынлаша. Ер өҫтөндәге ҡаттарҙа ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн айырым намаҙ залдары, 270 урынлыҡ конференциялар залы, ислам музейы, китапхана, хәләл кафе һәм тәһәрәт алыу бүлмәләре ҡаралған[1].

Көмбәҙ һәм манараларҙың өҫкө өлөштәрен биҙәү өсөн алтын төҫөн биреүсе титан нитриды менән ҡапланған тутыҡмай торған ҡорос табаҡтар ҡулланыу ҡарала. 2014 йылғы проект мәғлүмәттәрендә биҙәләсәк йөҙҙәрҙең дөйөм майҙаны яҡынса 9000 м² тип күрһәтелә. Мозаика, витраж һәм башҡа биҙәү элементтары айырым проект буйынса әҙерләнә, биҙәү эштәрендә ҡул хеҙмәтен ҡулланыу күҙ уңында тотола[7].

Фасадтарҙы һәм манараларҙы йөҙләү өсөн Грециянан килтерелгән аҡ мәрмәр ҡулланыла. 2024 йылда Тассос ятҡылығынан мәрмәр әйберҙәр килтереү буйынса халыҡ-ара килешеү төҙөлә. 2026 йылдың мартында манараларҙы мәрмәр менән йөҙләү эштәре тамамланғаны тураһында хәбәр ителә[6][2][8].

Мәҙәни һәм туристик бүлмәләр

Намаҙ залдарынан тыш, проектта ислам музейы, күргәҙмә залы, телерадиостудия, туристар өсөн айырым зона һәм ярҙамсы бүлмәләр ҡаралған. Туристар менән намаҙ уҡыусыларҙың хәрәкәт юлдарын айырыу күҙ уңында тотола[6].

Бинала бер нисә күҙәтеү майҙансығы булдырыу планлаштырылған. Түбәнге майҙансыҡ яҡынса 17,2 метр, икенсеһе 23 метр бейеклектә урынлашырға тейеш. Манараларҙа 57 метр бейеклектә тағы ике майҙансыҡ ҡаралған, уларға лифт менән күтәрелеү мөмкинлеге күҙ уңында тотола. Майҙансыҡтарҙан Өфөнөң тарихи өлөшөн һәм Ағиҙел йылғаһын күҙәтеү өсөн шарттар булдырыу планлаштырыла[6].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 «АР-РАХИМ». Строящаяся в Уфе Соборная мечеть получила имя. Благотворительный фонд «Урал». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Азат Гиззатуллин. Глава Башкирии пообещал достроить соборную мечеть «Ар-Рахим». ИА «Башинформ» (10 апрель 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Азат Гиззатуллин. В Уфе возобновили строительство Соборной мечети «Ар-Рахим». ИА «Башинформ» (2 июнь 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ход строительства мечети «Ар-Рахим» в Уфе — в зоне пристального внимания. Совет муфтиев России (28 август 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 Тимур Рахматуллин. Соборную мечеть «Ар-Рахим» в Уфе достроят к 2024 году. Реальное время (30 ғинуар 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 Объективно о Соборной мечети. Журналисты и блогеры ознакомились с ходом строительства. Благотворительный фонд «Урал». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  7. ↑ 1 2 Строительство мечети продолжается. Благотворительный фонд «Урал». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  8. ↑ 1 2 3 Азат Гиззатуллин. Радий Хабиров проинспектировал строительство соборной мечети «Ар-Рахим». ИА «Башинформ» (20 март 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  9. ↑ Инсаф Хужабирганов. В Уфе мечеть «Ар-Рахим» засияла новой подсветкой. ИА «Башинформ» (6 октябрь 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  10. ↑ Заявление Благотворительного фонда «Урал» в связи с решением арбитражного суда Москвы. Благотворительный фонд «Урал» (17 февраль 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар